Qazaq kınosynda jańa kezeń
Búgingi tańda otandyq kınematografıa óz damýynyń jańa kezeńine aıaq basty. Onyń dáleli – «Qazaqfılm» kınostýdıasy jylyna ondaǵan kórkem fılm, derekti jáne anımasıalyq fılmder shyǵaryp, olar jurtshylyqtyń ystyq yqylasyna ıe bolýmen qatar bedeldi halyqaralyq syılyqtar alýda.
Elimiz jalpy jahandyq sıpat alǵan ekonomıkalyq daǵdarysqa qaramastan mádenıet salasyna qomaqty qarjy bólip, keleshegi kemel degen jobalardy qoldap otyr. Bul sharalar «Máńgilik el» ıdeıasynan ózek alyp, ornyqty, tabysty memleket qurýdyń bir sharty retinde elimizdegi barsha ulystardy biriktirýshi qazaq halqynyń bolmysyn, ulttyq sıpatyn saqtap, odan ári nyǵaıtý mindetterinen týyndaýda. Osy rette Qazaqstannyń memlekettik strategıalyq josparlary, 5 ınstıtýsıonaldyq reforma aıasyndaǵy «Máńgilik el» keshendi josparyn iske asyrý maqsatynda ulttyq fılmder óndirisiniń arnaıy jobasy ázirlengen bolatyn. Joba aıasynda «Qazaqfılm» kınostýdıasy «Qazaq Eli» kóp serıaly tarıhı teleserıalyn túsirý jumystaryn qolǵa aldy, bul kınojoba teleprokatqa 2017 jyldyń naýryz aıynda shyǵady. Atalǵan jobaǵa osy ıdeıanyń avtory – QR Prezıdenti N.Nazarbaev erekshe kóńil bólip, fılmniń túsirilý barysyn ózi tikeleı qaǵadalap otyrdy.
Jalpy, elimizdiń ejelgi dáýirlerden bergi tarıhyn baıandaıtyn, qazaqstandyq birtektilikti nyǵaıtýǵa qyzmet etetin fılmder taqyrybynyń aýqymy óte keń. Bul kınoónimder qazaq halqynyń ulttyq memlekettiliginiń tarıhı mańyzdy kezeńderin qamtıdy jáne qazaqstandyq patrıottyqty, tarıhı sanany qalyptastyrý maqsatynda týǵan dúnıeler ekendigimen de erekshe. Jobanyń alǵashqy týyndysy, Táýelsizdik kúni qarsańynda tusaýy kesilgen «Almas qylysh» fılmi – «Qazaq eli» kınoserıalynyń kınonusqasy. Sh.Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» kınostýdıasy túsirgen bul fılm elimizdegi iri áleýmettik-mádenı qubylysqa aınaldy. Búgingi kúni bul týyndy kórermender tarapynan joǵary baǵalanýda.
Kınostýdıa qyzmetiniń jańa kezeńinde tarıhı janrǵa aıryqsha nazar aýdaryp, osy baǵyttaǵy kınoónimderge basymdyq berýi Táýelsizdiktiń qadir-qasıetin uǵynýǵa septigin tıgizetini sózsiz. Óıtkeni, bul fılmderde Qazaq memlekettiliginiń qalaı paıda bolǵany jáne ata-babamyzdyń azattyq jolyndaǵy jankeshti kúresi beınelenedi. Ásirese, tarıhı málimetterdi negizinen kınolardan, teletýyndylardan alatyn jastar úshin bul fılmder asa qajet. Tarıhshylardyń aıtýynsha, mundaı ıdeıalyq qýaty zor kınolardyń tarıhı sanany tárbıeleýde, ulttyq rýhty kóterýde mańyzy zor.
«Almas qylysh» fılmi jazýshy İlıas Esenberlınniń «Kóshpendiler» trılogıasynyń jelisimen túsirile otyryp, bedeldi tarıhı derekterge súıengen. «Kóshpendiler» fılminiń tájirıbesin barynsha utymdy paıdalanǵan shyǵarmashylyq top eńbeginiń nátıjesinde sapaly týyndy dúnıege keldi. Fılmniń senarıin jazǵan Tımýr Jaqsylyqov, Smaǵul Elýbaı pen Rústem Ádirashev tarıhı tulǵalardy iri ýaqıǵalar aýqymynda aıshyqty kórsete bilgen.
Qazaq memlekettiliginiń jylnamasynda erekshe kezeń sanalatyn HV ǵasyrdaǵy tarıhı ýaqıǵalar barysynda jańa memleket saıası sahnaǵa shyqty. Tarıhty tulǵalar jasaıdy – Jánibek pen Kereı bastaǵan qaýym álemge Qazaq handyǵy, Qazaq memleketi kelgenin pash etti. Erlikke toly dáýirde ómir súrgen qaharman tulǵalarymyzdyń qıan-keski kúresiniń maqsat-muraty bireý-aq, ol – ult bolyp uıysý, erkin el bolý. Osylaısha, el bastaǵan handar men qol bastaǵan batyrlardyń, olardy qostaǵan búkil qazaqtyń armany bir arnaǵa toǵysyp, Qazaq handyǵy shańyraq kóterdi. Atyraý men Altaı, Alataý men Arqa arasyndaǵy ulanǵaıyr dala jurty kóshpendilerdiń altyn besigin bir memleketke aınaldyrdy. Keıingi urpaqtaryna máńgilik mıras etip qaldyrdy. Sol babalardan qalǵan memlekettilikti baıandy etý – búgingi «Máńgilik eldi» muǵdar tutqan qazaqstandyqtardyń da asyl muraty.
«Almas qylysh» fılmi kórermenge asa tanys emes jańa, talantty esimderdi ashyp berdi. Fılmdegi basty ról – Kereı handy Qaırat Kemalov, Qasym sultandy Meıirǵat Amangeldın, Shahmuhamedti Nıazbek Shaısultanov, Jahanbıkeni Mádına Esmanova somdaǵan. Kıno mamandarynyń aıtýynsha, akterlar tarıhı tulǵalardyń rólderin tamasha alyp shyqqan.
Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ózi «qazaq halqynyń ulttyq sana-sezimin kóteretin týyndy» dep baǵalaǵan fılmde shyǵarmashylyq top qazaqtyń tuńǵysh qaıratkerlerin memleketshil, halyqshyl, kemeńger tulǵa retinde kórsete bilgen. Bul da atalǵan týyndynyń bir jetistigi. Jalpy, kınostýdıa janynan qurylǵan Sarapshylyq keńes quramyndaǵy Dýlat Isabekov, Asanáli Áshimov, Smaǵul Elýbaı, Satybaldy Narymbetov tárizdi tanymal rejıserler men prodúserler, kınodramatýrgter, jazýshylar, qoǵam qaıratkerleri qazaqstandyq aýdıtorıanyń múddesine saı fılm túsirý mindetiniń údesinen shyǵýdy maqsat tutady. Sonyń nátıjesinde sońǵy birneshe jylda «Qazaqfılm» tarıhı týyndylardyń tutas bir shoǵyryn kórermenge syıǵa tartty. Bul, óz kezeginde, kórermender tarapynan ulttyq kınoǵa degen qyzyǵýshylyqtyń ósýine yqpal etýde. Sonymen qatar, aıtýly mamandardyń aqyl-keńesterin eskerý kınotýyndylardyń ekrandyq ǵumyrynyń uzaq bolýynyń da kepili bolmaq.
Osy rette qazaqstandyq mádenıet salasynyń basshylyǵy ulttyq mádenı muramyzdy, rýhanı qundylyqtardy zamanǵa saı jańǵyrtyp, halyqqa usynýda bastamashyldyq tanytyp kele jatqanyn aıta ketý oryndy. Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń qoldaýymen, naqtyraq aıtsaq, mınıstr Arystanbek Muhamedıulynyń tikeleı keńesshilik etýimen túsirilgen «Qazaq eli» anımasıalyq fılmi kórermenniń ystyq yqylasyna bólendi.
«Tak slojılıs zvezdy» kınoepopeıany, «Deshti-Qypshaq: qupıa belgiler» derekti fılmi, «Amanat» tarıhı kórkem fılmi, «16 qyz» komedıalyq fılmi, «Anaǵa aparar jol» (bas prodúseri Álıa Nazarbaeva) tarıhı dramasy, Ekinshi dúnıejúzilik soǵys tusynda Almatyda qurylǵan qazaq polkiniń erligin pash etken «28 panfılovshylar» fılmi ispetti týyndylar da ótken jyly kórermen aýdıtorıasyna jol tartyp, kópshiliktiń kózaıymyna aınalyp jatyr. Óıtkeni bul kórkem kartınalar shyn sheberlerdiń qolynan ótken, halqymyzdyń «tar jol taıǵaq keshken» taǵdyrynan syr shertetin dúnıeler. «Amanatta» áıgili qazaq tarıhshysy Ermuhan Bekmahanovtyń tulǵasy somdalsa, «Anaǵa aparar jol» Ata jurtynan aýǵan eldiń bozdaǵy Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysyp, odan qýdalaýǵa iligip, taǵdyrdyń teperishin kórýdeı-aq kórgeni sonsha, jazyqsyz temir torǵa qamalyp, aqyr sońynda týǵan elimen, ǵazız anasymen, súıgen jarymen tabysqan ańsarly sátpen támamdalady. Fılm qazaq rýhynyń asqaqtyǵyna arnalǵan án ispetti bıik notada shyrqalǵan. Úzdiksiz jalǵasqan oqıǵalary ústemelengen saıyn shıryǵa túsetin fılm sóz joq sátti dúnıe bolyp shyqqan. Sondaı sátti dúnıeniń biri – «28 panfılovshylar» der edik. Osy kúni ótken-ketkendi joqqa shyǵaryp, teris baqqan áldekimder «panfılovshalardyń» erligin tárk etýde. Olarǵa salsań Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta erlik kórsetken jalǵyz halyq – orys halqy bolyp esepteledi. Assa slaván tektester ǵana. Biraq, zamana shyndyǵy umytylyp ketpeıdi. Ol jadymyzda jańǵyryp kórkemdik oıdyń keńistiginde ómir súredi, jańa derekti qujattarmen tolyǵyp, qupıasyn asha túsedi. QR Mádenıet jáne sport mınsıtriligi men RF Mádenıet mınıstrligi birige otyryp jeke kınostýdıanyń túsirýine múmkindik bergen «28 panfılovshalar» qazirgi kıno álemin jaýlap alǵan jalǵan «batyrlardan» jalyǵa bastaǵan kórermenge shyn erlikti áıgilep berdi. Atalǵan tarıhı fılmdi aldymen eki el basshysy kórip, rızashylyqtaryn bildirgen bolatyn.
Qazaq kınosynyń qazanyn qaınatyp, qazaq kınosynyń jańa kezeńin qalyptastyrýǵa bilek túre qyzmet etip júrgen mamandardyń osy baǵyttaǵy eńbegi byltyrǵy jyly memleket tarapynan laıyqty baǵalandy. Atap aıtsaq, mádenıetke qosqan úlesi úshin «Qazaqfılm» AQ-nyń Vıse-prezıdenti S.Jubandyqov, kınorejısserler Rústem Ábdirashov pen Satybaldy Tekeev «Qurmet» ordenimen marapattaldy. Al, QR Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Mumamedıuly Reseıdiń 2016 jylǵy «Jyl adamy» atandy.
Qazaqstandyq kórermenniń kóńilinen shyqqan sapaly kınotýyndylar aldaǵy ýaqytta halyqaralyq kınozaldarǵa jol tartpaq.
Araılym Meldeshova
