Bala jastan oqyǵan batyrlar jyrynda eriksiz bas shaıqatatyn tustar az emes. Meni ásirese ondaǵy batyrlardyń senimdi serigi, halqymyz «er qanaty» dep bilgen tulparlardyń …kádimgideı til bilýi tań qaldyratyn. Epostardy paraqtap otyrsaq, Qobylandynyń Taıbýryly, Alpamystyń Baıshubary, Qambardyń Qaraqasqasy, Tarǵynnyń Tarlany jáne taǵy basqalar batyrlardyń árbir aıtqan sózin jaqsy túsingenin jáne olardyń ár buıryǵyn (ótinishin, tapsyrmasyn, t.b.) buljytpaı oryndap otyrǵanyn baıqaımyz. Tipti ómirge degen óz kózqarasy, ózindik ustanymy bar keıbireýleri ıesiniń pikirimen kelispeıtinin ashyq ańǵartyp ta qoıǵan. Máselen, «Alpamys batyr» jyrynda: – Taýdan asqan tasqyndaı, Tógilip Shubar jónedi. Adyr-adyr bel edi, Adam qorqar jer edi, Neshe qıyn jerlerden Tegisteı shaýyp keledi. Meıli, dala, meıli, adyr, Tep-tegis boldy jer endi. Sonda Alpamys sóıledi: «Aınalaıyn, Shubar at, Qoltyǵyńda bar qanat. Jazym bolyp jyǵylsań, Bir shuqyrǵa tyǵylsań, Ólmeımin be men?» dedi. Bul sózge Shubar shamdanyp, Munan da jaman órledi… – deıtin tustar bar. Demek, Baıshubar at Alpamystyń óziniń surapyl shabysyna, sumdyq múmkindigine shák keltirip otyrǵanyn túsingen jáne soǵan namystanǵan, ıaǵnı, búgingi zamannyń sózimen aıtqanda, eregisken, qyrsyqqan. Sóıtip, odan beter qatty shapqan.

Dastandardaǵy sáıgúlikter tek ózderine qarata aıtylǵan áńgimeni uǵynýmen ǵana shektelmegen. – Ústińgi erni qybyrlap, Astyńǵy erni jybyrlap, Taıbýryl sonda sóıledi, Sóılegende búı dedi, – dep keletin ár qazaqqa ábden tanys óleń joldarynan soń, jańaǵy memlekettik tildi jetik meńgergen jylqylardyń óz ústindegi ıelerimen bir-eki aýyz pikir bólisetini áli esimizde. Olardyń, búgingi keıbir sheneýniktershe, «Iá», «Rahmet», «Sálemetsizder me?» nemese «Táýelsizdigimiz jasasyn!» dep qana qoıa salmaı, óz oıyn kádimgideı óleńdetip jetkizgenine qalaı rıza bolmaısyz?! Jyrlardyń árbir jolyna mán berip, astaryn ańǵaryp otyrsańyz, tipti keıbir batyl tulparlar batyrlardyń ózine qarsy sóılegen. Óziniń ústinde shaýyp kele jatqan batyrǵa «Kimniń arqasynda kún kórip júrgenińdi bilemisiń ózi?» degen sıaqty kádimgideı áńgime aıtýǵa deıin barǵan. Osynyń bárinen baıaǵy zamanda qazaq tiliniń qoldanylý aıasynyń, qazirgideı emes, óte keń bolǵanyn, ony tek úlken jınalystardyń basynda jáne sońynda ǵana emes, ómirdiń barlyq salasynda, qoǵamnyń barlyq músheleriniń, onyń ishinde jylqylardyń da turaqty qoldanǵanyn baıqaýǵa bolady. Eger osy Taıbýryldar men Tarlandar sol zamanda emes, búgin ómir súrse, ıaǵnı, táýelsiz Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattary… oı, keshirińizder, attary bolsa, kimniń jeteginde júrse de kún kóre almas edi. Qoqıǵan qojaıyndaryna jaýap bermek túgili, olardyń shúldirlegen sóziniń birin de túsinbes edi. Kezinde qazaqtyń jylqysyna deıin bilgen qaıran tildi búginde daǵaradaı-daǵaradaı kreslolarda otyrǵan bildeı-bildeı memlekettik sheneýnikter, «men!» dep keýdesin urǵanda kádimgideı dúńk-dúńk dybys estiletin (óıtkeni, ar jaǵy qýys ta…) dardaı saıasatkerler bilmeıdi. Múlde bilmeıtinderdiń janynda ózderin sál «qazaqy» sezinip qalǵysy kelip, eptep ernin (astyńǵysyn bolsyn, meıli, ústińgisin bolsyn) jybyrlatýshylardyń óziniń qazaqshasyn estise, baıaǵy Shalquıryqtar shaýyp kele jatyp súrinip óler edi. Qazir Jylqy jyly, demek, sol baıaǵy Baıshubarlardyń jyly. Talaı jyldy memlekettik tildi meńgermeı-aq ótkizip tastaǵan ulyqtar bıyl solardan uıalyp bolsa da, til bilýge tilek bildirer me eken… 2002 jyl. ("DİLDİŃ DERTİ" kitabymnan)

(Facebook-tegi paraqshasynan)