Fýtbol — bul jaı ǵana toqsan mınýttyq oıyn emes, ol — emosıalardyń, ulttyq maqtanyshtyń jáne erekshe erlikterdiń jıyntyǵy. Tarıh qoınaýyna úńilsek, keıbir sátterdiń ýaqyt synyna tótep berip, urpaqtan-urpaqqa ańyz bolyp jetkenin kóremiz. Nazarlaryńyzǵa álemdik fýtbol tarıhynyń baǵytyn ózgertken eń aıtýly bes oqıǵany usynamyz.
Birinshi kezekte, 1986 jylǵy Meksıkadaǵy Álem chempıonatynda oryn alǵan Dıego Maradonanyń «qos qyrly» erligin aıtpaý múmkin emes. Argentına men Anglıa arasyndaǵy shırek fınal jaı ǵana sporttyq báseke emes, eki el arasyndaǵy saıası shıelenistiń alańdaǵy kórinisi edi. Osy machta Maradona fýtbol tarıhyndaǵy eń daýly goldy — dopty qolmen soǵyp, ony keıinnen «Qudaıdyń qoly» dep atady. Biraq arada nebary tórt mınýt ótkende, ol óz qatesin jýyp-shaıǵandaı, alańnyń ortasynan jalǵyz ózi shyǵyp, alty birdeı aǵylshyn oıynshysyn, sonyń ishinde qaqpashyny da aldap ótip, «ǵasyr golyn» soqty. Bul eki epızod bir adamnyń boıyndaǵy qýlyq pen kemeńgerliktiń qatar ómir súretinin dáleldep, fýtbol tarıhyndaǵy eń kóp talqylanatyn sátke aınaldy.
Ekinshi bir uly oqıǵa — 2005 jylǵy Ystambulda ótken Chempıondar lıgasynyń fınaly. Bul mach «Lıverpýl» men «Mılan» arasyndaǵy kezdesý ǵana emes, fýtboldaǵy senimniń saltanat qurýy edi. Birinshi taımnan keıin ıtalıalyq grand 3:0 esebimen alda turdy jáne stadıondaǵy jankúıerlerdiń kóbi oıyn taǵdyry sheshildi dep eseptedi. Alaıda, ekinshi taımnyń alǵashqy alty mınýtynda «Lıverpýl» úsh gol soǵyp, esepti teńestirip, búkil álemdi eseńgiretip tastady. Qosymsha ýaqyt pen penaltı serıasyndaǵy aǵylshyndardyń jeńisi «eshqashan berilmeý» prınsıpiniń basty sımvolyna aınaldy. Bul «Ystambul keremeti» degen atpen tarıhta qalyp, fýtboldyń boljaýǵa kelmeıtin tabıǵatyn taǵy bir márte pash etti.
Fýtbol tarıhy tek jarqyn jeńisterden ǵana emes, aýyr tragedıalardan da turady. Sonyń biri — 2014 jyly Brazılıada ótken Álem chempıonatynyń jartylaı fınaly. Týrnır ıeleri men negizgi favorıt sanalǵan Brazılıa quramasy Germanıadan 1:7 esebimen oısyraı utyldy. Bes dúrkin álem chempıondary úshin óz jankúıerleriniń aldynda mundaı eseppen jeńilý naǵyz ulttyq qasiret boldy. «Mıneıraso» dep atalǵan bul oqıǵa brazılıalyq fýtbol mektebiniń daǵdarysyn kórsetip, nemis fýtbolynyń pragmatızmi men kúshin búkil álemge moıyndatty. Bul nátıje álemdik chempıonattar tarıhyndaǵy eń iri ári eń kútpegen sensasıa retinde jazyldy.
Tórtinshi oqıǵa — zamanaýı fýtboldaǵy eń úlken «ertegi» sanalatyn «Lester Sıtıdiń» 2016 jylǵy jeńisi. Aǵylshyn Premer-lıgasy sıaqty qarjy men juldyzdar shoǵyrlanǵan týrnırde shaǵyn ǵana klýbtyń chempıon atanýy múmkin emes dep esepteletin. Býkmeıkerler olardyń jeńisine 1-ge 5000 koefısıent bergen, bul Elvıs Preslıdiń tiri tabylýymen birdeı múmkindik edi. Alaıda, Klaýdıo Ranerı bastaǵan ujym barlyq logıkaǵa qarsy shyǵyp, «Manchester Sıtı», «Chelsı», «Lıverpýl» sıaqty alpaýyttardy artqa tastady. Bul oqıǵa fýtboldyń tek aqsha men transferlerden turmaıtynyn, komandalyq rýh pen durys strategıanyń kez kelgen kedergini jeńetinin kórsetti.
Sońǵysy — uly Peleniń 1970 jylǵy Álem chempıonatyndaǵy benefısi. Meksıkadaǵy bul týrnır fýtboldyń «altyn dáýiriniń» shyńy boldy. Pele bastaǵan Brazılıa quramasy sol ýaqyttaǵy eń ádemi, eń shabýyldaýshy fýtbol úlgisin kórsetti. Fınalda Italıany 4:1 esebimen jeńgennen keıin, Pele tarıhta úsh ret álem kýbogyn ıelengen jalǵyz fýtbolshy atandy. Osy jeńisten soń Brazılıaǵa «Júl Rıme» kýbogy (Altyn nıke) máńgilikke berildi. Bul sát fýtboldyń tek sport qana emes, joǵary óner deńgeıine kóterilgen ýaqyty retinde este qaldy.
Bul bes oqıǵa — fýtboldyń uly jylnamasynyń bir bólshegi ǵana. Olar bizge jeńistiń tátti dámin, jeńilistiń ashshy sabaǵyn jáne adam múmkindiginiń sheksizdigin uǵyndyrady. Sondyqtan da fýtbol álemdegi eń tanymal sport túri bolyp qala bermek.
Oryndaǵandar: Mádenıet Asqat, Janatbek Nuráli
