Qazaqstandaǵy konstıtýsıalyq reforma quqyqtyq normalardy ádettegi túzetý sheńberinen shyǵady. Bul Negizgi Zańda ınstıtýttardyń turaqtylyǵy, azamattardyń quqyqtaryn qorǵaý jáne basqarýdyń zamanaýı modeli birinshi orynǵa shyǵatyn memleket pen qoǵam arasyndaǵy qatynastardyń jańa logıkasyn bekitý áreketi týraly. 2026 jyldyń 15 naýryzyna jańa Konstıtýsıa jobasy boıynsha respýblıkalyq referendým taǵaıyndaý bul proseske erekshe mán beredi. Óıtkeni joba resmı túrde jarıalanyp, halyqtyń tikeleı erik-jigerine shyǵaryldy.
Jańa Konstıtýsıanyń jobasy tek ınstıtýsıonaldy ǵana emes, sonymen birge qundylyq baǵdarlaryn da belgileıtini mańyzdy. Onda "Ádiletti Qazaqstan", "Zań jáne tártip" ıdeıalary, sondaı-aq adam quqyqtarynyń, ǵylymdy, bilim men ınovasıany damytýdyń basymdyǵy kórsetilgen. Mundaı tásil Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev dáıekti túrde ilgeriletip kele jatqan baǵyt birjolǵy ózgeristerge emes, el damýynyń uzaq merzimdi quqyqtyq jáne saıası negizin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵanyn kórsetedi. Bul rette jańǵyrtý, qoǵamdyq qatysý jáne ınstıtýsıonaldyq jaýapkershiliktiń úılesimine barǵan saıyn aıqyn súıenetin Qazaqstan saıasatynyń kúshti jaǵy da aıqyn kórinedi. Referendým Negizgi Zańnyń zańdylyǵyna qalaı áser etetini, memlekettiń zańdylyǵy men jaýapkershiligi qaǵıdattaryn qandaı quqyqtyq tetikter kúsheıtetini jáne Konstıtýsıany jańartý eldiń odan ári damýynyń mańyzdy tiregi bola alatyndyǵy týraly zań ǵylymdarynyń doktory Ermek Ábdirasulov paıymdaıdy.
- Qasym-Jomart Toqaev jańa Konstıtýsıa jobasy boıynsha referendým ótkizýge bastamashy boldy. Konstıtýsıalyq quqyq turǵysynan alǵanda, Negizgi Zańnyń zańdylyǵyn jáne qoǵamnyń memlekettik ınstıtýttarǵa degen senimin nyǵaıtý úshin ózgeristerdi qabyldaýdyń mundaı formaty qanshalyqty mańyzdy?
- Prezıdenttiń bastamasymen konstıtýsıalyq quqyq turǵysynan jańa Konstıtýsıa jobasy boıynsha referendým ótkizý túbegeıli mańyzǵa ıe. Bul negizgi Zańnyń zańdylyǵyn kúsheıtetin jáne azamattardyń memlekettik ınstıtýttarǵa degen senimin nyǵaıtatyn halyqtyq egemendikti iske asyrýdyń mańyzdy tetigi.
Demokratıalyq teorıada saıası sheshimderdi neǵurlym turaqty jáne moıyndaıtyn qoǵamdyq qatysý bolyp tabylady. Halyqtyń tikeleı erkimen qabyldanǵan Konstıtýsıa tar saıası sheńberde qabyldanǵan qujat retinde emes, jalpyulttyq kelisim retinde qabyldanady. Sondyqtan, bul jaǵdaıda referendým jańa Konstıtýsıanyń zańdy kúshin bekitip qana qoımaı, sonymen birge qoǵamnyń memlekettiń quqyqtyq negizderin qurýǵa qatysý sezimin qalyptastyrady.
- Azamattardyń quqyqtyq sanasyn damytý, bılik ınstıtýttaryna degen senimdi nyǵaıtý jáne qoǵamnyń memlekettik saıasatty qalyptastyrýǵa qatysýy úshin jańa Konstıtýsıa jobasy men aldaǵy referendýmdy ashyq qoǵamdyq talqylaýdyń mańyzdylyǵyn qalaı baǵalaısyz?
- Jańa konstıtýsıa jobasyn ashyq talqylaý jáne referendýmnyń ózi saıası-quqyqtyq rásim retinde ǵana emes, azamattardyń quqyqtyq sanasyn damytý faktory retinde de mańyzdy. Adamdardyń Konstıtýsıany qabyldaý tásili olardyń búkil saıası júıege jáne bılik ınstıtýttaryna degen kózqarasyna kóp áser etedi.
Talqylaýǵa qatysý azamattarǵa memlekettik saıasattyń negizderin qalyptastyrýǵa ózderiniń qatysýyn sezinýge múmkindik beredi. Nátıjesinde ujymdyq jáne jeke quqyqtyq sana nyǵaıady. Bul turǵyda Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen konstıtýsıalyq reforma qoǵam men memleket arasyndaǵy senimdi nyǵaıtýǵa yqpal etedi, óıtkeni ol konstıtýsıalyq ózgeristerdi azamattardyń tikeleı qatysýynyń nátıjesi etedi.
