Qazirgi geosaıası shyndyqtar jaǵdaıynda Qazaqstan óziniń syrtqy saıasatynda ekstremaldy pragmatızm qaǵıdattaryn qatań ustanýdy jalǵastyrýda. Eldiń halyqaralyq arenadaǵy búgingi róli qandaı jáne onyń strategıasy jóninde aqparatty oqyrman nazaryna usynamyz.
Búgingi jalpy álemdik ekonomıkalyq turaqsyzdyq pen geosaıası týrbýlenttilik halyqaralyq quqyqtyń barlyq negizgi qaǵıdattaryn qatań saqtaýǵa negizdelgen qazirgi álemdik tártipke úlken qaýip tónip turǵanyn kórsetedi.
Degenmen, kórip otyrǵanyńyzdaı, muny bári birdeı túsinbeıdi, onyń aıasynda búkil álemdik saıasat ashyq popýlızmge, bir-biriniń jala jabýyna, "bulshyqet oıyny" dep atalatyn jáne arandatýshylyqqa belsendi túrde aýysady. Nátıjesinde, erte me, kesh pe, búkil álem kezekti baqylanbaıtyn qarý-jaraq jarysyna, sonyń ishinde jappaı qyryp-joıatyn qarý-jaraq klasyna jaqyndaýy múmkin, ony jappaı qurbandyqsyz toqtatý múmkin bolmaıdy.
Erekshelikteri men kúshi qandaı?
Qazaqstandyq dıplomatıa men el iske asyryp jatqan syrtqy saıası baǵyttyń strategıasy, eń aldymen, óz múddelerin saqtaý jaǵdaıynda barlyq álemdik oıynshylarmen áriptestik/odaqtastyq qatynastar qurý arqyly kópvektorlyqqa baǵdarlanǵan.
Osyǵan oraı, qazaqstandyq dıplomatıa óz qadamdarynda halyqaralyq quqyqtyń barlyq bazalyq qaǵıdattaryn jáne Birikken Ulttar Uıymy jarǵysyn múltiksiz saqtaýdyń qoldanystaǵy talaptaryna belsendi túrde súıenedi.
Qasym-Jomart Toqaev birneshe ret halyqaralyq samıtter alańynan Qazaqstan haostyń kez kelgen kórinisine qarsy ekenin atap ótti. Sondyqtan álemde bolyp jatqan oqıǵalar boıynsha memlekettiń alǵashqy tulǵalary jasaǵan barlyq málimdemeler men pikirler árqashan ustamdy jáne qajetsiz emosıalarsyz.
Qazaqstandyq syrtqy saıasat, árıne, popýlızm týraly emes, ol búgingi álemde kóp. Ol bos málimdemeler men áńgimelerden góri áreketti jaqsy kóredi.
Mundaı strategıanyń negizgi maqsaty-jekelegen elder men búkil aımaqtardy sheksiz qaqtyǵystar men qaıshylyqtardyń tuńǵıyǵyna aınaldyrmaý, óıtkeni búkil álem múmkindiginshe ózara táýeldi. Iaǵnı, eger bireý jaman bolsa, onda basqalar da zardap shegýi múmkin.
Demek, resmı Astana jasaǵan barlyq málimdemeler manevr jasaý úshin keńistikti jáne kelissózder men retteý úshin múmkindikter dálizderin saqtap qalý esebinen ǵana keledi. Bul, aıtpaqshy, Qazaqstan basshylyǵyna halyqaralyq arenada óz bedelin saqtaýǵa, óz múddelerin qorǵaýǵa jáne álemniń barlyq kúsh ortalyqtarymen ortaq til tabýǵa múmkindik beredi.
Qaqtyǵys kezinde ustanymnyń prınsıptiligi
Ótkir qaıshylyqtar men qarýly qaqtyǵystar týyndaǵan kezde Qazaqstan beıtaraptyq saıasatyn ustanady jáne ol qandaı da bir túrde onyń belgili bir múddelerine jaýap bere alatyn jaǵdaılarda da naqty tarapty tańdaýǵa tyryspaıdy.
Qazaqstanda búginde álemdegi jaýyngerlik rıtorıka sonshalyqty aýqymdy ekenin túsinedi. Bul týraly memleket basshysy 2025 jyldyń jeltoqsan aıynyń sońynda Tokıodaǵy Birikken Ulttar Uıymy ýnıversıtetinde sóılegen sózinde ashyq aıtty:
"Dúnıe júzindegi qarýly qaqtyǵystardyń sany men qarqyndylyǵy sońǵy onjyldyqtardaǵy eń joǵary deńgeıge jetti, al jahandyq áskerı shyǵyndar ótken jyly rekordtyq 2,7 trln dollardy qurady. Sonymen qatar, jetekshi derjavalar arasyndaǵy básekelestik eń joǵary deńgeıge jetti, bul BUU Qaýipsizdik Keńesiniń kez kelgen aýqymdy halyqaralyq qaqtyǵystardy sheshe almaýyna ákeldi".
Osyǵan baılanysty Qazaqstan halyqaralyq arenada daǵdarystardyń shıelenisýi jáne kópjaqty yntymaqtastyq tetikteriniń Eleýli álsireýi jaǵdaıynda neǵurlym ádil jáne turaqty álem qurý qajettiligi týraly ıdeıany ilgeriletýdi jalǵastyrýda.
Qazaqstanda barlyq álemdik oıynshylardyń úsh negizgi qaǵıdatty – memleketterdiń egemendi teńdigin, aýmaqtyq tutastyqty qurmetteýdi jáne beıbit qatar ómir súrýdi saqtaýy mindetti bolyp sanalady. Sondyqtan kez-kelgen janjal kúsh arqyly emes, barlyq sharttar úshin ádil kelissózder ústelindegi dıalog arqyly sheshilýi kerek.
