Jańa Konstıtýsıa aıasynda usynylyp otyrǵan reformalardyń biri — depýtattardy tek partıalyq tizim arqyly saılaý. Bılik bul ózgeristi saıası júıeni jańartý, partıalardyń rólin kúsheıtý dep túsindiredi. Alaıda Qazaqstannyń naqty saıası ahýalyn eskersek, bul reforma demokratıany nyǵaıtýdan góri, bılikti shoǵyrlandyrýdyń quralyna aınalyp ketý qaýpi bar.
Eń basty másele - Qazaqstanda shyn máninde táýelsiz partıalardyń bolmaýy. Qazirgi tirkelgen partıalar bılikke jaqyn, ákimshilik resýrstarǵa táýeldi, taktıkalyq sıpatta qurylǵanyn kózi qaraqty jurt jaqsy biledi. Mysaly, Parlamentte otyrǵan «Amanat», «Aýyl», «Aq jol», «Respublica», «JSDP», «Qazaqstan halyq partıasy» syndy alty partıanyń qaısysy bılikke táýelsiz, naǵyz halyqtyq partıa dep kim aıta alady?
Mundaı jaǵdaıda partıalyq tizimmen saılaý — azamattardyń tańdaýyn keńeıtpeıdi, kerisinshe tańdaýdy formaldy rásimge aınaldyrady. Halyq naqty tulǵany emes, bılik iriktep qoıǵan partıalyq tizimdi ǵana qoldaýǵa májbúr bolady.
Partıalyq tizim júıesinde depýtat halyqqa, saılaýshyǵa emes partıa basshylyǵyna, sol partıany qurýǵa, Quryltaıǵa kirýine múmkindik bergen Bılik júıesine táýeldi bolady. Bul depýtatty negizgi jaýapkershiliginen aıyrady. Onyń basty maqsaty - óz okrýgindegi máselelerdi kóterýge emes, tizimnen túsip qalmaýǵa baǵyttalady. Al partıalar bir saıası ortalyqtan basqarylǵan soń Quryltaı atqarýshy bıliktiń qol balasyna aınalyp ketýi ábden múmkin.Mundaıda opozısıa joıylady, bar bolsa álsireıdi, álternatıv pikir júıeden yǵystyrylady, parlament baqylaýshy emes, bekitýshi organǵa aınalady. Bul — klasıkalyq avtorıtarlyq rejımge aparatyn týra jol.
Demokratıanyń basty sharty – tańdaý men saılaý múmkindigi. Eger saılaýshy táýelsiz kandıdatqa daýys bere almasa, bılikke balama partıa kórmese, shynaıy saıası báseke joq jaǵdaıda saılaýǵa qatyssa, onda kez kelgen «reforma» demokratıalyq dep sanalmaıdy.Eger shynymen tek partıalyq tizimmen Quryltaı jasaqtaǵymyz kelse:
1. Partıa tirkeý talaptary jeńildetilýi tıis;
2. Opozısıalyq, táýelsiz partıalardyń qurylýyna jaǵdaı jasap, olarǵa da teń múmkindik berilýi kerek;
3. Májiliske majorıtarlyq júıe keminde jartylaı saqtalýy qajet;
4. Partıa ishindegi demokratıa Zańmen bekitilýi tıis.
Osy sharttarsyz partıalyq tizim — jańǵyrý emes, avtorıtarlyq bılikti zańdastyryp, bir qolǵa, bir júıege shoǵyrlandyrý tetigi bolyp qala bermek. Onyń ústine «Reforma» bastamashylarynyń qatarynda azamattyq qoǵam ókilderiniń bolmaýy, balama nemese qarsy pikir aıtatyn azamattardyń qamtylmaýy – jurtshylyqtyń alańdaýshylyǵyn týǵyzyp otyr. Eger shyndyǵynda Ata zańymyz, saıası júıemiz túgelge jýyq ózgeredi desek qoǵam belsendileriniń, el ishinde júrgen aıtary bar azamattardyń, opozısıalyq pikirdegi qaıratkerlerdiń de «Reformashylar» qatarynda óz ustanymdaryn jetkizýine múmkindik berilýi tıis edi. Áıtpese reformanyń talqylanýynan-aq talaı shıkiliktiń shıi shyǵyp jatyr...
Siz ne deısiz, mártebeli oqyrman?