2026 jyldyń qańtar aıynyń sońynda AQSH Iran jaǵalaýyna jaqyn aımaqtarda buryn-sońdy bolmaǵan áskerı belsendilikti kúsheıtti. Bul qadam Vashıngtonnyń Tegeranǵa qarsy jańa áskerı operasıaǵa daıyndalyp jatqanyn meńzeýi múmkin degen pikirlerdi kúsheıtti. Alaıda sarapshylar arasynda bul tek saıası-psıhologıalyq qysym ba, álde naqty soqqy aldyndaǵy daıyndyq pa degen suraq áli de ashyq kúıinde qalyp otyr.
Áskerı sıgnaldar: USS Abraham Lincoln jáne áýe daıyndyqtary
AQSH Ortalyq qolbasshylyǵy (CENTCOM) ıadrolyq qýatpen júretin USS Abraham Lincoln avıanosesiniń Taıaý Shyǵysqa jiberilgenin resmı túrde rastady. Bul – AQSH flotyndaǵy eń iri ári eń qýatty kemelerdiń biri. Uzyndyǵy 333 metr bolatyn bul alyp keme 6–7 myńǵa jýyq áskerı personaldy, ondaǵan joıǵysh ushaqty jáne zymyranmen qarýlanǵan eskort kemelerin birge alyp júredi.
Avıanosespen birge Arleigh Burke klasyndaǵy basqarylatyn zymyrandy úsh esmınes te aımaqqa jetkeni belgili. Bul kemeler Tomahawk qanatty zymyrandaryn ushyrýǵa, sondaı-aq balıstıkalyq zymyrandardan qorǵanýǵa qabiletti.
Sonymen qatar, AQSH Áýe kúshteriniń Ortalyq qolbasshylyǵy (AFCENT) Taıaý Shyǵys, Azıa jáne Afrıkadaǵy 20-dan astam eldi qamtıtyn kópkúndik jaýyngerlik daıyndyq jattyǵýlarynyń bastalǵanyn habarlady. Jattyǵýlardyń naqty qaı jerde ótetini men ýaqyty jarıalanǵan joq, bul óz kezeginde belgisizdik faktoryn kúsheıtýde.
Kontekst: 2025 jylǵy maýsymdaǵy soqqy áli umytylǵan joq
Bul áskerı qozǵalystar 2025 jyldyń maýsymynda AQSH-tyń Irandaǵy Fordo, Natanz jáne Isfahan ıadrolyq nysandaryna jasaǵan soqqylaryn eske túsiredi. Ol kezde Operation Midnight Hammer dep atalǵan operasıaǵa 4 myńnan astam áskerı qyzmetker, B-2 stels bombalaýshylary, GBU-57 bunker-buster bombalary jáne Tomahawk zymyrandary tartylǵan bolatyn.
Sol soqqylardan keıin Iran jaýap qaıtarýdan bas tartyp, qaqtyǵysty keńeıtpeýge tyrysqan edi. Alaıda qazirgi jaǵdaı múlde basqa: el ishindegi áleýmettik turaqsyzdyq, jappaı narazylyqtar jáne adam quqyqtary máselesi Tegerandy áldeqaıda osal kúıge túsirip otyr.
İshki faktor: Irandaǵy narazylyqtar jáne AQSH rıtorıkasy
2025 jyldyń jeltoqsanynan bastap Iranda ekonomıkalyq daǵdarysqa baılanysty bastalǵan narazylyqtar keıin bılikti aýystyrýdy talap etken saıası qozǵalysqa ulasty. BUU-nyń Iran boıynsha arnaıy baıandamashysy keminde 5 myń adamnyń qaza tapqanyn málimdedi. Bul aqparat halyqaralyq qaýymdastyqta úlken rezonans týdyrdy.
Osy jaǵdaıdy paıdalana otyryp, AQSH prezıdenti Donald Tramp Iran bıligin qatań synǵa aldy. Ol tipti demonstranttarǵa «kómek jolda» dep málimdep, eger ólim jazalary oryndalsa, áskerı áreketke baratynyn ashyq aıtty.
Keıinirek Tramp rıtorıkasyn jumsartqandaı bolǵanymen, sońǵy áskerı qozǵalystar onyń «qajet bolǵan jaǵdaıda» kúsh qoldanýdan bas tartpaıtynyn kórsetedi.
Bul shynymen soqqy aldyndaǵy daıyndyq pa?
Sarapshylardyń pikiri ekige bólinedi.
1. Tramp ákimshiligi yqtımal soqqyny «azamattardy qorǵaý» nemese tipti «rejımdi ózgertý» maqsatymen aqtaýy múmkin. Alaıda bul óte qaýipti senarı. Eger AQSH Iranǵa aýqymdy soqqy jasasa, Tegeran aımaqtaǵy amerıkalyq bazalarǵa, munaı ınfraqurylymyna jáne teńiz joldaryna shabýyl jasaý arqyly jaýap berýi múmkin.
2. Keıbir sarapshylar mundaı soqqynyń jaqyn arada bolatynyna kúmánmen qaraıdy. Olardyń pikirinshe, narazylyqtar basylyp qaldy, al adam quqyqtaryn jeleý etý úshin ýaqyt ótip ketken.
Qorytyndy: qysym, biraq belgisiz baǵyt
Qazirgi áskerı shoǵyrlaný – AQSH-tyń Iranǵa qarsy qysym dy jalǵastyryp jatqanyn kórsetedi. Bul tikeleı soqqydan góri, Tegerandy kelissózderge nemese ishki saıasatta sheginýge májbúrleý amaly bolýy da múmkin.
Degenmen bir nárse anyq:
Iran mańyndaǵy kez kelgen áskerı qadam búkil Taıaý Shyǵystyń qaýipsizdigine, munaı naryqtaryna jáne jahandyq geosaıasatqa tikeleı áser etedi. Al 92 mıllıon halqy bar Iran halqy – kez kelgen senarıde eń kóp zardap shegýi múmkin tarap.
