Taıaý Shyǵystaǵy jaǵdaı taǵy da ýshyǵyp, halyqaralyq qaýymdastyqtyń nazaryn ózine aýdardy. Sońǵy oqıǵalar aıasynda AQSH Iran porttaryna teńiz blokadasyn engizip, qysymdy jańa deńgeıge kóterdi.
Bul qadam Iran tarapymen júrgizilgen kelissózderdiń nátıjesiz aıaqtalýynan keıin qabyldandy jáne aımaqtaǵy turaqtylyqqa tikeleı áser etetin mańyzdy geosaıası faktorǵa aınaldy.
Geosaıası qysym quraly retinde blokadany qoldaný
Donald Tramp ákimshiliginiń bul sheshimi tek áskerı emes, ekonomıkalyq qysym tetigi retinde qarastyrylyp otyr.
Ormýz buǵazy – álemdik munaı tasymalynyń negizgi arterıalarynyń biri. Osy strategıalyq aımaqqa baqylaý ornatý arqyly AQSH Irandy kelissóz ústeline qaıtarýdy kózdeıdi.
AQSH vıse-prezıdenti Djeı Dı Vens Irandy «ekonomıkalyq terorızm» jasady dep aıyptap, Vashıngtonnyń áreketin jaýap sharasy retinde sıpattady. Bul rıtorıka eki el arasyndaǵy senim daǵdarysynyń tereń ekenin kórsetedi.
Irannyń pozısıasy jáne jaýap yqtımaldyǵy
Iran bıligi blokadany halyqaralyq quqyq normalaryn buzý dep baǵalap otyr. Tegeran úshin bul tek ekonomıkalyq emes, ulttyq egemendik máselesi. Sarapshylardyń pikirinshe, Iran buǵan asımetrıalyq jaýap berýi múmkin, onyń ishinde Ormýz buǵazyndaǵy qozǵalysty qaıta shekteý nemese aımaqtaǵy odaqtastar arqyly qysym jasaý yqtımaldyǵy joǵary.
Sonymen qatar, Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasyna qatysty kelissózderde de ilgerileý baıqalmaı otyr. Bul jaǵdaı qaqtyǵystyń uzaq merzimdi sıpat alý qaýpin kúsheıtedi.
Aımaqtyq jáne jahandyq saldary
Bul daǵdarys tek eki el arasyndaǵy másele emes. Ormýz buǵazy arqyly ótetin munaı tasymalyna qaýip tónýi álemdik energetıka naryǵyna tikeleı áser etedi. Munaı baǵasynyń qubylýy, ınflásıanyń ósýi jáne jahandyq jetkizý tizbekteriniń buzylýy – negizgi táýekelder qatarynda.
Sonymen birge, Izraıl men Lıvan arasyndaǵy shıelenistiń kúsheıýi jaǵdaıdy odan ári kúrdelendirýde. AQSH-ta josparlanǵan tikeleı kelissózder aımaqtaǵy janjaldy keńeıtip almaýdyń sońǵy dıplomatıalyq múmkindikteriniń biri retinde qarastyrylýda.
Bolashaq senarıler
Qazirgi jaǵdaıda birneshe yqtımal senarı bar:
1. Dıplomatıalyq kelisim – taraptar qysymdy azaıtyp, kelissózderge qaıta oralýy múmkin
2. Uzaq merzimdi teketires – blokada men qarsy sharalar arqyly sozylmaly qaqtyǵys
3. Áskerı eskalasıa – aımaqtaǵy basqa oıynshylardyń aralasýymen soǵys aýqymynyń keńeıýi
AQSH-tyń Iranǵa qarsy teńiz blokadasy – qazirgi geosaıası kezeńdegi eń mańyzdy ári qaýipti qadamdardyń biri. Bul áreket qysqa merzimde qysym quralyn kúsheıtkenimen, uzaq merzimde aımaqtyq turaqsyzdyqty arttyrýy múmkin.
