Qazaqstanda jańa konstıtýsıalyq bastamalar men aýqymdy saıası jańǵyrý belsendi talqylanýda. Biraq qurǵaq zańdy tujyrymdardyń artynda ne jatyr? Áıgili amerıkandyq sarapshy, The Times of Central Asia sholýshysy Haver M. Pedra prezıdent Toqaev jańa ınstıtýttar ǵana emes, ulttyń jańa etıkasyn salyp jatyr dep esepteıdi. Amerıkalyq sholýshy «Ádiletti Qazaqstan» ınvestorlar úshin sıgnal ekenin jáne ony dáleldeýge daıyn ekenin aıtady.
– Siz syrtqy baqylaýshy retinde Qazaqstandaǵy quqyqtyq jáne ekonomıkalyq reformalardy qalaı baǵalaısyz?
– Meniń oıymsha, Qasym-Jomart Toqaevtyń kún tártibi ekonomıkanyń "tehnıkalyq túzetýler" tiziminen asyp túsedi. Bul jaı ǵana saıası emes, tereń moraldyq habar. Prezıdent negizgi shyndyqty túsinedi: ulttyń taǵdyry tek JİÓ nemese jer qoınaýyna emes, onyń halqynyń tabıǵaty men dúnıetanymyna baılanysty. Dástúrli qundylyqtar – bul qoǵamnyń ómirlik mańyzdy "jelimi", onsyz memlekettik qurylysqa kez-kelgen kúsh jumsalady.
Onyń baǵdarlamasyna tereń úńile otyryp, biz adam tabıǵatyn túsinýdi kóremiz: tıimdi basqarý – bul izgilikpen qamtamasyz etilgen jáne ult rýhymen sińirilgen erkindik.
— The Times of Central Asia sholýynda siz Toqaevtyń fılosofıasyn áıgili "Amerıkadaǵy demokratıanyń" avtory Aleksıs de Tokvıldiń ıdeıalarymen salystyrdyńyz. Nelikten mundaı paralel paıda boldy?
— Óıtkeni olardyń oılary keremet úılesedi. Toqaev, Tokvıl sıaqty, demokratıany qurý qıyn, biraq múmkin dep sanaıdy. Fransýz oıshyly jazǵandaı:"Erkin bolý ónerinen keremet eshteńe joq, biraq bostandyqty paıdalanýdy úırenýden qıyn eshteńe joq".
Toqaev birneshe jyldar boıy osyndaı jaýapty, "tokvılev" azamattyǵyna shaqyrady. Ol úshin shynaıy bostandyq jaýapty Bostandyq sıaqty. Onsyz tártip buzylady, Bostandyq zańsyzdyqqa aınalady, qoǵam haosqa túsedi, al májbúrleý kelisimdi aýystyrady – bul apatqa aparatyn jol. Sizdiń prezıdentińiz óz baǵdarlamasyn jazbas buryn Tokvılldi qaıta oqyǵanyn bilmeımin, biraq olardyń arasynda uqsastyqtar bar.
— Reformanyń basty maqsattarynyń biri - "Ádil Qazaqstan"qurý. Bul sıgnal Batysta qalaı qabyldanady? Investorlar muny turaqtylyqqa qadam dep sanaı ma?
— Jaýap bermes buryn sózdiń maǵynasyn túsiný mańyzdy. Aǵylshyn tilinde a Just Kazakhstan ("Ádiletti Qazaqstan") ártúrli túsindirilýi múmkin. A just sózi zańdy jáne moraldyq maǵynaǵa ıe. Meniń oıymsha, Toqaev "ádilettilik" sózin ashyq jáne ashyq júıede "múmkindikterge teń qol jetkizý" maǵynasynda qoldanady. Batys ınvestorlary túsinýi kerek: "ádil Qazaqstan" oıyn erejeleriniń barlyǵyna birdeı bolýyn qamtamasyz etedi-kem degende maqsat osyndaı. Bul turaqtylyqtyń negizi.
Meniń oıymsha, Toqaev ekonomıkalyq "neolıberalızm" (eger ony ıdeologıa retinde qarastyratyn bolsaq) Qazaqstannyń joly emes ekenin túsinedi. Óıtkeni neolıberalızm resýrstardy qarapaıym adamdardyń esebinen az adamdardyń qolyna shoǵyrlandyrý arqyly múmkindikterdi jıi burmalaıdy. Neolıberalızm-Toqaev bul sózdi qoldanbasa da-kópshilik úshin úmitti buzady.
Jańa reformalar osy teńgerimsizdikter men kemshilikterdi joıýǵa baǵyttalǵan jáne bul ishinara jaýapty memlekettik basqarýdyń máni bolyp tabylady. Bul zańnamalyq ózgerister búkil álem úshin boljamdy seriktes qurýǵa qadam bolady dep úmittenemin.
