Jyl basynan úlestik qurylysta ereje túbegeıli qatańdady: Qazreestr-de tirkelmegen kelisimderdiń bári zań kúshin joǵaltty. Aldyn ala, ınvestısıalyq, bron jáne sesıa sıaqty «aralyq» qujattar jaramsyz dep tanyldy.
Zań qashan jáne qalaı kúshine endi?
30 maýsym 2025 jyly Prezıdent úlestik qatysý, avtojol jáne múgedektigi bar azamattardy tasymaldaý týraly zańdarǵa túzetýlerge qol qoıdy. Negizgi baptarǵa ótpeli merzim berildi, ol 1 qańtar 2026 kúni aıaqtaldy. Osy kúnnen bastap barlyq qalǵan normalar tolyq qoldanyla bastady.
Endi qandaı kelisim zańdy sanalady?
Endi tek qurylys salýshy men satyp alýshy arasynda jasalatyn úlestik qatysý týraly shart (DDÝ) zańdy dep esepteledi. Mundaı shartty jergilikti atqarýshy organda jáne Qazreestr.kz portalynda tirkeý kerek. Vıse-mınıstr Qýandyq Qajkenov kóp páterdi birneshe adamǵa qatar satý táýekelin ashyq reestr arqyly tómendetemiz dedi.
Mınıstrlik jyl basynan Qazreestr-de tirkelmegen barlyq kelisimder legıtımdigin joǵaltty dedi. Aldyn ala sharttar, ınvestısıalaý týraly qujattar, bron/rezerv qujattary, sesıa jáne ózge uqsas qaǵazdar jaramsyz bolyp qaldy.
Jaza qandaı bolady?
17 qarasha 2025 jyly QÁK-ke túzetýlerge Prezıdent qol qoıdy. Olar 16 qańtar 2026 kúni kúshine enedi. Ruqsatsyz nemese «birinshi operator» – AO «Qazaqstandyq turǵyn úı kompanıasy» (QJK) kepildiginsiz dolshıktiń aqshasyn tartqan kompanıalarǵa aıyppul salynady:
• shaǵyn bızneske – 750 AEK (2026: 3 243 750 tg);
• orta bızneske – 1000 AEK (4 325 000 tg);
• iri bızneske – 2000 AEK (8 650 000 tg).
Ruqsatsyz úlestik aqsha tartýǵa baǵyttalǵan jarnamany shyǵarǵandarǵa da jaza kútiledi:
• jeke tulǵaǵa – 200 AEK;
• shaǵyn bızneske – 500 AEK;
• orta bızneske – 750 AEK;
• iri bızneske – 1000 AEK.
Qoldanystaǵy kodekste eń joǵary aıyppul 2000 AEK deńgeıinde belgilengen, árbir derekke jeke qoldanylmaq dep túsindirdi vıse-mınıstr.
Úlestik qurylysqa ruqsattyń úsh joly ǵana qaldy
Senator Súıindik Aldashev dereginshe, zańdy túrde aqsha tartýdyń úsh mehanızmi qaldy:
1) QJK kepildigi arqyly – 2025 jyly úlesi 25,5% boldy.
2) Bankterdiń kepildigi men qatysýy arqyly – 58,9%.
3) Karkasty turǵyzǵannan keıin ákimdik ruqsatymen aqsha tartý – 15,6%.
Kóleńkeli naryq qysqardy, biraq áli basym
QJK 2025 jylǵy baǵalaýynda úlestik qurylystyń kóleńkeli bóliginiń úlesi 62,5% boldy: 606 nysannyń 227-si ǵana (37,5%) ruqsatpen nemese QJK kepildigimen jumys istedi. 2024 jylmen salystyrǵanda kóleńke 7,1 paıyzdyq tarmaqqa azaıdy.
Aktaý, Kókshetaý, Qonaev, Petropavl, Taraz, Semeı, Túrkistan, Oral, Pavlodar, Qyzylorda jáne Besaǵashta kórsetkish 100% deńgeıinde tirkeldi – jarnamalanǵan birde-bir JK ruqsat nemese kepildikke ıe bolmady. Eń tómen úles Shymkentte (36,9%), Atyraýda (45,5%) jáne Astanada (50,2%) baıqaldy.
Naryq kólemi men naqty sandar
2025 jyly Qazaqstanda 20,1 mln sharshy metr turǵyn úı iske qosyldy: sonyń 13,5 mln sharshy metri – kópqabatty úıler, 6,4 mln sharshy metri – jekejaılar men kotejder.
QJK-nyń «shırek naryqty ustaımyz» degenimen, 12 qańtar 2026 jaǵdaıynda bir operatorda qaralyp jatqan nebári 6 joba ǵana boldy, jalpy quny shamamen 26 mlrd teńge, páter sany – 727.
Mınıstrliktiń málimetinshe, elde dolshık qarajatyn tartyp jatqan 99 kópqabatty úı ruqsatsyz salynyp jatyr. Budan bólek 42 problemaly úı sheshimin kútedi.
Qolma-qolǵa tyıym jáne banktiń tekserisi
Endi qurylys júrip jatqan baspanaǵa qolma-qol aqsha berý múmkin bolmaıdy. Bankter aqshany basqarýshy kompanıa shotyna ǵana qabyldaıdy, al qabyldar aldynda Qazreestr arqyly DDÝ bar-joǵyn tekseredi. Halyk Bank jáne ózge bankter servıs daıyndap qoıdy dep habarlandy.
Sonymen birge nysandy tapsyrý merzimin sozý tártibi de qatańdady: buryn josparly merzimge qosymsha 9 aı berilse, endi 5 aımen shekteledi. Ruqsatsyz JK-ni jarnamalaýǵa tyıym salyndy.
Syn nelikten kúsheıdi?
Jańa normalar zańdy tártip ornatýy tıis edi, biraq nátıje ázirge ekiushty kórinedi. Áleýmettik jelide keı developerler bıyl da aldyn ala kelisim usyna berdi dep jazylyp júr. Eń seziler ózgeris – kóptegen azamattyń úmit artyp júrgen «aldyn ala» qujattary bir sátte jaramsyz bolyp qaldy. Al kóleńkeli qurylys naryǵy ózgeristi asa sezbeı, júrisin jalǵastyryp tur degen baǵalar aıtylyp júr.
Bılik ókilderi portal ashyq jumys isteıdi, ár kelisim tirkeledi, sonyń esebinen «bir páterdi birneshe adamǵa satý» toqtaıdy dep sendirip otyr. Dolshıkterge mámilesin Qazreestr.kz portalynan tekserý, tólemdi bankte resimdeý, qolma-qol bermeý týraly talap qatań qoıylyp otyr.
Bul týraly Qamshy.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.
