Jazýshy Talasbek Ásemqulov pánıden qaıtty.
Talasbek Ásemqulov (01.08.1955, Aqtoǵaı temirjol stansıasy, Aıagóz aýdany, Shyǵys Qazaqstan oblysy) - jazýshy, kınodramatýrg, kúıshi. Respýblıkalyq baspasózde «Ataıy», «Kári at», «Arylý» sıaqty áńgimeleri, «Shymdan» povesi jáne mýzykanttardyń ómirine arnalǵan «Taltús» romany jaryq kórgen.
«Kókbalaqtyń ólimi», «Birjan Sal», «Jeztyrnaq», «Almaty – Astana», «Tumar padısha» syndy kınosenarıılerdiń avtory. Sondaı-aq respýblıkalyq baspasózde qazaq jáne orys tilinde túrli ádebıet, mádenıettaný taqyryptaryna arnalǵan birqatar maqalalary jaryq kórgen.
1973 jyly «Báıjigit kúıleri» degen jeke grand-dıski Búkilodaqtyq «Melodıa» fırmasynan shyqty. «Máńgilik saryn» antologıaǵa 20-dan astam, «Qazaqtyń myń kúıi» (2009) antologıaǵa 40-tan astam kúıi engen. 2010 jyly Parıjden «Tattimbettiń murasy» SD-dıski shyqqan. (kk.wikipedia.org)
qamshy.kz portaly ujymy marqumnyń otbasyna qaıǵyryp kóńil aıtady!
*** *** ***
Talasbek Ásemqulov. BİZ QANDAI HALYQPYZ? HALQYMYZDYŃ BOLASHAǴY BAR MA?
Biz qandaı halyqpyz? Kimder edik, kimder boldyq? 1456 jyldan bastap bes ǵasyr keskiles barysynda bıologıalyq eń tekti, taza, ǵazızlegen qanymyzdan aıryldyq. Bes ǵasyrǵa sozylǵan soǵystyń, bes júz jyldyq «keri seleksıanyń» shyǵynyna eshbir genofond tótep bere almaıdy. Kereı men Jánibek, Eńsegeı boıly er Esim, Salqam Jáńgir men Abylaı zamanynyń qazaqtaryn bylaı qoıyp qoıyńyz, tipti Abaı zamanyndaǵy qazaqtarmen qaı jaǵynan bolsa da shendese almaımyz.
Iá, ıá, tańqalmańyz, sebebi qandaı taıǵaq keshýden ótse de, qazaqtyń qany óship bara jatqan ınersıa boıynsha Álıhan Bókeıhanov, Ahmet Baıtursynov, Maǵjan Jumabaev, Mirjaqyp Dýlatov, Muhtar Áýezov, Álkeı Marǵulan sıaqty tulǵalardy jaratty.
Keri seleksıanyń nátıjesinen bolǵan bıologıalyq apat ulttyń búkil rýhanı álemin kúıretti. Egemendik bizdiń kózimizdegi kireýkeni seıiltti. On toǵyz jyldyń egemendik ómiri barysynda biz mádenıetimizdiń «pokazýha», syrt kórinis qana ekenine, al nadandyǵymyzdyń shetsiz-sheksiz ekenine kóz jetkizdik. Eshbir jurt nadan, aqylsyz bolyp jaratylmaıdy. Halyq aqylynan júre aıyrylady. Biz aqylynan aıyrylǵan aqymaq tobyrǵa aınaldyq. Bizdiń bul ıntellektýaldyq bankrottyǵymyz qanshaǵa sozylmaq? Bizdiń «ǵylym» dep júrgen nársemizge kóz salsańyz, sonda bul ahýaldyń qansha ǵasyrǵa sozylatynyn shamalarsyz.
Biz bir-birimizdi aldap, alaıaq atandyq. «Tep-tegis jurttyń bári boldy alarman» (Abaı). Biraq bir kúnde emes. HVİİİ-HİH ǵasyrlardaǵy keneýsiz barymta, patshalyq Reseı kezindegi alabúırek alarman, sodan soń sosıalızm kezindegi jemqorlyqqa, jebirlikke ulasty. Búgingi alaıaqtyq osy sosıalısik jemqorlyqtyń aıasynda, arnasynda jetilgen, kórkeıgen. Biz burynǵy metropolıanyń barlyq jaman qasıetterin, barlyq azǵyn daǵdylaryn muralandyq.
Emıgrasıada ólgen orystyń bir ǵalymy: «Em qonbaıtyn, alaıaqtar men naqurystardan turatyn qoǵam eshqandaı reformaǵa qaramastan birin-biri aldap ómir súre beredi jáne músheleri atalǵan «qasıetterinen» arylmaıynsha, ol qoǵam eshqandaı kisilik pen izgilik týǵyza almaıtyn rýhanı bedeý kúıinde qalmaq» depti.
Halqymyzdyń bolashaǵy bar ma? Bar. Eń bastysy, biz tarıhtyń eń aýyr ótkelderinen júgimiz aýsa da aman óttik. Sodan soń bizdiń sanymyz kóp, bolashaq bıologıalyq kombınasıalarǵa, bolashaq seleksıaǵa jeterlikteı kóp. Alaıda, aıaq astynan keremet bolady degenge senip keregi joq. Qoǵamnyń aldynda san ǵasyrlyq aýyr eńbek kútip tur. Adam - onyń qaıtalanbas tirshiligi, quqyǵy, ıgiligi, kisiligi men namysy: basty qazynaǵa, basty qundylyqqa aınalýǵa tıis. «Adam, adam eń bastysy adam. Adam - aqshadan qymbat. Adamdy eshbir bazardan satyp ala almaısyń, sebebi olar satylmaıdy da, satyp alynbaıdy da. Adam ǵasyrlar boıy tárbıelenip qana adam bolyp shyǵady», - degen edi Dostoevskıı.
Sodan keıingi basty sharttyń biri - beıbitshilik bolýy kerek. Uly áleýmettanýshy Le Ple beıbitshilikti adamzattyń basty Kons tıtýsıasy dep eseptegen. Óz zama nynyń degdar degen bilimdileriniń kóbi «beıbitshilik, beı bit shilik» degennen tan baǵan. Árıne, bizdiń egemendigimizdiń tarıhynan talaı ántek basqan qadam, talaı qateni tabýǵa bolady. Alaıda bizdiń Prezıdentimizdiń saıasatynyń qashanda bolsyn aınymas, ozyq bir sıpaty bar. Ol - onyń beıbitshilikti qamtamasyz etý jolyn daǵy túbegeıli, júıeli kúresi. Jáne bul Qazaqstan shegindegi ǵana emes, búkil aımaq shegindegi beıbitshilik úshin kúres. Mine, bizdiń bolashaq týraly úmitimizdiń tıanaǵy osy.
“Qamshy” silteıdi
