Qazaqstan Omby oblysynan shoshqa etin ımporttaýdy toqtatty. QR Aýylsharýashylyq mınıstrligi Omby oblysynan keletin shoshqa etine tyıym saldy. Negizgi sebep: janýarlardyń afrıkalyq oba dertine shaldyǵýy. Atalmysh oqıǵaǵa baılanysty, elimizde shoshqa etin óndirý úderisi birshama tómendegeni belgili. Alaıda, bul oqıǵa QR aýylsharýashylyǵyna qandaı zıanyn tıgizdi? Jalpy, elimizde shoshqa etine degen suranys qanshalyqty kóp?
Osy jaıtqa baılanysty Qamshy.kz aqparat agenttiginiń tilshisi Aýylsharýashylyǵy mınıstrligine hat joldap, máseleniń anyq-qanyǵyn bilýge tyrysty. Qazaqstan Respýblıkasynda shoshqa etine degen qajettilik qandaı jáne ótken jylmen salystyrǵanda shoshqa etine degen suranys artty ma álde kemidi me degen máseleler kóterildi.
Aıta keteıik, 2000 jyldyqtaǵy shoshqa etin tutyný statısıkasyna kóz júgirteıik. Qazaqstanda shoshqa etine degen suranys 2000 jyldardyń bastapqy kezeńinde kóp edi. Alaıda, jyl ótken saıyn halyq suranysy kemip, shoshqa etin ımporttaý biraz báseńdegen. Mysaly, 2003 jyly 1368,8 myń janýar basy ákelingen. Al 2016 jylǵy statısıkaǵa qaraıtyn bolsaq, shoshqa etiniń úles salmaǵy edáýir tómendegenin baıqaımyz. 2016 jyly bul kórsetkish 37,1%-ǵa deıin tómendegen.
Alaıda, 2015 jylǵy kórsetkish jaıynda bulaı dep aıta almaımyz. Statısıkalyq málimetterge súıener bolsaq, 2015 jyldyń 1 qańtarynda QR aýyl sharýashylyǵynda 884,7 myń shoshqa ósirilgen bolsa, tamyz aıyna qaraı kórsetkish 1 mln 40 myń basqa deıin jetken. Al 2016 jyldyń 1 qańtarynda shoshqanyń kórsetkishi 861 myń bas boldy. Iaǵnı, 2015 jylǵa qaraǵanda 23,7 myńǵa nemese 2,7%-ǵa tómendegen. Al 2017 jyldyń kórsetkishi sońǵy oqıǵalardyń saldarynan tipten de tómen bolýy ábden múmkin.
ASHM málimetine sáıkes, 2017 jyly respýblıkada halyq sany 18 111,9 myń adam bolǵan jaǵdaıda shoshqa etine degen qajettilik 162 myń tonnany qurap, shoshqa etiniń naqty tutynýy 110 myń tonnaǵa jetken.
Sonymen qatar, 2016 jylmen salystyrǵanda shoshqa etine degen suranys 2,3%-ǵa nemese jylyna halyqtyń sanynyń ósýine baılanysty 3,6 myń tonnaǵa artqandyǵy belgili boldy.
Osy oraıda, «QR bolashaqta shoshqa etinen bas tartady ma álde kerisinshe shoshqa malyn ósirý úderisi damı túsedi me?» degen suraq týyndaıdy.
Bul máselege baılanysty mınıstrliktiń málimetinde bylaı delingen: «2017-2021 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń agroónerkásiptik keshenin damytý memlekettik baǵdarlamasy aıasynda et óndirý salasyn damytý – eksporttyq potensıaly bar basym baǵyt retinde aıqyndaldy. Bul rette 2021 jylǵa qaraı shoshqa etin óndirý kólemin 133 myń tonnaǵa deıin jetkizý aıqyndalǵan. Baǵdarlamanyń maqsattaryn sátti júzege asyrýdyń túıin faktorlary aıqyndaldy:
- Uzaq jyldarǵa memlekettiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý;
- Respýblıkada asyl tuqymdy shoshqanyń basyn jaqsartý, salystyrmaly túrde tıimdiligi jaǵynan eýropalyq deńgeımen, ıaǵnı analyq basty seleksıalyq-gıbrıdtik ónimdi tuqymmen almastyrý;
- Asyl tuqymdy bas ımportyn almastyrý;
- Eksportqa shoshqa etin tasymaldaýdy arttyrý;
- Sapaly azyq-túlik ónimderimen óńir halqyn qamtamasyz etý maqsatynda taýarly sharýashylyqtar úshin asyl tuqymdy gıbrıdtik basty satý.
Osyǵan baılanysty Qazaqstan Respýblıkasy Aýylsharýashylyǵy mınıstrligimen shoshqa sharýashylyǵyn damytý boıynsha belsendi jumys júrgizilýde».
Esterińizge sala ketsek, saıtymyzdyń betinde ózimizdiń kórshiles qyrǵyz baýyrlarymyz jaıly «Qyrǵyzdar orystyń asynan, tilinen bas tartty. Biz she?» degen taqyrypta maqala jaryq kórgen bolatyn. Maqalaǵa negizgi arqaý bolǵan másele – búgingi tańda bizdiń elimizde de kóterilip otyrǵan shoshqa etine qatysty bolǵan edi. Halyq suranysynyń tómendeýiniń nátıjesinde Qyrǵyz Respýblıkasynyń birshama oblystary shoshqa etinen bas tartyp, atalmysh janýardyń etin ımporttaý isin aqyryndap doǵarǵan bolatyn.
Alaıda, joǵarydaǵy málimetterge súıener bolsaq, bizdiń elimizde atalmysh janýar etine degen suranys jyldan-jylǵa artpasa, kemigen emes. Demek, elimizde mundaı jaǵymdy jańalyqtardyń aýyly áli de alys.
Elimizge shoshqa janýary, negizinen, Reseıden jetkiziledi. Qazaqstanǵa 2016 jyldyń qorytyndysy boıynsha, 147,9 myń AQSH dollar somasyna 31 tonna mólsherinde Reseıden shoshqa eti ımporttalǵan.
Qazaqstan Rsepýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń Statısıka komıtetiniń málimetine sáıkes, 2017 jylǵy 1 shildege deıingi jaǵdaı boıynsha, shoshqanyń negizgi bastary respýblıkadaǵy shoshqanyń jalpy 958,7 myń basynyń 60,9 %-y (374,8 myń bas) aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynda ustalynady, sáıkesinshe, halyqtyń sharýashylyqtarynda 39,1% shoshqa janýary (583,8 myń bas) ósiriledi.
Aýylsharýashylyǵy mınıstrliginiń deregine sáıkes, ótken jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda memlekette jalpy shoshqanyń basy 5,8%-ǵa tómendegeni baıqalady. Bul otandyq asyl tuqymdy materıaldardyń sebebimen baılanysty. Qazaqstanǵa shoshqanyń asyl tuqymdy ónimin ákelýdiń negizgi kózi Reseı bolyp tabylady, biraq, qolaısyz veterenarıalyq jaǵdaıǵa baılanysty (afrıkalyq shoshqa obasy) qazirgi ýaqytta tóldi ákelý qıynǵa soǵyp otyr.
Shoshqanyń tıimdi óndirisi ornyqty genetıkalyq potensıalymen ónimdiligi joǵary jáne óndiristik tehnologıaǵa jaqsy beıimdelgen maldyń tuqymyn onyń óndirisi úshin keń qoldanǵan jaǵdaıda múmkin bolady eken.
Mal sharýashylyǵy salasyn damytý tıimdiligine qol jetkizý úshin respýblıkada shoshqa sharýashylyǵymen aınalysatyn agroónerkásiptik keshen sýbektilerine memlekettik qoldaý kórsetiledi.
2017 jylǵy 27 qańtardaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstriniń orynbasary – Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń № 30 buıryǵymen bekitilgen asyl tuqymdy mal sharýashylyǵyn damytýdy, mal sharýashylyǵy óniminiń ónimdiligin jáne sapasyn joǵarylatýdy sýbsıdıalaý qaǵıdalarynyń (budan ári - Qaǵıda) 3 tarmaǵyna sáıkes taýar óndirýshilerge sýbsıdıa beriledi:
- 1 basqa 75 000 teńge kólemindegi sýbsıdıa normatıvimen otandyq jáne sheteldik sharýashylyqtardan asyl tuqymdy shoshqa basyn satyp alýǵa ketken shyǵyndy arzandatýǵa;
- Naqty bordaǵylanǵan bastan kılogrammyna 55-ten 100-ge deıin shoshqa etin óndirý qunyn arzandatýǵa beriledi.
Omby oblysyndaǵy shoshqa janýarynyń afrıkalyq oba dertine shaldyǵýy – QR aýylsharýashylyǵyndaǵy shoshqa janýaryn ósirý úderisine edáýir keri áserin tıgizgendigi belgili.
Alaıda, joǵaryda atap ótkendeı QR aýylsharýashylyǵynda bul salaǵa bolashaqta birshama kúsh jumyldyrylmaq. Sonymen qatar, qańtardaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstriniń orynbasary – Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń 2017 jyldyń 1 aqpanyndaǵy №48 buıryǵymen bekitilgen ınvestısıalyq salymdar kezinde agroónerkásiptik keshen sýbektisi shekken shyǵystardyń bir bóligin óteý boıynsha sýbsıdıalaý qaǵıdalarynyń sheńberinde – shoshqany ósirýge arnalǵan tehnıka jáne jabdyq satyp alý úshin ınvestısıalyq sýbsıdıany esepteý úshin 20% kóleminde óteý normatıvi qarastyrylǵan ( 7 bólimniń joba pasporty «qýaty shoshqa analyǵy 1200 bastan bastap shoshqany ósirýge arnalǵan tehnıka jáne jabdyq satyp alý»).
Qoryta kele, Omby oblysynan elimizge jetkizilýi tıis shoshqa janýarlarynyń afrıkalyq oba dertine shaldyǵýy – QR aýylsharýashylyǵynda shoshqa janýaryn ósirý salasynda keri áser etkenimen, aıtarlyqtaı zıanyn tıgize qoıǵan joq. Sonymen qatar, 2017 jylǵy statısıkalyq málimetterge sáıkes, shoshqa etine qajettiliktiń artýyna baılanysty, bolashaqta shoshqa malyn ósirýge birshama jaǵdaılar jasalmaq.
Qazaqstan – Islam memleketi retinde shoshqa etin qashan da haram dep bilip, musylmandarǵa jat taǵam retinde qaraǵan. Alaıda, bul fakti ázirge shette qalyp otyrǵan sekildi...
Qamshyger: Nazerke Labıhan
