Gıtarany qazaqylandyryp, ulttyq áýendi nasıhattap júrgen Qadyrǵalı Kóbentaıdyń tańdaýly poezıaǵa jazylǵan ánderi eshkimdi beı-jaı qaldyrmaıdy. Aıtýly ónerpazdyń «Alataý alabynda» Qadyrǵalı Kóbentaı!» atty kezekti shyǵarmashylyq keshi 25 naýryzda «Alataý» dástúrli óner teatrynda ótedi. Bul jolǵy kesh burynǵy keshterden ózgeshe bolmaq. Qamshy.kz aqparat agenttiginiń tilshisine bergen suhbatynda Qadyrǵalı Kóbentaı aǵynan jarylyp áńgime aıtty.
- Byltyr eńseli elýge toldym. Sol mereıtoıymnyń qurmetine keshti byltyr ótkizýim kerek edi. Alaıda ustazym Tuńǵyshbaı Jamanqulovtyń basynan ótkergen jaıttarynan keıin jaǵalasyp kesh ótkizýdi ersi sanadym. Endi, mine, bıyl ótkizý buıyryp tur eken. Bul keshtiń bir ereksheligi – meniń ánderimdi oryndaıtyn ánshiler kóp bolady. Meırambek Besbaev, Shákızada, Erkin Shúkiman syndy kórermen kózaıymdary án shyrqaıdy.
Ekinshiden, meniń akter bolǵanymdy bilesizder. Sol sebepti keshte akterlik qyrymdy taǵy da asha tússem degen nıetim bar. Asqar Naımantaev syndy akterlermen birge kórermendi ázilge qaryq qylmaqpyz.
- Siz bard ánshisi, kompozıtor, jáne akter retinde tanymalsyz. Bárin boıyńyzǵa sińirgenińizben, janyńyzǵa qaısysy jaqyn?
- Men eń birinshi kezekte aktermin. Óner jolyn da osy akterlikpen bastaǵam. «Terisqaqpaı», «Tamasha» syndy ázil-syqaq teatrlarynda biraz ýaqyt qyzmet ettim. Keıin ánshi, kompozıtor bolyp ketsem de, akterlikten eshqashan alystaǵan emespin. Qazir bir fılmge túsip jatyrmyn, biraq qandaı fılm ekeni ázirge qupıa bola tursyn.
- Sizdi ónerge baýlyǵan ustazdaryńyz jóninde ne aıtasyz? Keshińizdi tamashalaýǵa keletin shyǵar?
- Iá, keshte meni mektep jasynda tárbıelegen ustazym Beıisqan Bekbaev bolady. Ol kisi 70-ten asqan. Ulttyq ánderdi oryndaıdy. Ásirese, Áset Naımantaevtyń eshkim bile bermeıtin ánderin sol kisi naqyshyna keltirip aıtady. Onyń oryndaýyndaǵy ánder qazaq televızıasynyń, qazaq radıosynyń arhıvinde saqtaýly tur.
Beıisqan aǵa meni bala kezimnen bastap ónerge baýlydy. Qolymnan jetektep drama úıirmesine, odan soń dombyra oryndaýshysy retinde orkestrge apardy. Gıtaraǵa bet burýyma da sol kisi sebepshi boldy. Aýylymyzda Maqsuthan Dıhanbaev degen keremet gıtarashy bar. Sonda Beıisqan aǵa: «Dombyramen án aıtatyndar onsyz da kóp, sen gıtaramen án shyrqa», - dep Maqsuthan aǵama uqsaǵanymdy qalady. Teatr ınstıtýtyna túser kezde de meni sol kisi daıyndady. Ustazymnyń arqasynda Sáken Seıfýllınniń «Taý ishinde» degen ánin, Muqaǵalıdiń sırek aıtylyp júrgen ánderin qorjynyma qostym. Ómir degen qyzyq qoı, Beıisqan aǵanyń balasy Ershat Qaıyrhan – qazir meniń shákirtim.
Al teatrdaǵy alǵashqy ustazym akter, rejıser Nurmuhan Jantórın boldy. 1985 jyly sol kisiniń qolyna bardym. Keıin áskerge ketip qaldym. Áskerden kelip, «Qazaqfılmde», «Qazaqkonsertte» jumys istedim. 1989 jyly Tuńǵyshbaı aǵamyzdyń kýrsyna kelip, óner jolymdy qaıta jalǵastyrdym. 1991 jyldary teatr ınstıtýtyna rejıser Ázirbaıjan Mámbetov kelip, birneshe akterdi saralap alyp ketken. Solardyń qatarynda men de boldym. Sóıtip Muhtar Áýezov atyndaǵy drama teatrynyń akteri, ustazym Tuńǵyshbaı Jamanqulovtyń áriptesi boldym. Sonda Tuńǵyshbaı aǵam maǵan búı degen: «Sen endi oqýshym emes, búginnen bastam meniń áriptesim boldyń. Eger ekeýmiz bir rólge talasyp qalsaq, men ony senen tartyp alamyn. Sondyqtan, bárine psıhologıalyq turǵydan daıyn bol», - dep ónerdiń aýyr tustaryna moıymaýdy úıretti. Akterlik jolda Tuńǵyshbaı Jamanqulovtan alǵan tárbıem zor.
- Tuńǵyshbaı Jamanqulov sizdi akterlikke baýlysa, ol kisi sizdiń ánderińizdi oryndap, estradada boı kórsetip júr...
- Tuńǵyshbaı Jamanqulov buryndary dombyramen án shyrqaıtyn. Qazir estradaǵa oıysty. Alǵash meniń ánderimmen shyqqan. Esimde, Esenqul Jaqypbekiń sózine, meniń ánime jazylǵan «Óner adamyn» aıt dep usynǵanymda, qatty sasqalaqtaǵan. Sebebi estradada án aıtyp kórmegen. Biraq «sahanada án aıtyp júrgen akterlerden qaı jerińiz kem?» dep qaırap shyǵarǵanym bar. Sodan beri estrada ánshisine aınaldy ǵoı.
- Qadyrǵalı aǵa, sizdińshe ónerpaz degen kim? Ol qandaı bolýy kerek?
- Meniń túsinigimde ondaı adam barlyq jaǵynan ıkemdi bolýǵa mindetti. Máselen, jańaǵy aıtqan Tuńǵyshbaı Jamanqulov ákter, ánshi, rejıser jáne jazýshy da. Tipti, ǵylymnan da alys emes. Sheshendik óner boıynsha kandıdattyq jumys qorǵaǵany bar. Tuńǵyshbaıdyń bul jumysyn ǵalym Serik Qırabaev joǵary baǵalaǵan. Mine, naǵyz ónerpaz adam – Tuńǵyshbaı Jamanqulov. Al búgingi sahnada «sózin de, ánin de ózim jazam» dep bárin búldirip alǵandar jetip artylady.
- Nege bulaı boldy dep oılaısyz?
- 80 jyldary ánge sóz jazý degen túsinik qalyptasty. Ánge uıqastyryp óleń jazatyn aqyndar paıda boldy. Uıqas qýalaımyz dep, ánniń de, sózdiń de qadiri ketti.
- Al ózińiz án mátinin qalaı tańdaısyz?
- Men ándi iriktelgen poezıaǵa jazamyn. O basta kompozıtor bolamyn dep múldem oılaǵan joqpyn. 1991 jyly Muqaǵalıdyń 60 jyldyǵynda ótken is-sharada men «Farıza» degen ándi naqyshyna keltirip oryndaǵanym bar. Sol sátten bastap maǵan án aıtqyzǵyshtar kóbeıdi. Mundaıdan jalyqqan men ózimniń ánimdi izdeı bastadym. Sondaǵy ǵashyq bolǵan alǵashqy poezıam aaqyn Gúlnar Salyqbaevaniki. Keıin Maǵjan Jumabaevtyń «Qaıyń» degen óleńine án jazdym. Ol ánim Áýezov teatryndaǵy «Sholpannyń kúnási» qoıylymynda shyrqaldy da, keıin tasada qaldy. Endi alda bolatyn keshte aıtylady.
- Ánge sóz tańdaǵanda óleńniń qandaı qasıetine mán beresiz?
- Qazirgi aqyndardan Tynyshtyqbek Ábdikárimulyn qatty baǵalaımyn. Al jalpy aqyndardan qyzdardyń poezıasy unaıdy. Sebebi erkekterden góri qyzdarda shynaıylyq basym. Máselen, erler bireýge ǵashyq bolsa, sezimin jasyryp ustaýǵa tyrysady. Al qyzdar áldeqaıda ashyq keledi. Óleńin oqyp-aq sezimin túısinesiń, júregińe birden jetedi. Sol sebepti aqyn qyzdardyń poezıasyna áýen shyǵarǵandy jón kóremin. Jaqyn arada Tanakóz Tolqynqyzynyń óleńine án jazdym. 25 naýryzda sol ánimdi estı alasyzdar.
- Shyǵarmashylyq keshińizdi nege Respýblıka saraıynda emes, «Alataý» teatrynda ótkizgeli otyrsyz?
- Baıqasańyz, «Alataý» dástúrli óner teatrynyń aýrasy ózgeshe. Ózime sol teatrdyń sahnasy ystyq bolyp ketti. Onda qazaqqa tán qundylyqtardyń ıisi ańqyp turady. Ulttyq ánder, dombyranyń kúmbirlegen úni, qobyzdyń saryny «Alataý» sahnasyna sińgen.
- Áńgimeńizge raqmet!
Suhbattasqan Gúlim JAQAN
