Ekstremaldy jýrnalısıka
Jýrnalısiń basty mindeti tek kúndelikti aqparatty halyqqa jetkizý emes, sonymen qatar kez kelgen istiń aq-qarasyn anyqtap, shyndyqqa kóz jetkizý. Qandaı jaǵdaı oryn almasyn, jýrnalıser oqıǵanyń basynda júrip, onyń aqıqatyna kóz jetkizý maqsatynda tergeýshilerden kem jumys atqarmaıdy. Bul jýrnalıser ómiriniń qanshalyqty qaýip-qaterge toly ekendigin, sonymen qatar kóp jaǵdaıda táýekelge barýǵa týra keletindigin kórsetedi.
Ásirese, eger jýrnalıs qarýly qaqtyǵys aımaǵynda nemese tabıǵı apattar oryn alǵan jerde zertteý jumystaryn júrgizetin bolsa, túrli oqıǵalarǵa tap bolady. Eń bastysy, búkil jaǵdaıǵa psıhologıalyq jáne fızıkalyq turǵydan daıyn bolý qajet.
Áskerı dıskýrs 2018
Halyqqa paıdaly ári sapaly aqparat taratý úshin jýrnalıs qara basyn qaterge tigip, túrli qaýipti aımaqtarǵa barady. Joǵaryda atap ótkenimizdeı, ekstremaldy jýrnalısıkaǵa bet burardan aldyn barlyq jaǵdaıǵa daıyn bolý qajet. Mundaı daıyndyq teorıa men praktıkanyń arqasynda júzege asady.
Otandyq BAQ ókilderi Qorǵanys mınıstrliginiń uıymdastyrýymen Qaraǵandy qalasyndaǵy Spassk áskerı oqý-jattyǵý ortalyǵynda ótken «Áskerı dıskýrsqa» qatysyp, ózderin jan-jaqty synaqtan ótkizdi. 12-15 qyrkúıek aralyǵynda ótken bul áskerı dıskýrsta jýrnalıser qandaı jaǵdaıǵa tap boldy? Ne úırendi? Qanshalyqty shydaı bildi? Ekstremaldy aımaqta jýrnalıs ózin qalaı ustaýy kerek jáne qandaı zańdylyqtardy bilýi tıis? Osy jáne ózge de suraqtardyń jaýabyn Qamshy.kz aqparat agenttigi nazarlaryńyzǵa usynady.
30-ǵa jýyq otandyq BAQ ókilderin terrorıster basyp aldy
Qaraǵandy qalasy jýrnalıserdi jyly qarsy alyp, ózderiniń qonaqjaılylyǵyn tanytqan bolatyn. Alaıda, kapıtan Ǵanı Talǵatuly áskerı dıskýrsqa birinshi ret qatysyp otyrǵan jýrnalıserge qashan da saqtyq tanytyp júrý kerektigin aıtyp eskertti.
Spassk áskerı oqý-jattyǵý ortalyǵyna kirip kelgen sátte bizdi tosyn syı kútip turdy. Birinshi kún lańkesterdiń shabýylynan bastaldy. Sol sátten bastap-aq aldaǵy ýaqytta túrli shytyrman oqıǵalardyń kútip turǵany belgili boldy. Munyń bári shynaıy ómirde bolyp jatpaǵanyn bilgenimen, atylǵan oqtyń daýysy pen lańkesterdiń aıqaıy úreı týǵyzbaı qoımady.
Qandaı jaǵdaı bolmasyn, jýrnalıs qolyna qarý almaýy tıis
Kelesi kúni tańǵy astan keıin bilikti mamandar ózderiniń tájirıbesimen bólisip, leksıa oqydy. Máskeýden arnaıy shaqyrtylǵan «Zvezda» arnasynyń ókili Zolotýhın Alekseı Gennadevıch óziniń leksıasynda kóptegen paıdaly aqparattarmen bólisip, negizgi tártiptermen tanystyrdy. Onyń aıtýynsha, jýrnalıs qandaı jaǵdaı bolmasyn qolyna qarý almaýy kerek.
Keıinnen áskerı dáriger, maıor Ivan Boıko jýrnalıserge alǵashqy kómek kórsetý joldaryn úıretip, praktıkalyq turǵyda júzege asyrýǵa kómek kórsetti. Atap aıtar bolsaq, qan ketý kezinde qandy toqtatý sharalaryn, jasandy dem berý joldaryn jáne jarany qalaı tigý kerektigin úıretti. Sonymen qatar, qarýly qaqtyǵys aımaǵynda jaraqattanǵan adamǵa kómek kórsetý kezindegi saqtyq sharalarymen de tanystyryp, eń birinshi kezekte ózińniń ómirińdi saqtap qalýdy oılaǵan durys ekendigin aıtty.
Praktıkadaǵy keıbir qatelikter
Teorıalyq bilimdi alyp bolǵannan keıin jýrnalıser praktıkalyq turǵyda synaqtan ótti. Áskerı oq ótkizbeıtin saýyt pen dýlyǵa kıip, «Álfa» arnaıy arnaıy jasaǵymen ashyq alańda júrip ótip, keıinnen mına ornatylǵan alańǵa kelip jetti. Aldymen jýrnalıserge mınanyń túrleri tanystyrylyp, keıinnen mına jazyǵynan ótý barysynda barynsha saq bolý kerektigi eskertilgen edi. Alaıda, jarylyssyz ótý múmkin bolmady, biraq qatty zardap shekkender joq.
Naǵyz qyzyq sodan keıin bastaldy. Lańkester shabýyldaǵan aýylǵa kirip kelgen jýrnalıser jerde qansyrap jatqan jáne kómek surap aıqaılap júrgen turǵyndardy kórgende shynymen soǵystyń bel ortasyna kelgendeı kúıde boldy. Bastapqyda sasqalaqtaǵanymen, keıinnen birden esterin jınap, jaraqattanǵan turǵyndarǵa medısınalyq kómek kórsete bastady. Alaıda, qaýipsizdik sharalary men joǵaryda atap ótken jýrnalıs qolyna qarý almaýy kerek degen basty zańdylyq umytylyp qaldy.
Keshki ýaqytta jýrnalıserdi serpiltý maqsatynda túrli komandalyq oıyndar uıymdastyrylyp, uıymdastyrýshylar kúndizgi stress jaǵdaıynan aryltýǵa tyrysty.
Shytyrman oqıǵaǵa toly bul kúnde jýrnalıser ózderine kóptegen paıdaly aqparattardy alyp, túrli sıtýasıalarǵa daıyn bolýdy úırendi. Eń aldymen, qaýipsizdik sharalary, jaraqattanǵan adamǵa qarýly qaqtyǵys kezinde medısınalyq kómek kórsete otyryp, ózińniń ómirińdi saqtap qalý, mına jazyǵynan ótýde óte saq bolý, sonymen qatar, osynyń báriniń bel ortasynda júrip psıhologıalyq turǵyda myqty bolý qajet.
Avtomat pen tapanshadan oq atý kınodaǵydaı ońaı emes
Úshinshi kúni jýrnalıser joǵarydaǵydaı shytyrman oqıǵalarǵa tap bolmady. Bul kúni qarý-jaraqtardyń túrleri tanystyryldy. Tek tanystyryp qana qoımaı, jýrnalıserge sol qarýlardan oq atýǵa múmkindik berildi.
Kútpegen jerden lańkester shabýyly
Barlyq alǵan bilim men tájirıbeni bekitý úshin uıymdastyrýshylar derekti fılmmen úshinshi kúndi qorytyndylaýdy jón kórdi. Alaıda, kútpegen jerden lańkester shabýyl jasap, jýrnalıserdiń shydamyn sońǵy ret tekserip kórýdi uıǵarypty. Derekti fılmdi kórip jaıbaraqat otyrǵan, keıbireýleri qalǵyp-múlgip otyrǵan jýrnalıser atylǵan oqtyń daýysyn estigende shynaıy ómirde bolyp jatqandaı kúıge tústi. Bul joly lańkesterdiń qolynda tek qana avtomat emes, sonymen qatar jarylǵysh mınalardy alyp kelip, jýrnalıserdiń aıaǵynyń astyna qoıǵanda, onyń qanshalyqty qaýipti ári qorqynyshty ekeni sezildi. Áskerı dıskýrsqa qatysýshylardyń záre-quty qashyp, azdap psıhologıalyq shok alyp qalǵandar da boldy. Keıinnen arnaıy jasaq toby kelip, jýrnalıserdi lańkesterden qutqaryp, jarylǵysh zattardy aýyzdyqtady.
Spassk áskerı oqý-jatyǵý alańyndaǵy dıskýrs osyndaı túrli oqıǵalarǵa toly boldy. Al bul sharada jýrnalıser ne úırendi?
Eń bastysy – kez kelgen jaǵdaıda sabyrlyq tanytyp, lańkestik shabýyl kezinde barlyq buıryqtarǵa baǵyný. Sonymen qatar, artyq qımyl jasap, batyrlyq tanytý mundaı kezde úlken qatelik bolatyndyǵy belgili boldy. Terrorısterdiń qolyna túskende kózsiz batyrlyqqa barý olardyń tek ashý-yzasyn týǵyzyp, ómirińe qaýip tóndirýi ábden múmkin.
Ekstremaldy jaǵdaıda jumys jasaǵan kezde qaýipsizdik sharalaryn qatań saqtaǵan abzal. Eń bastysy - qashan da saq júrý. Qandaı jaǵdaı bolmasyn, aldymen óz ómirińdi saqtap qalýdy oılaý kerek. Qyzyqty sújet jasaımyn dep qaýipti aımaqqa kóz jumyp bara salý - óz ómirińdi ólimge baılaǵanmen teń. Jer betinde eshbir aqparat jýrnalısiń ómirinen artyq emes!
Úsh kúnge sozylǵan áskerı dıskýrsta bolǵan barlyq oqıǵalar Qorǵanys mınıstrliginiń jiti baqylaýymen ótti.
