Ózin «Artem» dep ataǵan sodyrdyń sózine qaraǵanda, ol «Sırıaǵa Qazaqstannyń Kaspıı teńizi jaǵalaýyndaǵy Atyraý qalasynan barǵan». Maýsymnyń 13-i kúni onyń «VKontakte» jelisindegi paraqshasy qulyptaldy. Biraq Azattyq ol jarıalaǵan «Ortalyq Azıadan barǵan balalar» sýretteriniń birazyn kóshirip aldy. SIRIADAǴY QAZAQ BALALARY Qyrǵyz kórshileri tárizdi Sırıada soǵysyp júrgen qazaqtardyń birazy bala-shaǵasyn ózderimen ala ketken. 2013 jyldyń qarashasynda jarıalanǵan vıdeoda 150-deı qazaq «áıelderi men balalaryn Sırıaǵa alyp kelgenderin» málimdeıdi. Qyrǵyzstan tárizdi Qazaqstan da etnıkalyq qazaq balalarynyń IM baqylaıtyn aımaqta ekenine sengisi kelmeıdi. Ótken jyly Qazaqstan úkimeti áskerı daıyndyqtan ótip jatqan qazaq balalaryn (aqparat ıesi solaı deıdi) kórsetken IM vıdeosyna tyıym saldy. «Artemniń» jelidegi paraqshasy Qazaqstan úkimetin de tiksintip tastaǵandaı, sebebi «Artem» ol jerde kem degende eki qazaq balasynyń fotosyn jarıalady. IM sodyry bir ul, bir qyzdy «óz balalarym» dep tanystyrady. Er balanyń sýreti astyna ol «ulym Ábdirahman» dep jazǵan. Sýrettegi 10-ǵa tolmaǵan ul bala qara tústi IM týynyń astynda otyr. Basqa sýretterde «Artem» ulymen jáne «ózimniń qyzym» dep tanystyrǵan qyz balamen jeke túsken. Taǵy bir fotoda syrt kelbeti ortalyqazıalyqtarǵa uqsaıtyn belgisiz ul bala qarý ustap, IM sodyrlaryna tán ısharamen saýsaǵyn joǵary kóterip tur. Endi bir sýrette sondaı bir bala úlken pyshaq ustap tur. Eki balanyń sýretiniń astyna «Artem» «Stambýl, 2012» dep jazǵan, demek Sırıaǵa attanar aldynda sonda bolǵan nemese Sırıaǵa Túrkıa arqyly ótken. SIRIADA QANSHA QYRǴYZ JÚR? Al saýsymnyń 9-y kúni salǵan sýretinde «Artem» dúkenniń aldynda eki kishkentaı ul balamen otyr, ózi olardy «qyrǵyzdar» dep sıpattaıdy. Áli 10 jasqa tolmaǵan balalar áskerı forma kıgen. «Artem» paraqshasyna tyıym salynbaı turyp-aq «qyrǵyzstandyq balalardyń» sýretin óshirip tastaǵan tárizdi, sebebi oǵan Qyrǵyzstannyń ulttyq qaýipsizdik jónindegi memlekettik komıteti (UQMK) men tilshiler erekshe nazar aýdardy. Maýsymnyń 13-i kúni kremlshil Sputnik.kg saıty «UQMK sýretterdi zerttep jatyr» dep jazǵan edi. UQMK resmı ókili Rahat Sýlaımanov «Bul málimet tekserilýge tıis. «Islam memleketi» (IM) terrorlyq uıymy basyp alǵan aımaqtarda túr-kelbeti bizge uqsaıtyn birneshe ult ókilderi bar. Jaǵdaıdy anyqtaý kerek» dep málimdedi. Sýlaımanovtyń mamyrdyń 28-i kúngi deregi boıynsha, «Sırıada, IM quramynda 300-deı qyrǵyz azamaty soǵysyp júr». Olardyń birazy «otbasyn ózderimen ala ketken, shamamen on shaqty bala bar». Maýsymnyń 15-i kúni 24.kg saıtynyń jazýynsha, Qyrǵyzstan ishki ister mınıstrliginiń terrorǵa qarsy kúres departamenti «Sırıa men Irakta 352 qyrǵyz ultynyń ókili bar, olardyń 49-y áıel, 22-si balalar» dep habarlaǵan. Al Bishkek IM basyp alǵan aýmaqtardaǵy qyrǵyzdardyń sanyn barynsha azaıtyp kórsetkisi keledi. UQMK tipti «Sırıa men Irakta soǵysyp júrgen qyrǵyzstandyqtardyń 80 paıyzy - etnıkalyq ózbekter» dep málimdedi. Terrorǵa qarsy İİM departamenti de osyǵan uqsas málimdeme jasap, «352 qyrǵyzstandyqtyń 249-y - etnıkalyq ózbekter» dedi. Biraq mınıstrlik ony rastaıtyn derekter usynbady. Keıbir sarapshylar «IM sapynda (Irak pen Sırıada) júrgen qyrǵyzdardyń sany 352-den áldeqaıda kóp» desedi. Qańtar aıynda Halyqaralyq daǵdarys toby (HDT) jarıalaǵan esepke qaraǵanda, Ortalyq Azıadaǵy bes postsovettik el – Qyrǵyzstan, Ózbekstan, Túrkimenstan, Qazaqstan jáne Tájikstannan IM-ge qosylǵan azamattar sany 2 myńnan 4 myńǵa deıin jetken. Sırıada soǵysyp júrgen qyrǵyzdardyń sany resmı málimdemeden kóp ekenin keıbir qyrǵyz sheneýnikteri de moıyndaıdy. Qyrǵyzstan qorǵanys keńesi hatshysynyń ókili maýsymnyń 16-sy kúngi Ortalyq Azıa qaýipsizdigi máselesine qatysty jıynda osyny aıtty. Rysbek Ábdisattarov Azattyqtyń Qyrǵyz qyzmetine «Sırıaǵa ketken qyrǵyzdardyń sany myń adamdaı bolsa kerek. Kóbine eldiń ońtústik aýdandarynyń turǵyndary ketip jatyr» dedi. Sondyqtan IM baqylap otyrǵan Irak pen Sırıa aımaqtaryndaǵy qyrǵyz balalardyń sany 10 nemese tipti 22-den kóp dep boljaýǵa negiz bar. HDT-nyń Ortalyq Azıa jobasynyń dırektory Deıdra Taınan maýsymnyń 15-i kúni Azattyqqa «IM qataryna qosylýǵa úgitteý Qyrǵyzstanda jalǵasyp jatyr» dedi. «Ótken jyly daǵdarys toby ońtústik Qyrǵyzstandaǵy IM-ge qosylýǵa nıettilermen sóılesti, olardyń ishinde ártúrli jastaǵy balalary bar áıelder de boldy, olar balalaryn alyp baratyndaryn aıtty» deıdi Taınan. Onyń sózine qaraǵanda, jetkinshek balalar da Sırıada ne bolyp jatqanynan «habardar», ári ol jaqqa barǵylary keledi. Taınan «Kem degende bir otbasynyń Sırıada sábılerin ómirge ákelgenin bilemin» deıdi. Ol áıeldiń anasy qyzy men nemeresiniń janynda bolý úshin Qyrǵyzstannan ketip qalǵan. Úıinde tek ákesi men mektep jasyndaǵy ul bala ǵana qalǵan. «ORTALYQ AZIAǴA BARAMYZ» «Artemniń» áleýmettik jelidegi paraqshasyna qarap otyryp, qazaqstandyq sodyrdyń oı-pikiri jaıly da oı túıýge bolady. Ol IM basyp alǵan Sırıa jáne Irak aýmaǵyna kem degende eki balasyn ákelse de, olardyń anasyn ákelmegen nemese ózine ekinshi áıel izdep júrgenge uqsaıdy. Qazir óshirilip tastalǵan jazbalarynda «Artem» «áıel kerek ekenin» jazǵan edi. Bir sýrettiń astyna «Álemge beıbitshilik, maǵan áıel bershi» degen. Ol opat bolǵan IM sodyrlary úshin qaıǵyrady, maýsymnyń 8-i kúni «Jıhadta» dostaryńnan aırylǵan qandaı qıyn. Ábý Hamza baýyrymdaı bolyp ketip edi» dep jazǵan. Taǵy bir jazbasynda «Artem» IM sapynda soǵysyp júrip dúnıe salǵan ózbek «jankeshtilerin» maqtaıdy. Ol «IM baspasóz bólmesi» dep atalatyn jerde basqa sodyrlarmen túsken sýretterin de jarıalaǵan. Maýsymnyń 7-si kúni «Artem» «IM Ortalyq Azıaǵa keledi» dep qorqytady. Ol «Inshallah, Qyrǵyzstannan Qazaqstanǵa, Tájikstanǵa ótemiz» dep jazǵan. «Onda barǵan soń Ortalyq Azıada qamaýda otyrǵan tutqyndardy bosatamyz» dep ýáde beredi. «Alla atymen ant etemin, baýyrlar, dinsizder qamaýynda otyrǵan senderdi umytqan joqpyz. Jaqynda kelip bosatyp alamyz» deıdi ol. Basqa ortalyqazıalyq sodyrlar «otanymyzǵa oralyp, sol jaqta soǵysamyz» dep qorqytsa da, jetekshileriniń olardy qoldaı qoıýy ekitalaı. IM úıine qaıtyp, sol jaqta «jıhad» jasamaq bolǵandarǵa tyıym salǵan tárizdi. Tájik sodyrlary toby qańtarda IM basshysy Ábý Bakr ál-Baǵdadıden «Tájikstanǵa oralyp, sonda soǵys ashýdy suraǵanda ruqsat ala almaı, Sırıada qalýǵa májbúr bolǵandaryn» habarlaǵan edi. Ioanna Parajchýktiń maqalasy aǵylshyn tilinen aýdaryldy. www.azattyq.org