Dinı únqatysý alańyna aınalǵan Astana qalasynda úsh jyl saıyn álemdik jáne dástúrli din lıderleriniń sezi ótkizilip keledi.
Qazaqstannyń bul bastamasy álemdik qaýymdastyq pen odaqtar tarapynan joǵary baǵalanyp úlgerdi jáne Qazaqstan jahandyq dinaralyq dıalog mekenine aınaldy. Dinniń negizgi maqsaty adamdardy adamdyqtan ajyratpaý ekenin eskersek, Qazaqstanda ótip turatyn Álemdik din basshylarynyń sıezeri adamzatty beıbitshilik pen kelisimge bastaıtyn aıqyn áreket. Taıaý kúnderi, ıaǵnı 10-11 maýsymda elordamyz Astana qalasynda ótkeli otyrǵan V álemdik jáne dástúrli din kóshbasshylarynyń sezi qarsańynda OQO ishki saıasat jáne din isteri basqarmasynyń «Áleýmettik bastamalar ortalyǵy» MKM-niń dırektory Nurjan TURSYNBAIDY áńgimege tartqan edik.
– Beıbitshilikke, beıbit tynysh ómir súrýge umtylý – qazaq halqynyń qanyna sińgen asyl qasıetteriniń biri emes pe, qalaı oılaısyz?
– Árıne, ol burynnan da solaı ǵoı.«Syrt kóz – synshy» degendeı, arǵy-bergi zamanda qazaq jerinde bolǵan saıahatshylar, ǵalymdar, elshiler qazaq ultynyń meımandos, sabyrly, momyn, eshkimge jamandyq, qaskóılik jasamaıtyn halyq ekenin, qazaq eli ejelden beıbitshilik súıgish el, óz betinshe eshkimge urynbaǵan, soǵys ashpaǵan el ekenin súısine jazǵan. Táýelsizdikke qol jetken tusta da, Elbasymyzdyń jáne eldiń betke ustar azamattarynyń qajyrly, tabandy eńbeginiń arqasynda biz osy asyl qasıetimizdi taǵy da bir dáleldep, ony álemge pash ete bildik. Dál sol tustan bastap álem Qazaqstandy beıbitsúıgish el ekenin tanı bastady.
– Dinder, órkenıetter, memleketter arasyndaǵy yntymaqqa, beıbitshilik pen kelisimge úndeıtin dıalog alańy retinde halyqaralyq qaýymdastyqpen moıyndalyp úlgergen Qazaqstan bastamalarynyń aýqymy men mańyzy jóninde ne aıtýǵa bolady?
– Soǵysty boldyrmaý úshin, álemdegi odaqtar men memleketterdiń, ulttar men ulystardyń beıbitshilikte kún keshýi úshin olardyń ózara kelisimi bolýy kerek. Bul ıdeıa sonaý 90-jyldary eskerilgenmen, búginde muny álemdik saıasatta másele retinde kóterip, is júzinde beıbitshilik pen kelisimniń týyn tikken el – Qazaqstan. Jahandaǵy memleketterdiń ózara beıbitshiligi men kelisimin nyǵaıtýda Qazaqstannyń, jalpy, osy memlekettiń atynan álemdik saıası arenaǵa shyǵyp júrgen Prezıdent N.Nazarbaevtyń úlesi orasan zor. Máselen, bir ǵana Qazaqstan Respýblıkasynyń din jónindegi saıasaty dinaralyq jáne konfesıaaralyq kelisimge negizdelip júrgizilýde. Álemdik dinder sezi alǵash ret qazaq dalasynda týyn tikkende oǵan qatysýshylar sany 17 elden 17 delegatty ǵana quraǵan edi. Al sońǵy sıeze álemniń 50 memleketinen 100-ge jýyq delegasıa jınaldy. Qazaqstannyń bedeliniń óskeni shyǵar, delegasıa quramynda álemdegi yqpaldy din basshylary boldy. Atap aıtsaq, Dúnıejúzilik ıslam lıgasynyń Bas hatshysy Sheıh Abdalla ben Abdel Muhsın at-Túrkı, Máskeý jáne búkil Reseıdiń Patrıarhy Kırıll, Papanyń Kıeli taǵynyń delegasıa basshysy kardınal Djovannı Laıolo, Islam mazhabtaryn jaqyndastyrýdyń dúnıejúzilik assambleıasynyń Bas hatshysy aıatolla Muhammad Alı Tasqırı, Izraıldiń bas ravvınderi Iona Mesger jáne Shlomo Amar jáne t.b. Elbasy aıtpaqshy, bul prosester sıeziń jahandyq mańyzynyń jyl saıyn artyp, salmaǵynyń sapaly túrde ósip kele jatqanyn dáleldeıdi.
HHİ ǵasyrdyń eń basty zańy – tatýlyq. Prezıdentimiz bul zańdylyqtyń qudiretin erekshe túsinetin álemdegi kóregen basshylardyń biri. Beıbitshilik pen kelisimsiz álemniń qurdymǵa ketýin, adamdardyń qyrylyp ketýin, tabıǵat anamyzdyń ekologıalyq problemalarǵa ushyraý múmkindigin bizdiń elimiz ben Elbasymyz óte jaqsy biledi. Memleketterdiń táýelsizdiginen aıyrylý qaýpi týraly elbasymyz N.Nazarbaev Joldaýynda: «Táýelsizdikke qol jetkizgennen góri ony ustap turý áldeqaıda qıyn. Bul – álem keńistiginde ǵumyr keshken talaı halyqtyń basynan ótken tarıhı shyndyq. Ózara alaýyzdyq pen jan-jaqqa tartqan berekesizdik talaı eldiń taǵdyryn qurdymǵa jibergen. Tirshilik tezine tótep bere almaı, jer betinen ult retinde joıylyp ketken elder qanshama» deıdi de, jalpy, álemdegi memleketterdiń memleket bolyp qalý kepildigi «beıbitshilik pen kelisimde» jatqanyn tilge tıek etedi.
Jalpy, Elbasymyz búgingi álemniń jańa tarıhynda burynǵy halıfalar men sultandardaı bir basshy, bir jolbasshy retinde dinaralyq jáne ultaralyq tatýlyq pen úndestik ıdeologıasyn júrgizip, álemge beıbitshilik shańyraǵyn turǵyzýǵa qadam jasaýy – bizdiń elimizdiń beıbitsúıgishtik qasıetiniń úlken aıǵaǵy. Memleketimizdiń kóptegen azamattary Qazaqstan halqynyń dinı jáne etnosaralyq tatýlyqty tý etken asyl qasıetterin árdaıym maqtan tutady. Bul jetistikterimiz álem jurtshylyǵyna úlgi ekeni de málim. Jańa myńjyldyqta tolastamaı otyrǵan álemniń ár buryshyndaǵy dinı teketirester men ulttyq qaqtyǵystardyń aldyn alýǵa yqpal etý úshin elimiz kóptegen is-sharalardy qolǵa alýda. Astanadaǵy álemdik Dinder sezi – elimizdiń osyndaı tabandy ustanymynyń bir kórinisi. Sondyqtan álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń ár úsh jylda bir ret ótip turatyn sezi dúnıejúzinde dinaralyq kelisimniń órken jaıyp, órkenıetterdiń ózara úndestik tabýy isinde aıtarlyqtaı mańyzǵa ıe.
– Elbasynyń taıaýda jarıalaǵan «100 naqty qadam» atty baǵdarlamasyna qanyǵa aldyńyz ba?
– Árıne, barshamyz Elbasy usynǵan reformaǵa qanyqpyz. Ony oryndaý úshin Qazaqstan halqy men bıliginiń kúsh-jiger jumyldyrýy qajet. Bul rette biz de óz jaýapkershiligimizdi sezinýimiz kerek. Aldymyzda uly reformalar tosyp tur. Ult josparyna saı túbegeıli ózgerister bolatyn sekildi. Bizge ulttyq sıpat, eldik múdde, aýyzbirshilik pen adamgershilik, barsha ultty biriktiretin patrıottyq kerek.Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev: «Qazaqstan – bul ortaq meken, ortaq ult pen dinniń toǵysqan jeri. Barlyq qazaqstandyqtardy ultaralyq jáne dinaralyq kelisimderdi saqtaýǵa shaqyramyn. Bul bizdiń máńgi qundylyǵymyz. Bul bizdiń máńgi elimiz ben Astanamyzdyń maqtanyshy» degeni bar. Mundaı sózder bizdiń ishki saıasatymyzdyń ózi beıbitshilik pen kelisimdi tý etip, basqalar qura almaǵan qoǵam bizde ornaǵanyn nyq kórsetedi.