ASTANA. 4 qarasha. Qyzylorda oblysy ákimdigi janyndaǵy quqyq buzýshylyq profılaktıkasy jónindegi vedomstvoaralyq komısıanyń jáne oblystyq quqyq qorǵaý organdarynyń zańdylyqty, quqyqtyq tártipti jáne qylmysqa qarsy kúresti qamtamasyz etý jónindegi Úılestirý keńesiniń birlesken keńeıtilgen májilisi bolyp ótti. Bul týraly Qyzylorda oblystyq prokýratýrasynyń baspasóz qyzmeti habarlady.
Májiliske komısıa jáne keńes músheleri, múddeli memlkettik organdardyń basshylary, oblystyq ishki ister departamenti, keıbir kent, aýyldyq okrýg ákimderi qatysyp, óńirdegi urlyq qylmysynyń profılaktıkasy máselesin talqylady.
Naqtylasaq, 2015 jyldyń 9 aıynda oblys boıynsha 9,950 qylmystyq quqyq buzýshylyq tirkelgen bolsa, onyń 4,784 nemese 48,0 paıyzy urlyq qylmystary quraǵan.
Taldaýmen qamtylǵan merzimde 4,784 urlyq qylmysy tirkelip, olar ótken jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda 220-ǵa nemese 4,8 paıyzǵa artqan.
Bul sanattaǵy qylmystar Qazaly, Qarmaqshy, Shıeli, Jańaqorǵan aýdandary, Baıqońyr qalasynda ósken bolsa, al Qyzylorda qalasy, Aral, Jalaǵash, Syrdarıa aýdandarynda tómendegen.
Kámeletke tolmaǵandardyń arasynda urlyq qylmysy ózge qylmystarǵa qaraǵanda keń taralyp otyr.
Osy merzimde 136 qylmys buryn quqyq buzýshylyq jasaǵandarmen, 630-y jumyssyzdarmen, 31-i jumys isteıtindermen, 54-i bilim berý uıymdarynda oqıtyndarmen jasalsa, qylmys jasaý barysynda 128 adam alkogóldi elitý jaǵdaıynda bolǵan.
Oblystyń eldi mekenderdegi turǵyndary, negizinen mal sharýashylyǵymen aınalysyp, halyqtyń qosalqy, keı januıalardyń negizgi kún kóris kózderin quraıdy.
Salystyrmaly kezeńde mal urlyǵy qylmystary 153-ke artyp, osy kásip túrimen aınalysatyndarǵa orasan zalal ákelýde.
Prokýratýra organdarymen qalyptasqan ahýalǵa jasalǵan taldaý nátıjesimen mal urlyǵynyń ósip, krımınogendik sıpattalýyna kelesi sebepter negiz bolǵan.
Birinshiden, maldardyń kóbisi óristen urlanyp, joǵalýda. Iaǵnı, qylmyskerler maldardyń jaıylymda qaraýsyz júrgenin paıdalanýda. Mysaly, 693 mal urlyǵynyń 537-si, nemese 77,5 paıyzy óriste oryn alǵan.
Ekinshiden, jalpy oblys kólemindegi 147 aýyldyq okrýgtyń 66-synda ǵana pada uıymdastyrylyp, baqtashymen qamtylǵan. Iaǵnı, olardyń kóbisi ujymdasyp baqtashy jaldap, mal jaıýdy uıymdastyrmaǵan. Bul da qylmyskerge urlyq jasaýǵa ońtaıly sát týǵyzady.
Úshinshiden, búgingi kúni oblys kóleminde jalpy 755 405 mal qujattandyrylǵan. Degemen de, mal sanyn túgendeý jumystary oblys kóleminde tolyq atqaryldy dep aıtýǵa eshkim kepil bere almaıdy.
Eseptiń bolmaýy qylmystyń oryn alynýynyń birden bir sebebi. Bul – maldy qujattandyrýǵa, tańba, en salýǵa qatysty.
Tórtinshiden, maldy ótkizetin, soıylǵan maldyń etin qabyldaıtyn jáne soıatyn oryndar qyzmetine tıisti baqylaýdyń bolmaýy.
Besinshiden, osy sanattaǵy qylmys jasaǵandardyń áleýmettik portretin jasaý nátıjesinde, qylmystyń bul túriniń jasalýynyń bir sebebi – kún kóris tómendigimen de baılanysty ekeni anyqtaldy, urlyqty kóbinese jumyssyz júrgen 30-ǵa deıingi jastaǵy aýyl turǵyndary, jekelegen jaǵdaılarda buryn mal urlyǵy úshin sottalǵandar jasaǵan.
Altynshydan, óristen ketken maldardyń urlanǵany týraly der kezinde jergilikti ishki ister organdaryna habarlamaı, aptalap ózderi izdeýlerine oraı, qylmyskerlerdiń izi sýyp, qylmystyń ashylýyna keri áserin tıgizýde.
Ótken merzimde sottarda urlyqa baılanysty 267 adamǵa qatysty 196 qylmystyq is qaralyp, 74 adam bas bostandyǵynan aıyryldy.
Qyzylorda oblysynyń agrarlyq óńir ekenin, halyqtyń basym kópshiligi aýyl sharýashylyǵymen aınalysatynyn eskere otyryp, mal urlyǵymen kúresti ortaq mindet dep tanyp, qylmystyń bul túrin aldyn alý, boldyrmaý jáne jolyn kesý baǵytyndaǵy is-sharalardy birigip iske asyrý qajettigi aıtyldy.
Qylmystyń bul túrimen kúres jaǵdaıy oblystyq prokýratýranyń udaıy nazarynda bolyp, bul turǵyda mal urlyǵynyń tól qujaty jasaldy jáne olar jyl saıyn jańartylyp, jetildirýde.
Derekkóz: egemen Qazaqstan
