2017 جىلدىڭ 20-21 قازانىندا «ەسىك» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىندە «جاڭعىرتۋدىڭ ۆەكتورلارى: ساقتاۋ ستاندارتتارىنان باستاپ تۋريستىك پوتەنسيالدى دامىتۋعا دەيىن» رەسپۋبليكالىق مۋزەيلىك سەمينار بولىپ ءوتتى. سەمينار ماقساتى – «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا قازاقستان مۋزەيلەرىن دامۋىنىڭ نەگىزگى ۆەكتورلارى، كاسىبي ستاندارتتاردى جەتىلدىرۋ سىندى وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلاۋ، سول تۇرعىداعى ويلاردى ورتاعا تاستاۋ بولاتىن.
اتالمىش كاسىبي سەمينارعا قورىق-مۋزەيلەر، استانا، الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسىنىڭ مۋزەي باسشىلارى مەن قىزمەتكەرلەرى بولىپ 80 ادام قاتىستى.
سەميناردىڭ پلەنارلىق وتىرىسى «ەسىك» قورىق-مۋزەيىنىڭ ماڭىنداعى وسى وقۋ جىلىندا عانا اشىلعان جاڭا مەكتەپ عيماراتىنىڭ ءماجىلىس زالىندا ءوتتى. سەميناردى ق ر مسم مادەنيەت جانە ونەر ىستەرى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتور ورىنباسارى ءا.ت. جولامانوۆ اشتى. ول ءوز سوزىندە «ەلباسىمىزدىڭ «بولشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋدى ەرەكشە اتاپ وتكەنىن ايتا كەلىپ بولاشاقتا مۋزەي سالاسى بۇل باعىتتا نەگىزگى قىزمەتتەردى اتقارۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ال، يۋنەسكو-ڭ كلاستەرلىك بيۋروسىنىڭ مادەنيەت ماسەلەلەرى جونىندەگى مامانى ايگۇل حالافوۆا يۋنەسكو-ڭ مادەنيەت سالاسىنداعى 2018-2021 جج. ارنالعان باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسىنداعى مۋزەيلەردىڭ رولىنە ايرىقشا توقتالدى. «ازىرەت سۇلتان» قورىق-مۋزەيىنىڭ باس قور ساقتاۋشىسى نۇرجامال اشىربەكوۆانىڭ ءوز مۋزەيلەرىندەگى ارحەولوگيالىق ماتەري الداردى ساقتاۋ مەن قورعاۋ جونىندەگى تاجىريبەسى تۋرالى بايانداماسى سەمينار قوناقتارىنىڭ ەرەكشە قىزىعۋشىلىعىن تۋدىردى. وتىرار مەملەكەتتىك ارحەولوگيالىق قورىق-مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى – ا.ك. جاندوسوۆ، «ورداباسى» ۇلتتىق تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى – ب.ا.يسماتوۆ، «بەرەل» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى – ج.ج. احمادييەۆ، «تاڭبالى» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنىڭ ديرەكتور ورىنباسارى – ب.ا. جەلەزنياكوۆ، «ەجەلگى تاراز ەسكەرتكىشتەرى» مەملەكەتتىك مۋزەي-قورىعىنىڭ ءبولىم جەتەكشىسى ا.م. مۇحتاروۆ سىندى قوناقتار ءوز قورىق-مۋزەيلەرىندەگى يننوۆاسيا مەن سوڭعى تەحنولوگيانى پايدالانۋ جونىندەگى جاڭالىقتارىمەن ءبولىستى. مۋزەي كادرلارىن دايىنداۋ مەن ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ ماسەلەلەرى تۋرالى ت.ع.ك.، ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-ڭ تاريح، ارحەولوگيا، ەتنولوگيا جانە مۋزەەلوگيا كافەدراسىنىڭ دوسەنتى ن.يۋ. سويكينا جان-جاقتى بايانداما جاسادى. مۋزەي قورلارىن قۇرىلىمداۋ، مۋزەيلىك ءمانى بار بۇيىمداردى ساتىپ الۋ، ولاردى ەسەپكە الۋ مەن ساقتاۋ ەرەجەسى 2015-2016 جج. ق ر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى قابىلداعان جاڭا قۇجاتتار جايلى ۇزاق جىلدار بويى ق ر ورتالىق مۋزەيىنىڭ باس قور ساقتاۋشىسى بولىپ قىزمەت اتقارعان ع.ز. باكيروۆا تاراتىپ ايتىپ بەردى. مامانداردى دايىنداۋ ماسەلەلەرى مەن ەسەپكە الۋ جانە ساقتاۋدىڭ جاڭا ەرەجەلەرىن ءىس جۇزىندە پايدالانۋ تۋرالى تالقىلاۋ سەكسيالىق وتىرىستا دا جالعاسىن تاپتى. ءوزارا قىزۋ پىكىرتالاسقا تولى بولعان بۇل وتىرىستا دارىسكەرلەر وزدەرىنىڭ ارىپتەس دوستارىنىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ساۋالدارىنا جان-جاقتى جاۋاپ بەردى. «ەسىك» قورىق-مۋزەيىنىڭ ارىپتەستەرىمەن بولاشاق جوپسارلارىن تالقىلايتىن «ءداستۇرىن» بيىل دا ۇمىت قالدىرعان جوق. قورىق-مۋزەيدىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى اسەل امارعازييەۆا بۇل جولى ءوز ارىپتەستەرىنە «قازاقستاننىڭ جاڭا 100 ەسىمى» يدەياسى بويىنشا جاڭا جوباسىن تالقىلاۋعا ۇسىندى. بۇل جوبا ءبارىنىڭ ەرەكشە قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ، ونى ىسكە اسىرۋ كەزەڭدەرى بەلگىلەندى. قورىق-مۋزەي باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرى» جوباسىن ىسكە اسىرۋ، ەسكەرتكىشتەردى ماسەلەلەرى تالقىلانىپ، ءماجىلىس سوڭىندا قورىق-مۋزەيلەردىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرىپ وتىرۋ ءۇشىن «قازاقستان قورىق-مۋزەيلەرىنىڭ اسسوسياسياسىن» قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
سەمينارعا قاتىسۋشى قوناقتار ەسىك قورعاندارىنداعى مۋزەيلەندىرىلگەن قورعاندى، قورىق-مۋزەيدىڭ ەكسپوزيسياسىن تاماشالادى.
سەميناردىڭ ەكىنشى كۇنى «التىنەمەل» ۇلتتىق تابيعي ساياباعى مەن ايگىلى بەسشاتىر قورعانىن تاماشالاۋعا ارنالدى. «التىنەمەل» ۇلتتىق تابيعي ساياباعى الماتى قالاسىنان 170 شاقىرىم قاشىقتىقتا، الماتى وبلىسىنداعى كەربۇلاق جانە پانفيلوۆ اۋداندارىنىڭ اۋماعىندا، ىلە وزەنىنىڭ اڭعارىن بويلاي ورنالاسقان. ساياباق اۋماعىندا تۋريستەردى قاتتى قىزىقتىراتىن بىرەگەي تابيعات عاجايىپتارى مەن ساق كوشپەندى مادەنيەتىنىڭ ەسكەرتكىشى ايگىلى بەسشاتىر قورىمدارى (ب.ز.د. VII-IV عع)، تاس بەتىندەگى تاڭبالار دا بار. ساياباقتىڭ 20 جىلدىعىنا وراي جاڭادان تۇرعىزىلعان ساپار ورتالىعىندا قوناقتاردى ديرەكتور ورىنباسارى دانيار عالىمجان ۇلى قارسى الدى. تاماقتانىپ العاننان كەيىن سەمينار قوناقتارى ايعايقۇمعا بەت الدى. ونىڭ مۇندا اتالۋ سەبەبى اۋا-رايى ىلعالسىز كۇندەرى قۇم توبەلەردەن ەرەكشە ءبىر سازدىڭ دىبىسى ەستىلەتىنىندە. تازا اۋا مەن اينالا اسەم تابيعاتتان قۋات العان قوناقتار قۇم توبەنىڭ باسىنا قينالماي شىقتى.
ودان كەيىنگى ەكسكۋرسيا بەسشاتىر قورعاندارىندا بولدى. جولاي جولاۋشىلار شوقان بۇلاعىنىڭ باسىنا ايالداپ، كەزىندە اتاقتى عالىمنىڭ ءوزى ءدام تاتقان تاپ-تازا بۇلاق سۋىنان ءشول قاندىردى. ەكسكۋرسوۆودتاردىڭ ايتۋىنشا بۇلاقتىڭ سۋىنىڭ ەمدىك قاسيەتى بار كورىنەدى. بەسشاتىر ءوزىنىڭ ەرەكشە اسقاقتىعىمەن ءتانتى ەتتى. بيىكتىگى – 20، ديامەترى – 70 مەتردەي بولاتىن №3 قورعان مۋزەيلەندىرىلگەن ەكەن. قورعاندى اسىقپاي كورىپ شىققان قوناقتار مۋزەيلەندىرۋ ىسىندە جىبەرىلگەن بىرنەشە ولقىلىقتاردى اتاپ ايتتى. ارينە، ۇلتتىق ساياباق اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە قاراستى بولعاندىقتان ولارعا تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەردى ساقتاۋ مەن قورعاۋ، قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جونىندە كاسىبي مامانداردىڭ كومەگى مەن كەڭەستەرى جەتىسپەي جاتادى. سوندىقتان دا ۇلتتىق ساياباق جەتەكشىلەرى «ەسىك» قورىق-مۋزەيىنە وسى تۇرعىدان ءوزارا كومەك كورسەتۋ جونىندە ۇسىنىس جاسادى. قورىق-مۋزەي ارحەولوگتارى بولاشاقتا بىرىككەن زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەردى تالقىلاۋ ءۇشىن ۇلتتىق ساياباققا ارنايى ساپارمەن بارۋى مۇمكىن. قازىرگى ۋاقىتتا «ەسىك» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيى «التىنەمەل» ۇلتتىق تابيعي ساياباعىمەن ارىپتەستىك بايلانىس تۋرالى كەلىسىم-شارت جوباسىن دايىنداۋ ۇستىندە.
ەكسكۋرسيالىق ساپار كەشكىسىن اياقتالىپ، سەمينار قوناقتارى قالاعا قايتا ورالدى. وسىلاي سەميناردىڭ سوڭعى كۇنى دە اياقتالدى. كوكەيدە كوپشىلىكتى تولعاندىرعان بولاشاق جوسپارلار، جاڭا زەرتتەۋلەر مەن ىرگەلى عىلىمي جوبالار، كاسىبي كەزدەسۋلەر تۇردى.
