2017 جىلعى 29 قاراشادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى كىتاپحاناسىنىڭ مۋزەيىندە «ءتىل جاناشىرى – 2017» رەسپۋبليكالىق بايقاۋىنىڭ لاۋرەاتتارىن ماراپاتتاۋ سالتاناتى ءوتتى.

قوعامنىڭ بۇل جوعارى ماراپاتى جىل سايىن مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ مەن ناسيحاتتاۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان ەلىمىزدىڭ، سونداي-اق شەت مەملەكەتتەردىڭ ازاماتتارىنا تابىستالادى. اتاپ ايتقاندا، ول قوعامدىق نەگىزدە قازاق ءتىلىن ب ا ق، ادەبيەت پەن ونەر سالاسىندا ناسيحاتتاۋشىلارعا، قازاقستاندا جانە شەتەلدە قازاق ءتىلى ءبىلىمىنىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ بويىنشا وقىتۋ جانە مادەني-اعارتۋشىلىق باعدارلامالارىن ازىرلەۋشىلەر مەن ىسكە اسىرۋشىلارعا، يننوۆاسيالىق جانە بىرەگەي اۆتورلىق وقىتۋ ادىستەمەسىن قولدانىپ، وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەرگە مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋشىلارعا، سونىمەن قاتار ءتىل ءبىلىمى، تاريح، ەتنوگرافيا سالالارىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە عىلىمي زەرتتەۋ جۇرگىزۋشىلەرگە، قازاق ءتىلى مەن مادەنيەتىن دامىتۋعا باعىتتالعان باسپا ونىمدەرىن دايىنداۋشىلار مەن شىعارۋشىلارعا، قوعام ءومىرىنىڭ ءار سالاسىندا قازاق ءتىلىنىڭ كەڭ قولدانىلۋىنا باعىتتالعان مادەني-بۇقارالىق  ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋشىلارعا، قازاق ءتىلى مەن مادەنيەتىن دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن ءىس-شارالارعا دەمەۋشىلىك جاساعاندارعا بەرىلەدى.

بايقاۋدى 2007 جىلى «ءتىل جاناشىرى» قوعامدىق بىرلەستىگى بەكىتكەن. ۇمىتكەرلەردى ماراپاتتاۋ ءراسىمى ەكى جىلدا ءبىر رەت ءوتىپ تۇرادى. بيىل ماراپاتتاۋ سالتاناتى التىنشى مارتە ءوتىپ وتىر.

ۇمىتكەرلەردى كورنەكتى قوعام قايراتكەرلەرى، عالىمدار مەن مەسەناتتاردان قۇرىلعان ارنايى كوميسسيا ىرىكتەدى. كوميسسيانى باسقارعان «ءتىل جاناشىرى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ قۇرمەتتى ءتوراعاسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى كەڭسەسىنىڭ باستىعى، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى كىتاپحاناسى ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ماحمۇت بازارقۇل ۇلى قاسىمبەكوۆ ءوزىنىڭ العى سوزىندە بۇگىنگى سالتاناتتى ءراسىمنىڭ ەلباسى مۋزەي عيماراتىنىڭ كۇمبەزدى زالىندا وتكىزىلىپ وتىرعانىنىڭ تەرەڭ ءمانى بار ەكەنىنە توقتالدى:

    –  سوناۋ  1997  جىلدىڭ  10  جەلتوقسانىندا   قازاقستان  پرەزيدەنتى ن. ءا. نازاربايەۆ: «ۇلان-بايتاق ەلدىڭ كىندىگىندە حالىق تاعدىرى ءۇشىن ءومىردىڭ ماڭىزى بار شەشىمدەر قابىلداناتىن بولادى. وتانىمىزدىڭ جۇرەگى ەندى وسى جەردەن سوعادى. وسى جەردەن قازاقستان ءۇشىنشى مىڭجىلدىق تابالدىرىعىندا ءوزىنىڭ تاريحي تاعدىرىن ايقىندايتىن بولادى»، – دەپ ايتقان بولاتىن. شىندىعىندا دا سولاي بولدى. ەلباسىمىز وسى عيماراتتىڭ كۇمبەزدى زالىندا ونداعان الپاۋىت ەلدەردىڭ باسشىلارىن قابىلداپ، ءتۇرلى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزىپ، وسى جەردە قول قويعان بولاتىن. سوندىقتان دا بۇل زالدىڭ بىزدەر ءۇشىن وتە ىستىق ءارى سيمۆولدىق ءمانى بار. بيىل «ءتىل جاناشىرى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ جۇمىسىن باستاعانىنا ون جىل تولىپ وتىر. وسى مەرزىم ىشىندە ۇيىمنىڭ اتقارعان جۇمىسىنىڭ اۋقىمى دا كەڭەيدى، وسى يگى ىسكە اتسالىسىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ سانى جىل سايىن ءوربىپ كەلە جاتىر. وسى جىلى ماراپاتقا ۇسىنىلعان ازاماتتاردىڭ سانى جىلداعىدان ەرەكشە كوپ بولدى. ورتالىق باسقارۋ ورگاندارىنىڭ وزىنەن 50-دەن اسا، ال وڭىرلەردەن ودان دا كوپ ۇسىنىستار كەلىپ ءتۇستى. سولاردىڭ ىشىنەن ەڭ لايىقتى دەگەن ازاماتتاردىڭ ۇسىنىستارىن قاراپ، ءبىز 37 ۇمىتكەردى تاڭداپ الدىق. سوندىقتان بۇگىن تابىس ەتىلەتىن «ءتىل جاناشىرى» قۇرمەت بەلگىسى سىزدەردىڭ وسى كەزگە دەيىن اتقارعان جانە الداعى اتقارار ىستەرىڭىزگە دەگەن قۇرمەتىمىز ءارى جاۋاپكەرشىلىك دەپ قابىلداڭىزدار.

بيىلعى «ءتىل جاناشىرى» قۇرمەت بەلگىسىنىڭ لاۋرەاتى، قىزىلوردا قالاسى حيميا-بيولوگيا باعىتىنداعى نازاربايەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ باسپا ءسوز حاتشىسى ەلەنا رىبينا:

– وسى بەرىلگەن اتاق ءبىزدى ءارى قاراي قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ارتتىرا تۇسۋگە زور مۇمكىندىكتەر بەرەدى. جالپى قازاق ءتىلىنىڭ قولدانىلۋ اياسىنىڭ كەڭ ەكەندىگىن دالەلدەي كەلە، ونى بۇكىل الەمگە جەتكىزەمىز. سوندىقتان بارشا قازاقستاندىقتاردى قازاق ءتىلىن ساقتاۋ، ونى وسكەلەڭ ۇرپاققا قاستەرلەپ جەتكىزۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردى ءبىراۋىزدان قولداۋعا شاقىرامىن.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۆسترياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى قايرات سارىباي جوعارى قۇرمەت ءۇشىن شىنايى العىسىن ءبىلدىردى:

– ءتىل – ول تاريح، مادەنيەت. ءبىز رۋحاني جاڭعىرۋ تۋرالى ايتقاندا، ءوزىمىزدىڭ و باستاعى باستاۋىمىز تۋرالى ايتامىز. بۇگىنگى جاھاندانۋدىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ جاپپاي دامۋى كەزەڭىندە مادەني قۇندىلىقتار اقپارات قۇرالدار تۇرىندە بەرىلگەندە دارا بىرەگەيلىگىن، حالىقتىق سيپاتىن جوعالتادى. بارلىق ۋاقىتتا ءتىلدى قولداۋ – ادامداردىڭ بىرەگەيلىك پەن ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىن ساقتاۋدىڭ تالپىنىسى بولىپ تابىلادى. ديپلومات رەتىندە باسقا جۇرتتىڭ قازاقستان تۋرالى ريزاشىلىق سوزدەرىنە، حالىقتارى تەڭ قۇقىلى، ءتىل بوستاندىعى بار ەلىمىز تۋرالى ءجيى ايتىلعاندا ماقتانىشپەن قارايمىن.

العاشقى رەت «ءتىل جاناشىرى» قۇرمەت بەلگىسىمەن قازاق ءتىلىن زەرتتەگەن شەتەلدىك عالىمدار ماراپاتتالعان ەدى. ولاردىڭ قاتارىندا تۇركيالىق پروفەسسور ءابدۋاقاپ قارا، ەۋروپا قىپشاقتارى وداعىنىڭ پرەزيدەنتى ۆاد لاسلو، وڭتۇستىك كورەيانىڭ حانكۋك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى يۋن سي نە، ميۋنحەن ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى كايۋم كەسيجي، ينديانا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ۋيليام فيەرمان بار.

كەلەسى جىلدارى ماراپاتقا تىلگە شىنايى قامقورلىق پەن جاناشىرلىق تانىتقان، ونىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان عالىمدار، وقىتۋشىلار، اقىن-جازۋشىلار، مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر، قوعام قايراتكەرلەرى، جۋرناليستەر جانە مەملەكەتتىك ءتىل مەن قازاق مادەنيەتىن قولداۋ بويىنشا ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شارالارعا دەمەۋشىلىك جاساعان مەسەناتتار ۇسىنىلدى.

بيىل ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن كەلگەن 37 ازامات بايقاۋ جەڭىمپازدارى اتاندى.