جاھاندانۋ زامانىندا بۇكىل الەم، سونىڭ ىشىندە قازاقستانداعى ءدىني جاعداي ۇدايى وگەرىستەرگە ۇشىراۋدا.

بۇل وزگەرىستەر ءوز رەتىندە جاڭا ءدىني اعىمداردىڭ پايدا بولۋى، ولاردىڭ ەركىن ىس-ارەكەت جاساپ، رەتسىز قىزمەتتەرىن جانداندىرۋعا مۇمكىندىك الۋى، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى، اسىرەسە رۋحاني قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنىڭ وزەكتىلىگىن ارتتىرۋدا.

مەملەكەتتىڭ تۇراقتى دامۋىنا، قوعامنىڭ رۋحاني قاۋىپسىزدىگىنە كەرى اسەر ەتەتىن جاڭا ءدىني فاكتورلاردىڭ كوبەيۋىنىڭ نەگىزىندە جاتقان سەبەپتەر مەن العىشارتتاردى انىقتاۋ، ولاردىڭ الدىن الۋ شارالارىن تۇجىرىمداۋ، اعىمداردى فيلوسوفيالىق، ءدىنتانۋلىق تۇرعىدان تالداي وتىرىپ، ولاردىڭ مەنتالدىق نەگىزدەرىن سارالاۋ بۇگىنگى كۇننىڭ نەگىزگى تالابى.

وسى ماقسات بارىسىندا 2017 جىلدىڭ 14 قاراشا كۇنى پ.چايكوۆسكيي اتىنداعى الماتى مۋزىكالىق كوللەدجىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە ەكسترەميستىك يدەولوگيانىڭ پايدا بولۋ جانە تارالۋ ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى مالىمەت بەرىلدى.

دىنگە بەرىلگەن قۇقىقتىق انىقتامانىڭ جوق ەكەندىگىن ەسەپكە الار بولساق، وندا «ءدىني ەكسترەميزم» تەرمينىن نەگىزسىز قولدانۋ ازامات قۇقىقتارى مەن كونستيتۋسيالىق نەگىزدەرىنە ءقاۋىپ توندىرەتىنىن ايتا كەتكەن ءجون. ءدىني ەكسترەميزممەن بايلانىستى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جاعدايىنا باعا بەرە وتىرا، كونفەسسيانىڭ ىشكى قايشىلىقتارى مەن كونفەسسياارالىق قايشىلىقتارمەن قاتار، ءدىن نەگىزىندە قالىپتاساتىن ءدىني ەكسترەميزممەن قاتار، «جاڭا ءدىني اعىمداردىڭ كەڭىنەن تارالۋىنا سەبەپ بولىپ وتىرعان» «وزگە مەملەكەتتەردەن كەلەتىن ءدىني ەكسپانسيانى» دا اتاپ ءوتۋ قاجەت.

جاڭا ءدىني قۇرىلىمداردىڭ قارقىندى دامۋى ەلدەگى قالىپتاسقان ەتنوكونفەسسيونالدى ۇيلەسىمدىلىكتى بۇزىپ، كونفەسسياارالىق باسەكەلەستىك پەن حالىقتىڭ نارازىلىعىن تۋىنداتادى. قازاقستانداعى شەتەلدىك ءتۇرلى ءدىني، قايىرىمدىلىق قورلارى جانە تاعى باسقا ۇيىمداردىڭ فيليالدارى ءفورمالدى تۇردە قازاقستاندىق زاڭناماعا قايشى كەلمەسە دە، ءدىني نەگىزدە قوعامدىق قىسىم تۋىنداتاتىن جاعدايى الاڭ تۋعىزادى. نەوپروتەستانتتىق جانە راديكالدى باعىتتاعى يسلامدىق ۇيىمداردىڭ ءدىني ىقپالى ەلدىڭ بارلىق اۋماقتارىندا دەرلىك ۇلعايىپ كەلەدى.

گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتپەك ارقىلى كوپتەگەن پروتەستانتتىق ۇيىمدار حالىق اراسىنداعى ءتۇرلى توپتاردا عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ۇلتتىق ءداستۇر ،مادەنيەت، تۇرمىس جات، قازاقستان مەملەكەتىنە قاتىستى وزگە، جاتسىنۋ پوزيسياسىن قالىپتاستىرۋدا. قازاقستاندىق ءداستۇرلى كونفەسسيالاردى قۇرمەتپەن قاراماۋ، بولمىستىق دەڭگەيدەگى قايشىلىقتارعا جانە ءدىني سيپاتتاعى ەكسترەميستىك كورىنىستەرگە، ءدىني جانجالعا، ءدىني سەبەپتەرگە بايلانىستى قوعامعا قارسى ىس-ارەكەتتەرگە جول بەرۋ مۇمكىن جانە بۇل ءوز كەزەگىندە مەملەكەتارالىق قاتىناستاردىڭ جاعدايىنا ىقپال ەتەدى.

ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى ءتيىمدى كۇرەستىڭ ماڭىزدى شارتتارىنىڭ ءبىرى جۇيەلى جالپىمەملەكەتتىك باعدارلامانى قۇرۋ، ول ءوز كەزەگىندە تەك قۇقىق قورعاۋدى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار تەرروريستىك ىس-ارەكەتتىڭ الەۋمەتتىك سەبەپتەرىن تۋىنداتاتىن جانە ورشىتەتىن ساياسي، قوعامدىق، ەكونوميكالىق، قۇقىقتىق، يدەولوگيالىق، ۋاعىز، اقپاراتتىق، كۇشتىك، ارنايى (وپەراتيۆتى، ىزدەۋ سالۋ، تەحنيكالىق، باقىلاۋ) اسپەكتىلەرىن دە قامتۋى قاجەت. بۇل شارا تەرروريزمنىڭ تيپولوگياسىن ەسكەرۋگە، دايىندىق جانە جۇزەگە اسىرىلۋ دەڭگەيىن، جالپى جاعدايىن، دامۋىن بولجاۋعا جانە انىقتاۋعا سەبىن تيگىزەدى.