ءداستۇرلى ءانشى ساۋلە جانپەيىسوۆا بۇگىنگى قازاق ەستراداسىنا كوڭىلى تولمايتىنىن ايتتى. Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگىنىڭ تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتىندا فونوگراممانى جويۋ ماسەلەسىن تاعى كوتەردى.

– ءقازىر تمد ەلدەرىنىڭ كوپشىلىگى فونوگراممادان باس تارتىپ جاتىر. ماسەلەن، ءازىربايجاندا مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ ءوزى انشىلەرىن جاندى داۋىستا ءان ايتۋعا مىندەتتەدى. ال ءبىزدىڭ بيلىك نەدەن قورقادى؟

–  ناعىز تالانتتار بار، تەك ولاردىڭ جولىن اشۋ كەرەك. ديماش قۇدايبەرگەننىڭ ءوزى قازاقستاندا ءجۇرىپ تانىلعان جوق. حالىق تا، بيلىك تە ونى قىتايعا بارىپ، الگى بايقاۋدا ونەر كورسەتكەن سوڭ عانا مويىندادى. وكىنىشتىسى، بۇگىندە ءبىزدىڭ تىڭدارماننىڭ قۇلاعى بىتەۋلى. تەلەديداردان كىمدى كورسە، سونى تانيدى. ال انشىلەرىمىزدىڭ تەلەديداردا قالاي ونەر كورسەتىپ جۇرگەنى بارىمىزگە ءمالىم. داۋىستارى دا، وزدەرى دە جاساندى. ارينە، كورەرمەن وندايعا تەز الدانادى. كىمنىڭ ناعىز، كىمنىڭ كەمتالانت ەكەنىن ولار اجىراتا المايدى. سونى ارنايى ورگاندار قولعا السا دەگەن تىلەگىمىز بار.

كەز كەلگەن كەش فونوگرامماسىز وتپەيتىن بولدى. جاندى داۋىستا ءان ايتۋ جايىندا ۇسىنىس تۇسە قالسا، جۇلدىزدارىمىزدىڭ ەسى شىعادى.

وسى ۋاقىتقا دەيىن بۇل ماسەلەنى كوتەرگەندەر كوپ بولدى. الايدا شىعىپ جاتقان ناتيجە جوق.  ەندى، مىنە، ۋاقىتى كەلگەن سياقتى. «ساباقتى ينە ساتىمەن» دەمەكشى، بۇل نارسەنى ەل ۇمىتپايدى، ءبىز ۇمىتپايمىز، سوڭىنا دەيىن كۇرەسەمىز.

كەزىندە فونوگرامما ماسەلەسى كوتەرىلگەندە مينيسترلىك بۇل پروسەسكە دايىن ەمەستىگىن ايتقان. «ەگەر فونوگراممانى الىپ تاستايتىن بولساق، ساحنامىز بوس قالادى»، – دەيدى ولار. سوندا ءبىزدىڭ ساحنامىز بۇگىنگى جۇلدىزدارمەن عانا ولشەنە مە؟ فونوگرامماسىز ءان شىرقاي الاتىن تالانتتار قانشاما؟ سول تالانتتارىمىز دا جاندى داۋىسپەن ايتپايتىن بولسا، ولار وزدەرىن ارى قاراي دامىتۋدىڭ ورنىنا، كەرىسىنشە، وشىرەدى. ونەر دە سپورت سەكىلدى. كەز كەلگەن سپورتشى جارىسقا ۇلكەن ازىرلىكپەن شىعادى عوي. ونەر دە سونى تالاپ ەتەدى.

– «ونەر جولى – اۋىر جول» دەيدى عوي...

– ءيا، ارينە! ءبىراق فونوگرامما ارقىلى ءبىز سول اۋىردى جەڭىلدەتتىك قوي. قازاق ەستراداسىندا شىن تالانتتار جەتىپ جاتىر. دەگەنمەن ءبارى فونوگرامماعا سۇيەنىپ، ابدەن جالقاۋلانىپ العان. مۇمكىن ارتىق پروبلەمانى قاجەت ەتپەيدى، مۇمكىن وز-وزدەرىنە سەنبەيدى. ەڭ وڭاي جولدى تاڭداپ الىپ، سول باعىتتان اۋاتىن تۇرلەرى جوق.

– مىنا زاماندا ءبىر ءان ايتىپ، تانىمال بولىپ كەتكەن انشىلەردىڭ سانىندا شەك جوق. اندەرىنىڭ ءماتىنى ماعىناسىز. جالپى قازاق ەستراداسىنىڭ «ءسوزى» قاشان تۇزەلەدى؟

– بۇل دا – ۇلكەن پروبلەما. قازاق راديوسىن ءجۇرسىن ەرمان باسقارىپ وتىرعاندا مەن كوركەمدىك كەڭەس قۇرامىندا بولدىم. سوندا جاڭادان شىققان اندەردى روزا رىمبايەۆا، كەڭەس دۇيسەكەيەۆ سىندى كەڭەس مۇشەلەرى وتىرىپ تىڭدايتىنبىز، كەيىن سۇرىپتايتىنبىز. سوزدەرى ماعىناسىز بولسا، قايتا جازدىرۋعا جىبەرەتىنبىز. ءاننىڭ ءسوزى، اۋەنى، ارانجيروۆكاسى جانە ورىنداۋشىسى دەگەن بولادى. ەگەر وسى تورتەۋى تەڭ بولسا، ءان حالىقتىڭ جۇرەگىنە جول تابادى. ال قازىرگى جاستاردىڭ اراسىندا ادەمى ءان جازا الاتىندار بار، الايدا سول ءاننىڭ سوزدەرىنە كوڭىل بولمەيدى. كەيدە سول ماعىناسىز اندەر ادەيى جازىلاتىن سەكىلدى. سەبەبى حالىقتىڭ نازارى ەڭ الدىمەن وعاش دۇنيەگە اۋادى. ورىنداۋشىلارى وسىنداي دۇنيەلەرمەن العا ءتۇسىپ كەتىپ جاتىر.

شىنى كەرەك، ونەر دە نارىققا كىرگەن. نارىقتا كىم ءوزىنىڭ دۇنيەسىن قالاي وتكىزسە، سولاي اقىسىن الادى. بۇل ءۇردىس بىزگە شەتەلدەن كەلگەن. قازاق ءاۋ باستا ونداي ەمەس ەدى عوي. بىزدە بيىك سانا، تەرەڭ فيلوسوفيا، مازمۇندى-ماعىنالى دۇنيەلەر بولدى. قارابايىر سوزگە، انگە قۇرىلعان تۋىندى اتىمەن بولماعان. سول جولىمىزدان جاڭىلىپ بارامىز. مۇنىڭ ءبارى اقشانىڭ سوڭىنا ءتۇسىپ، اتاق قۋعانداردىڭ كەسىرىنەن بولىپ جاتىر.

سول سەبەپتى ونەر جولى ەكىگە ايىرىلعان. اتا-بابانىڭ جولىمەن كەلە جاتقاندار جانە اقشا تابۋدى ماقسات ەتىپ، وزدەرىنشە جول سالىپ جۇرگەندەر. وندايلاردىڭ جولى قانشالىقتى ۇزىن نەمەسە قىسقا ەكەنىن ۋاقىت كورسەتەدى. ءبىراق تىڭداۋشىعا اسەرى تاعى بار.

– نەگە بۇگىنگى جاستارىمىز سونداي ارزان دۇنيەگە قۇمار؟ شىن تالانتتار نەگە باعالانباي جاتادى؟

– سوۆەت وكىمەتى تۇسىندا قازاق مۋزىكاسىندا ءبىراز قيىندىق بولدى. قازاقتىڭ تاريحىن، باتىرلىعىن، قاھارماندىعىن جىرلايتىن دۇنيەلەرگە تىيىم سالىندى. سونىڭ كەسىرىنەن بۇگىندە جىر-داستاندارىمىز كوپ ايتىلمايدى. ءبىراق تاۋەلسىزدىڭ اق تاڭى اتقان مىنا زاماندا ەشكىم ەشكىمنىڭ قولىن بايلاپ وتىرعان جوق. قايتادان شىعارۋىمىز كەرەك، ايتۋىمىز كەرەك.

ءبىراق ءوز تىڭدارمانىمىزدى ءوزىمىز قۇرتىپ وتىرمىز. تەلەارنالاردا حالىق اندەرى شىرقالاتىن باعدارلاما جوق. ونى حالىق قايدان تىڭدايدى، قايدان تانيدى؟ حالىق اندەرىن ايتاتىن ءداستۇرلى انشىلەردىڭ اياعىنا كوبىنە تۇساۋ سالىنىپ جاتادى، قارىمى دا، قارجىسى دا جەتپەيدى. سول سەبەپتى جەكە كەشتەر وتكىزۋىنە مۇمكىندىك تۋا بەرمەيدى. ال ەندى «تانىماسىن سىيلاماس» دەگەندەي، ءداستۇرلى انشىلەرىمىز حالىق اراسىندا ونشا اتاقتى ەمەس.

سول ءۇشىن تەلەارنالاردان حالىق مۋزىكاسىنا ارنايى ساعات ءبولىنۋى كەرەك. مۇنى دا  مادەنيەت مينيسترلىگى شەشۋى كەرەك. مينيسترلىكتىڭ قارجىسى كىمگە كەتپەي جاتىر؟ ءتىپتى، قازاقستاندا وتكەن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىندە ءبىر دە ءبىر ءداستۇرلى ءان ايتىلعان جوق. ءبىزدىڭ كەشەگى امىرە قاشاۋبايەۆتىڭ ءوزى فرانسيادا، گەرمانيادا ءان شىرقاعان. ال ءبىز مىنا تۇرعان استانانىڭ ساحناسىنا شىعا المادىق. ەسەسىنە، شەتەلدىڭ بار جۇلدىزىن شاقىردى. كەتىپ جاتقان شىعىن. سول قارجىنى نەگە قازاقتىڭ يگىلىگىنە بولمەسكە؟

شىنى كەرەك، ءداستۇرلى ونەردىڭ تىڭداۋشىسى اۋىلدا عانا. قالادا بار شىعار، الايدا بىرەن-ساران. تەلەارنا تۇگەل شوۋعا تۇنىپ تۇر. تانىمدىق باعدارلامالار جوقتىڭ قاسى.

ەندى ايتىڭىزشى، بىزدەن كەيىنگى كەلە جاتقان ۇرپاققا نە قالدىرامىز؟ الگى «اللونى» ما، الدە «جوق-جوقتى» ما؟

سول ءداستۇرىمىزدى، قازاقتىعىمىزدى ەلگە تانىتۋ ءوز موينىمىزعا جۇكتەلدى. اۋىل-اۋىلدى ارالاپ، تۇرعىندارىنا كونسەرت قويىپ بەرسەم دەگەن ارمانىم بار. نەگىزى ول – ارمان ەمەس، مىندەت.

– ءوز سالاڭىزداعى بيلىك تىزگىنى قولىڭىزعا تيسە، ەڭ ءبىرىنشى نە ىستەر ەدىڭىز؟

– مەن بارلىق كونسەرتتىك ۇجىمدارعا ەل ارالاپ، حالىقپەن ەتەنە جاقىن بولۋىن مىندەتتەر ەدىم. ەڭ باستىسى، ءتىرى داۋىستا ءان شىرقاۋلارىن تالاپ ەتەمىن. ماسەلەن، مەن ءبىر جىلدارى اتىراۋ وبلىسى قىزىلقوعا اۋدانىنداعى مۇقىر اۋىلىندا كەش وتكىزىپ ەدىم. سول كەزدە ماعان اۋىل تۇرعىندارى: «68 جىلدان كەيىن كەلىپ تۇرعان العاشقى ءارتىس سەنسىڭ»، – دەپ ريزا بولدى. سوڭعى رەت ول اۋىلعا روزا باعلانوۆا بارعان ەكەن. وسىنداي جاعدايلاردا عانا حالىقتىڭ رۋحىن كوتەرەمىز. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – الدىمەن حالىقتىڭ ۇلتتىق رۋحىن وياتۋ. ونىڭ ۇلكەن تارماعى – مادەنيەت، ونىڭ ىشىندە ونەر. قازاقتىڭ ناعىز ونەرىمەن ەلدىڭ ءار تۇكپىرىندەگى تىڭدارماندى سۋسىنداتقانىمىز ءجون. ءبىزدىڭ ەلىمىز قۋراپ قالعان ەگىن سەكىلدى. سونى جاقسىلاپ تۇرىپ سۋارساق، شىركىن! سوندا عانا قالىڭ قازاقتىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرامىز.

– تەك فونوگراممامەن ءان ايتىپ، حالىقتى الداپ، ساحنانىڭ كيەسىن كەتىرىپ جۇرگەن ءانشىسىماقتارعا نە ايتار ەدىڭىز، قالاي قامشىلار ەدىڭىز؟

– ايتساڭ، جەكسۇرىن بولاسىڭ. ايتپاساڭ، ءىشىڭ ورتەنەدى. وسكەلەڭ جاستار – ءۇمىتىمىز. تالانتتىڭ بويىنداعى قىرلارى اشىلۋ كەرەك، جۇلدىزىن جاعۋ كەرەك. ءبىراق تۇلپاردىڭ الدىنا ەسەكتىڭ ءتۇسىپ كەتكەنى ۇيات. ۇيات دەگەن دۇنيە ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋ كەرەك. ەسەكتىڭ ءوزى ۇيالۋى كەرەك، ويلانۋى كەرەك. ءبىراق قۇداي ەسەككە ويلاناتىنداي مي بەرمەسە، وعان ايتتىڭ نە، ايتپادىڭ نە، ءبارىبىر.

– «ءداستۇرلى ونەردىڭ ءوز شاڭىراعى بولسىن» دەپ جۇرگەن جانداردىڭ ءبىرى بولدىڭىز. ەندى، مىنە، «امانات» ونەر ستۋدياسى اشىلىپ، ءداستۇرلى انشىلەردى دايىنداي باستادى. ارمانىڭىز از دا بولسا ورىندالعان سەكىلدى.

– ءيا، بىلتىر عانا «امانات» ونەر ستۋدياسىنىڭ ءبىر جىلدىعىنا وراي «الاتاۋدى جاڭعىرتتى دومبىرا مەن كومۋزىم» اتتى قىرعىز-قازاق كونسەرتىن وتكىزدىك. بۇل جوبا ەرتەڭگى جاس ونەرپازدارعا ۇلگى رەتىندە ۇيىمداستىرىلدى. «امانات» ونەر ورتالىعى بابادان قالعان ونەردى جالعاستىرىپ، جاس جەتكىنشەكتەردى تاربيەلەۋدە تالاي جۇمىس اتقاردى.

«ءداستۇرلى ونەردىڭ وسىنداي ورتالىعى بولسا» دەگەن ارمانىم كوپتەن بەرى كوكەيىمدە جۇرەتىن. قانشا جىل بويى اۋزىمىزدىڭ سۋى قۇرىعانشا ايتتىق، الايدا ۇسىنىسىمىز قولداۋ تاپپاي كەلدى. قولداۋ بولماعان سوڭ ءوزىمنىڭ قيمىلداۋىما تۋرا كەلدى. ءسويتىپ، استاناعا بارىپ، «امانات» ونەر ورتالىعىن اشتىق. تاپ سول كەزدە الماتىدا «الاتاۋ» ءداستۇرلى ونەر تەاترى اشىلىپ، بىردەن وسىندا كەلدىم. سودان بەرى وسىندامىز. بىزگە الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەك قولداۋ ءبىلدىردى. ول كىسىگە العىسىمىز شەكسىز.

الماتىدا «الاتاۋ» ءداستۇرلى ونەر تەاترىن اشقانىمىزبەن، ءالى دە كوپ شارۋا قولعا الىنباي كەلەدى. تەك ءبىر جىلدىعى قارساڭىندا تەاتردىڭ باسشىلىعىنا جىرشى بەرىك ءجۇسىپوۆ كەلدى دە، ءبىر جىلدىق فەستيۆالىمىزدى وتكىزىپ الدىق. وعان جان-جاقتان 144 بالا كەلدى. قىرعىزستاننان ەكى انسامبل، ياكۋتيادان بىرنەشە ونەرپاز قاتىستى.

ءتۇبى ءبىر، ءدىنى ءبىر ەلدەر اراسىندا وسىنداي فەستيۆال ۇيىمداستىرىپ، دوستىعىمىزدى نىعايتۋدى كوزدەدىك. سول كەزدەگى اتامبايەۆتىڭ مالىمدەمەسى دە بىزگە توسقاۋىل بولعان جوق. ەلباسىمىز ايتقانداي، «باسشىلار كەلەدى، كەتەدى، ال ەكى ەلدىڭ حالقى قالادى».

تەك وسىنداي ءداستۇرلى ونەردىڭ بيلىك تاراپىنان قولداۋ تاپپاي وتىرعانى كوڭىل قىنجىلتادى.