ەلاعاcى بايبولات بۇتىكەيۇلىمەن حالىق پەن مەملەكەتتىڭ ارا بايلانىسىن نىعايتۋ كەرەك دەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا، سونداي جاعدايدا عانا مەملەكەت، اتقارۋشى بيلىك حالىقپەن بىرگە بولا الادى.

–ءسىز بۇگىنگى قوعامنىڭ ساياسي احۋالىنا قانىقسىز. سونىڭ ىشىندە سوڭعى كەزدەرى بيلىككە، ەلباسىنا قارسى ءتۇرلى پىكىر ايتۋشى جەكە ادامدار مەن توپتاردىڭ كوزقاراسىنا قالاي قارايسىز؟

–ارينە، بۇقارالىق باسپا ءسوز اقپارات قۇرالدارىن، سونىڭ ىشىندە عالامتور سايتتارىنا كوز جىبەرىپ، وقىپ وتىرامىن. بۇگىنگى وركەنيەت  جەتىستىگى – توڭىرەكتىڭ ءتورت بۇرىشىن بايلانىستىرعان عالامتور جەلىسى ادامداردىڭ بارلىعىن ساياساتكەر قىلىپ جىبەردى دەسەك تە بولعانداي. مۇنىڭ ادامدارعا پايداسى مەن زيانى بىردەي بولىپ تۇر عوي. ەڭ باستىسى حالىقتى بۇلدىرمەسە بولعانى. 

 مەن ءوز باسىم سول عالامتور ارقىلى ەلدى دۇرلىكتىرگىسى كەلىپ، بيلىكتى، ەلباسىن سىناپ، سىناپ ەمەس جالا جاۋىپ جاتقانداردى استە قولدامايمىن. قازاق «جامانعا جاقسىلىق جاراسپايدى» دەيدى. نەگە بىزگە جاقسىلىق جاراسپايتىنىنا تاڭ قالامىن. سونشا جامان بولعانىمىز با؟ قازىرگى پىش-پىش، ءتىپتى كەيدە گۋ-گۋ وسەك 1930 جىلداردى ەلەستەتەدى. سول جىلدارى بيلىكتە جۇرگەن قازاقتىڭ سورپا بەتىنە شىعار ءبىلىمدى، بىلىكتى ازاماتتار تۇگەل «حالىق جاۋى» دەپ ۇستالىپ، كوبى اتىلىپ كەتتى. ۇستالىپ ەمەس،  ءوزىمىز ۇستاپ بەردىك. ۇلى دەسە، ۇلىمىز، ەل باستاعان ۇلىق دەسەك، ۇلىعىمىز حاكىم ابايعا نە كورسەتپەدىك. شاكارىمدى ءوز قولىمىزبەن ولتىردىك. وسىلايشا سوناۋ كەرەي، نايمان مەملەكەتتەرى كەزىنەن باستاپ، كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءوز تۇبىمىزگە ءوزىمىز جەتىپ كەلگەن جيىركەنىشتى پيعىلدان تۋىنداعان  قاسىرەتتى  تاريحتان نەگە ساباق المايمىز. ءتىپتى، سوڭعى كەزدەرى تاعىلىم العاندى قويىپ، ونان ارى ۋشىعىپ بارا جاتقانىنا الاڭداماسقا لاجىڭ جوق.

 ەلىمىزدى، تاۋەلسىزدىگىمىزدى ساقتاپ، قورعاۋعا بايلانىستى مەرۋەش باشاي قىزىنىڭ ماقالاسىن وقىدىم. اينالايىن، وتە دۇرىس ايتقان. ونى وزدەرىن «باتىر» تانىتقىسى كەلەتىندەر تەرىسكە شىعارىپ، قىرىق ساققا جۇگىرتۋدە.

–ەلباسى جايلى وي پىكىرىڭىزدى تولىقىراق ايتا كەتسەڭىز.

قازاق ەلى، تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتى، ونىڭ بيلىك باسشىسى  ەشكىمگە ويىنشىق ەمەس.  بۇل بۇۇ-نا مۇشە، ايداي الەمگە تانىلعان ۇلى ەل، باسشىسىن الەمنىڭ ىقپالدى ليدرلەرى تانىعان، سولار پىكىرىمەن ساناساتىن كەمەڭگەر تۇلعا. ءبىز ءوزمىزدى ءوزىمىز سىيلاساق، جات جانىنان تۇڭىلەرى حاق. ايتپەگەندە «پىسىق بولامىز دەپ ءجۇرىپ، پۇشىق بولۋىمىز ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان مەملەكەتكە، بيلىككە، اسىرەسە ەلباسىنا قارسى شىعىپ، جالا جابۋدى دوعارۋىمىز قاجەت.

ەگەر دوعارماساق، ءتۇبى وتە جامان بولادى.

–بۇل زامان ەركىندىك زامانى. كىمنىڭ اۋزىنا قاقپاق بولامىز. بۇكىل حالىققا قالاي تىيىم سالامىز؟

–گاپ وسىندا، الگى جالاققورلار مەن ولاردىڭ ءسوزىن جەلدەي ەسكىزىپ جۇرگەن وسەكشى توپتىڭ ءسوزىن حالىقتىڭ سوزىمەن شاتاستىرىپ ءجۇرمىز. ولار استە بار حالىقتىڭ اتىنان سويلەي المايدى. قازاق حالقى قاشاننان سابىر ساقتاي بىلەتىن، ءالىپتىڭ ارتىن باققان، جاقسى مەن جاماندى، شىندىق پەن جالانى ايىرا بىلەتىن، ءبارىن تۇسىنەتىن حالىق. ىشىمىزدە الاۋىزدىق، الاياقتىق تانىتىپ جۇرگەن  ازعانا ادام، شاعىن توپ بار. ولار وزگەنىڭ قولاياقتارى. قازاق ەلىنە، جەرىنە، ونىڭ بايلىعىنا قىزىققانداردىڭ ادەيى قاساقانا جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتى. ەگەر جاعداي ۋشىقسا، بىزگە كىمدەر كومەكتەسەدى؟  ەشكىم دە كومەكتەسپەيدى. كەرىسىنشە قايتادان بودانى ەتىپ، حالقىمىزدى قۇلعا اينالدىرۋدىڭ قامىنا كىرىسەدى.  قازىرگى زاماندا مەملەكەتكە، بيلىككە جالا جابۋ وتە-موتە وڭاي بولىپ تۇر عوي. سول ءۇشىن بارلىق پالەنى ەلباسىنا  جابۋعا، وعان حالىقتىڭ اتىن ساتۋعا  ەشكىمنىڭ قاقىسى جوق. جالپى حالىقتا جامان وي، تەرىس پيعىل جوعىنا سەنۋىمىز كەرەك. تەك ىشىمىزدەگى «تەنتەكتەرگە» جول بەرمەۋدى ايتىپ وتىرمىن.  وسىنداي جالعىز-جارىم تەنتەكتەر جۇزدەگەن جىل بويى تۇبىمىزگە جەتىپ كەلگەنىن ۇمىتساق ۇلكەن قاتەلىك بولادى.

–ەلىمىزدە باعانىڭ ءوسۋى شارىقتاپ بارادى. حالىق وسىعان الاڭداۋلى. جوعارداعى جالاقورلاردىڭ دا  بيلىكتى جامانداعاندا ايتاتىن نەگىزگى ءۋاجى وسى. ءسىز نە دەيسىز؟

–الەمدى جايلاعان ەكونوميكالىق داعدارىستى ءبىز اتتاپ ەمەس، باسىپ وتەتىنىمىز زاڭدىلىق. بۇدان دا شىعىمىز. جالپى بۇل ءۇشىن ەلباسىن، بيلىكتى كىنالاۋعا بولمايدى. بۇل قيىندىقتار نارىقتىق ەكونوميكا زاڭدىلىعى بويىنشا شەشىلەدى. بۇگىن قىمباتتايدى، ەرتەڭ ارزاندايسدى. ءسويتىپ ءبارى ءوز ورنىنا كەلەدى. ەگەر وعان ەلباسى ارالاسىپ، نارىق زاڭدىلىعىنا قارسى تۇرسا، ەكونوميكانىڭ زاڭى بۇزىلادى. سوسىن ونى تۇزەۋ قايتا قالپىنا كەلتىرۋ قيىندىقتان شىعۋ ءتىپتى  قيىن بولادى.  ءقازىر وركەندى ەلدىڭ باسشى، پرەزيدەنتتەرى بۇل ماسەلەگە مۇلدە ارالاسپايدى. قايتا ءبىزدىڭ ەلباسىمىز حالىقتىڭ قامىن ويلاپ، باعانى كوتەرمەۋگە شاقىرىپ، اۋىرتپالىقتى ۇكمەتكە جۇكتەپ كەلەدى. ءتىپتى بيلىككە قارسى شىعۋشىلاردىڭ وزىنە پالەندەي قىسپاق، شەكتەۋ جاساماۋدى ۇكمەتكە تاپسىرىپ وتىر. سوناۋ تاۋەلسىزدىككە العاش قول جەتكىزگەن 1990 جىلدارى قانشا حالىق كوشەگە شىعىپ، «بۇرىنعى كۇنىمىزگە زار بولدىق. كەڭەس زامانىندا بولماعاندا اياعىمىزدا كەرزى ەتىگىمىز، اۋزىمىزدا قارا نانىمىز بولىپ ەدى» دەپ شۋلاعانىن كوزىمىزبەن كوردىك. وسى كەزدە بيلىك ىشىندەگىلەر «بەيبەرەكەتسىزدىك شەكتەن، باقىلاۋدان شىعاتىن بولدى، تاۋەلسىزدىگىمىزگە ءقاۋىپ تونە باستادى، سول ءۇشىن توتەنشە جاعداي جاريالاۋ دۇرىس» دەپ كورگەندەر دە بولدى. سول تۇستا دا ەلباسى حالىق جاعىندا بولىپ، ءومىر بويى قاقپايلانىپ وتكەن حالىق تەڭدىكتى، ەركىندىكتى سەزىنسىن، ايتسىن، ايعايلاسىن، ءبىزدىڭ تاۋەلسىز ەلدىڭ، تاۋەلسىز قوعامنىڭ ارتىقشالىعىن اڭعارسىن دەگەن ۇستانىمدا بولعانى كۇنى بۇگىن ەسىمىزدە. سوندىقتان سابىر ساقتايىق، بيلىكتى، ەلباسىن ورىنسىز كىنالاي بەرمەيىك. اۋىرتپالىقتىڭ ءبارىن جالعىز ادامعا جاۋىپ، باسقامىز باسىمىزدى  باسا بەرەتىندەي جادىگوي،  جامان حالىق ەمەسپىز. «كوپپەن كوتەرگەن جۇك جەڭىل» بولاتىنىن تۇسىنەتىن حالىقپىز

–حالىق بيلىككە، بيلىك حالىققا سەنبەيدى دەگەن پىكىرلەر ايتىلىپ، ماقالالار جازىلىپ، حالىقتى ەكى ويلى ەتىپ جۇرگەن جوق پا؟

–مەن ەلباسىنا دا ءتىپتى، مينيستر، اكىمدەردىڭ دە بىرىنە كەزىگىپ كورگەن جوقپىن. اۋىل اكىمىنەن باسقاسىن تانىمايمىن. تەك قاراپايىم حالىقتىڭ ورتاسىندا جۇرگەن قاراپايىم قاريامىن. سول تۇرعىدا ايتسام حالىق ەلباسىن قولدايدى. ول كىسىگە دەگەن نيەتتەرى ءتۇزۋ، ەل يگىلىگى جولىندا اتقارىپ جاتقان ىسىنە ريزا. ەگەر حالقىن، ەلىن، جەرىن شەكسىز سۇيەتىن ءبىر ادام بولسا، ول – نۇرسۇلتان نازاربايەۆ. ال مينيسترلەر، وبلىس اكىمدەرى ەلباسىنىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ، حالىقتىڭ قالاۋىنا، تالابىنا سايكەس جۇمىس ىستەۋلەرى قاجەت. حالىق پەن مەملەكەتتىڭ ارا بايلانىسىن نىعايتۋ كەرەك. سوندا عانا مەملەكەت، اتقارۋشى بيلىك حالىقپەن بىرگە بولا الادى. بۇل تۇرعىدا بارلىق ساتىلى باسشىلار ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىن ءسوز جۇزىندە ەمەس، ناقتى ءىس جۇزىندە ورىنداپ، حالىققا ۇنەمى ەسىگىن ايقارا اشىپ، ءاربىر ازاماتپەن قويان قولتىق جۇمىس جاساسا، ءبارى دۇرىس بولعالى تۇر.

 –ءسىز قازاق ەلى، ونىڭ تاۋەلسىزدىگى تۋرالى وي پىكىرىڭىزدى ورتاعا سالىپ، قازاق ەلى، ونىڭ تاۋەلسىزدىگىن قۋانا قۇپتاپ وتىراتىن اعالاردىڭ ءبىرىسىز. ارينە، ءسىز ۇزاق جىلدار بويى موڭعوليادا  اۋدان باسقاردىڭىز، كوپكە اقىلشى بولدىڭىز، ەندى قازاق ەلىنىڭ بولاشاعىن قالاي ويلايسىز؟ 

–ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ايتقانداي قازاق حالقى ەجەلگى عۇندار مەن ساقتاردان، تۇركىلەردەن ءوسىپ-ونىپ، قازاق دەگەن حالىق بولىپ قالىپتاسقان كەزەڭنەن باستاپ تاريحتىڭ تالاي جايدارى جاز، قىتىمىر قىستارىن باستان كەشۋ ارقىلى بۇگىنگى كۇنگە جەتكەن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا “مىڭ ءولىپ، مىڭ تىرىلگەنبىز”.

بۇرىنعىلارىن ايتپاعاننىڭ وزىندە قازاقتارعا جوڭعار شاپقىنشىلىعى، ءشۇرشىت باسقىنشىلىعى، ورىس وتارشىلدىعى، اشارشىلىق، ساياسي ناۋبەت، قاندى سوعىس ءبارى-بارى قانداي دا ءبىر اپاتتان، جۇقپالى ىندەتتەردەن ارتىق كەسىرىن تيگىزگەن. سونىڭ سالدارىنان قازىرگى جان سانىنان الدەنەشە ەسە اسىپ تۇسەتىن قازاق بالاسى اللادان كەلەتىن اق ولىمنەن ەمەس، ادام قولىمەن جاسالعان ايۋاندىق ارەكەتتىڭ سالدارىنان قىناداي قىرىلعان. قازاق حالقىنىڭ باستان كەشكەن ازابىن، قايعىسىمەن قاسىرەتىن، كورگەن قورلىعى مەن زورلىعىن ەندىگى ۇرپاقتىڭ باسىنا بەرمەۋىن تىلەيمىن.

قازاق «جامان ايتپاي، جاقسى جوق» دەيدى. سول ءۇشىن الاڭدايمىن.

–قازاق وسىلايشا نەلىكتەن ۇزاق جىلدار بويى قاندى قاسىرەت شەگىپ، ازاپ تارتتى؟ باستى سەبەپ  نە دەپ ويلايسىز؟
–ءوزىڭىز ايتقانداي مۇنىڭ كوپتەگەن سەبەبى بار ەكەنىن ءبارىمىز بىلەمىز. دەگەنمەن سولاردىڭ ەڭ ۇلكەنى ءوزىمىزدىڭ تاراپىمىزدان بولعانىن ەسكەرە بەرمەيمىز. دانا حالقىمىز: “شىعاسىعا يەسى باسشى”، “التاۋ الا بولسا اۋىزداعى كەتەدى»، ”ءۇي ءىشى الا بولسا، كەرەگە باسىنا پالە تولادى” دەگەن سياقتى ۇلاعاتتى سوزدەردى بەكەر ايتپاعان. جاۋ جاعادان الىپ، جان قىسىلعان قايعىلى شاقتا ءومىر ساباقتارىنان تۋىنداعان تامسىلدەر. حالقىمىز ءوز ىشىنەن بەرەكە-بىرلىك كەتكەن كەزدە السىرەپ، سول كەزدە جاۋدىڭ قىرىنا الىنىپ، قۇرىعىنا ءىلىنىپ وتىرعانىن تاريحتان انعارامىز. ىشتە ىرىتكى جاسايتىن الاۋىزدىق، كورەالماستىق، باقتالاستىق ارەكەتتەر ءورشي كەلە اۋىل اراسى، رۋ، تايپا، ۇلت ىشىندە ارازدىقتار، نارازىلىقتار باس كوتەرىپ، اقىرى تۇبىمىزگە جەتىپ وتىرعان.

–الاۋىزدىق، كورەالماستىق، باقتالاستىقتىڭ تامىرىنا بالتا شابۋ ءۇشىن نە ىستەۋىمىز قاجەت دەپ ويلايسىز؟
–ەندى مىنە، تاۋەلسىزدىك، ەگەمەندىك قولعا كەلگەن شيرەك عاسىردا ءبىزدىڭ ۇلتتىق مەملەكەتىمىز ءوز جەرىنە ءوزى قوجالىق ەتىپ، ۇلتتىق-مەملەكەتتىك ءوز ءتىلىن قالپىنا كەلتىرىپ، ۇلتتىق بايلىقتارىن ءوزى بيلەپ، ءوزى يگىلىگىنە اسىرىپ، ەل ەلگە تەلىم بولىپ بىتىراپ، ىدىراپ كەتكەندەرى كەرۋەن-كەرۋەن، تىزبەك-تىزبەگىمەن تاريحي وتانىنا قايتا ورالىپ، ءبىر شاڭىراق استىنا جينالىپ، وسى شاڭىراقتى بيىكتەتۋ، ىرگەنى بەكەمدەۋ جولىندا ءبىر جەڭنەن قول، ءبىر جاعادان باس شىعارىپ، بىلەك سىبانا قاجىرلى كۇرەس جۇرگىزىپ جاتىرمىز. وسىنداي عانا قىسقا مەرزىمدە ەكى عاسىرلىق وركەنگە جەتتىك. كەشەگى كۇدىك پەن كۇماننىڭ ءبارى ارتتا قالىپ، حالقىمىز «اتاسىندا كورمەگەندى بوتاسىندا كورىپ»، بەيبىت، باقىتتى ومىرگە جەتىپ، ەشكىمگە تاۋەلسىز جەكە ەل بولدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قازىردە كۇن ساناپ دامىپ كەلە جاتقان ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. بۇل – ءبىزدىڭ ۇلكەن ماقتانىشىمىز.

ال، جيىرمادان استام جىلدا جۇزدەگەن جىلدارعا تەڭ كەلەتىن جەڭىستەر مەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزگەن قازاقستاننىڭ قاھارمان حالقىنىڭ الداعى ماقساتى 2050-جىلعا دەيىن الەمدەگى وركەنيەت بيىگىنە كوتەرىلگەن ءىرى مەملەكەتتەرمەن تەرەزەسى تەڭەلىپ، عاسىرلىق وركەنگە جەتۋ ەكەنى بارىمىزگە بەلگىلى. ارينە، بۇل – تەك قانا ىشكى جانە سىرتقى جاقتان نەندەي ءبىر توسىن قىرسىققا تاپ بولماساق عانا جۇزەگە اساتىن ماقسات. اسىرەسە، ىشكى جاقتان ەشقانداي قىرسىق ۇشىراسپاسا، ونداي ەل سىرتقى قىرسىقتىڭ قاندايىنا دا توتەپ بەرە الادى. ال ەگەر ىشتەن ۇشىق شالىپ، قىرسىق تۋىنداسا، سىرتقى جاقتان كەلەتىن قىرسىق ورتتەي قاۋلاپ، وتقا ورايدى. ونداي قاتەر بولا قالعان كۇندە ەل دامۋىنىڭ شاپشاڭدىعىنا سايكەس ەرتەڭ قولعا كەلەتىن يگىلىكتەر، دالىرەك ايتقاندا حالىقتىڭ ناقتى تابىسى، وسكەلەڭ وركەن، ومىرشەڭ ىستەر قايتا ءسونىپ، اھ ۇرعىزۋمەن عانا شەكتەلىپ قالمايدى، بۇگىنگى جەتكەن دەڭگەيىمىزدىڭ وزىنەن ايىرىلىپ قالامىز. ءقازىر الەمدە قانشاما ەلدىڭ حالقىن ءوزارا جاۋلاستىرىپ، كوپتەگەن ۇلت-ۇلىستاردىڭ كۇلىن كوككە ۇشىرىپ، شاڭىراعىن ورتاسىنا تۇسىرگەن، كورە المايتىن قاسكۇنەمدەردىڭ جىمىسقى ساياساتىنان، جاۋىزدىق ارەكەتىنەن ساقتاناتىن كۇننىڭ جەتكەنى دە جاسىرىن ەمەس. مۇنى ەلباسى ۇنەمى ەسكەرتىپ كەلەدى.

 –سوندا قالاي ساقتانۋعا بولادى دەپ ويلايسىز؟
 –ول وڭاي، ەشبىر وقۋدىڭ دا، توقۋدىڭ دا قاجەتى جوق. تەك قانا ءوز ىشىمىزدە تاتۋ، بەرەكە-بىرلىكتە بولساق، بارلىعى دۇرىس بولادى. ءبىز ءوز ىشىمىزدە ءبىراۋىز بولساق، بىزگە ەشكىم تيىسپەيدى. كورشىلەرىمىز رەسەي دە، جۇڭگو دا، الىستاعى اقش- تا جولاي المايدى. ال ءوز ىشىمىزدەن التىباقان الاۋىز بولساق ونى وزگەلەر، ارينە، ولار اسا شەبەرلىكپەن ۇتىمدى پايدالانادى. بۇل مەنىڭ ماقالالارىمدا جازىلعان. ومىردە شىندىق دەيتىن بولسا، ول ءبىزدىڭ  تاۋەلسىزدىك العانىمىز، قازاق ەلىن قۇرعانىمىز. وسى 27 جىلدا ەكى عاسىرلىق وركەنگە جەتىپ، ايداي الەمگە تانىلعانىمىز. بۇل –  قازاق ەلىن ماڭگشىلىك ەل ەتۋدەگى ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگى. ەلباسىنىڭ سارا جولىنان تايماساق قازاقستاندا جەر ساتىلمايدى، قازاق ەلى قارىزعا باتپايدى. بيلىك ءارۋاقىت حالىقپەن ساناسپايدى ەمەس، ساناسادى. بۇل دا – شىندىق. مەملەكەتىن دامىتۋ ءۇشىن قارىز الۋ – ول الەم ەلدەرىنىڭ بارىندە بار قۇبىلىس. ويتپەسە وركەن دە بولمايدى. دامىعان ەلدەردىڭ بارىندە قارىز بار. كورشىمىز رەسەيدىڭ، ءتىپتى اقش-تىڭ دا قارىزى جەتەدى. مۇنى بيلىكتىڭ تەرىستىگى دەپ كورمەيدى. بۇگىنگى قازاق ەلىندە دە بيلىك پەن حالىق بىرگە ەكەنىن ءبارىمىز بىلەمىز. كەلەشەكتە دە سولاي بولۋىن قارا ورمان حالىق قالاپ وتىر.

–سوندا ءسىز نەگە الاڭدايسىز؟
–مەن قازاقتىڭ «مىڭ ولسە دە» قايتا تىرىلگەنىنە قۋانامىن. ال كەرىسىنشە مىڭ ءبىرىنشى رەت ولمەسە ەكەن دەپ الاڭدايمىن، ولمەۋىن قالايمىن. ءبىزدىڭ نەلىكتەن ولگەنىمىزدى جوعاردا ايتتىم. ءبىز ءوز ىشىمىزدەگى الاۋىزدىق، كورەالماستىق، باقتالاستىقتى جويىپ المايىنشا كوزىمىز اشىلمايدى. بۇل ءبىزدىڭ باسىمىزعا قونعان  باعىمىزدى ۇشىرىپ، باقىتىمىزدان ايىرىپ، تۇبىمىزگە جەتىپ وتىرعان.

–بۇل قازاقتىڭ قانىنا سىڭگەن، تاريحتان جالعاسىپ كەلگەن عوي. وڭاي ايىعا الامىز با؟
–ارينە، وڭاي ايىعامىز. قازاقتىڭ قانىنا دا، سۇيەگىنە دە سىڭگەن جوق. بۇل جالعىز-جارىم ادامنىڭ ەلدى بۇلدىرگەن قۇيتىرقى ءىس ارەكەتى. بۇعان حالىقتىڭ كوبى انىق-قانىعىنا بارماي الدانا بەرگەن.  ال ءقازىر ءبىز جەكە مەملەكەت قۇردىق، تاۋەلسىز ەل بولدىق. ەندى ەلىمىزدى ماڭگىلىك ەل ەتىپ، ۇرپاعىمىزدىڭ جولىن اشقان ءدال وسى كەزەڭدە، وسى قارساڭدا قازاقتىڭ تۇبىنە جەتىپ كەلگەن اتىڭ وشكىر وسى ءبىر  الاۋىزدىق، كورەالماستىق، باقتالاستىق دەگەن پالەدەن قۇتىلساق قازاق ەلىنىڭ ماڭگى جاساپ تۇرارى انىق.  ءبىز وتانداستارمىز، بۇرىنعى قالىپتاسقان اتاۋمەن ورالمانبىز.  بىزگە قازاق ەلى، ونىڭ تاۋەلسىزدىگى قاجەت. ءبىز وتاننىڭ، تۋعان جەردىڭ، اتاجۇرتتىڭ قانشالىقتى ىستىق، قىمبات ەكەنىن وزگەدەن ارتىق سەزىنەمىز. ءبىز وزگە ۇلتتان وگەيلىك كوردىك، وزگەنىڭ جىرتىسىن جىرتتىق. كورگەن قيىندىقتان زاپىس بولدىق، ءارى تاعىلىم الدىق. سوندىقتان ەندى ولاي بولۋىن قالامايمىز.

–ءسىز سول ءۇشىن «تاريحي اتاجۇرت» قوعامدىق بىرلەستىگىن قۇرۋ تۋرالى العاشقى پىكىردى ۇسىنعانسىز عوي.
–ءدال سولاي.

–وندا قورعامدىق بىرلەستىكتىڭ ماقساتىنا قىسقشا توقتالساڭىز.

–اتاجۇرتىنا ورالعان 1،5 ملن، ءالى دە ورالا الماعان  5 ملن. قازاق جەرگىلىكتى حالىقپەن بىرگە بولىپ، قازاق ەلىن ماڭگى جاساتۋعا دايىنبىز. سول ءۇشىن وتانداستار اراسىنان ءبىر توپ زيالى ازاماتتار  اقىلداسا وتىرىپ «تاريحي اتاجۇرت» قوعامدىق بىرلەستىگىن قۇرعان دۇرىس دەپ كوردىك. قوعامدىق بىرلەستىكتى ادىلەت مينيسترلىگىنە رەسمي تىركەتۋگە كوپ ۋاقىتىمىز كەتتى. اقىرى ويلاعان ويىمىزعا جەتتىك.وتكەن جىلدىڭ 29-قاراشاسىندا العاشقى قۇرىلتايىمىزدى وتكىزدىك.  جوعارىدا ايتقان الاۋىزدىق، باقتالاستىق، كورالماستىقتى جويۋعا ارناپ، قۇرىلتايدان قازاقستان حالقىنا ۇندەۋ جولدادىق. سونداي-اق قۇرىلتايدان شەتتەن كەلگەن وتانداستار قازاقستاننىڭ قاھارمان حالقىمەن، ونىڭ ەلباسىمەن بىرگە بولىپ، قازاق ەلىن دامىتۋعا ناقتى ۇلەس قوسۋىنا قوعامدىق بىرلەستىك تاراپىنان ىقپال ەتۋيدەياسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىن قويدىق. انىعىراق ايتسام:

1.بۇگىنگى قولعا كەلگەن تابىستارىمىزدى باياندى ەتە وتىرىپ، تاۋەلسىز قازاق ەلىن “ماڭگىلىك ەل” ەتىپ، حالقىن باقىت پەن شاتتىققا بولەۋ جولىنداعى ەلباسىمىزدىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن، “ماڭگىلىك ەل”، «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» يدەيالارىن، “نۇرلى جول” باعدارلاماسىن تولىعىنان قولداپ، دامىعان وتىز ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋىنا وتانداستار تۇرعىلىقتى حالىقپەن كۇش بىرىكتىرىپ، ەلىمىز دامۋىن جەدەلدەتۋگە ىسكەرلىك تانىتۋىن قالايمىن.

2. سالاۋتتى، جاسامپاز قازاق ەلىنىڭ ءاربىر ازاماتىن ونەرلى، ءبىلىمدى، ىسكەر، تاجىريبەلى، سابىرلى، اقىل-پاراساتتى، مەيرىمدى، جاسامپاز بولىپ، قالىپتاسۋىناوتانداستارعا تىلەۋلەس بولۋدان وزگە نە كەرەك. 

3.قازاق ەلىنىڭ كۇش قۋاتىن ارتتىرىپ، ماڭگىلىك ەل بولۋ ءۇشىن ىشىمىزدەگى كورالماۋشىلىق، باقتالاستىق، الاۋىزدىقتى ءتۇپ تامىرىمەن جويىپ، حالقىمىزدى بەرەكە بىرلىككە، ءوزارا تاتۋ بولۋعا شاقىرعان ۇندەۋدى قولداپ، ونى  ىسكە اسىرۋ  قاجەت.

4.ەلىمىزدىڭ كۇش قۋاتى ارتىپ، قالىپتى دامۋىنىڭ نەگىزى بولعان ۇكىمەت پەن حالىقتىڭ ارا بايلانىسىن نىعايتىپ، وبلىس، اۋدان، اۋىل اكىمدەرىنەن باستاپ مينيسترلەرگە دەيىنگى ءار سالاداعى لاۋازىم يەلەرىن حالىقپەن بىرگە بولىپ، بۇقارا قاۋىمعا ەسىگىن ايقارا اشۋ ارقىلى حالىق پەن مەملەكەت اراسىنىڭ ارابايلانىس، ىنتىماعىن ارتتىرۋداعى ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارىن ابرويمەن ورىنداۋدىڭ پايداسىن ءتۇسىندىرىپ وتىرۋ وتە-موتە دۇرىس.

5.وزگە ۇلت وكىلدەرىن قادىرلەي وتىرىپ، ولارمەن ورىس تىلىندە ال، قازاق اعايىندار، اسىرەسە جوعارعى لاۋازىم يەلەرى ءوزارا تەك قازاق تىلىندە سويلەپ، مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋعا، ۇلتتىعىمىزدى قورعاپ، ەلباسى يدەياسىنا ساي قازاقتىڭ رۋحىن جان-جاقتى جاڭعىرۋعا وتانداستار ۇلەسىن قوسىپ ، سەپتىگى تيسە ەكەن دەپ ويلايمىن.

6.قوعامدا قالىپتاسقان سىبايلاس جەمقورلىق، پارەقورلىق، بيۋروكاتتىق، ءمانساپقولىق، تارتىپسىزدىك، ادىلەتسىزدىكپەن كۇرەسۋدەگى ەلباسىنىڭ ۇستانىمىن ناقتى جۇزەگە اسىرا وتىرىپ، ەلىمىزدى، جەرىمىزدى، وتانىمىزدى ءىش پەن سىرتتان كەلەتىن قانداي ءبىر ءقاۋىپ، قاتەردەن ساقتاپ، قىراعى بولۋدى وتانداستار ءوز پارىزى، باستى مىندەتى سانايتىنى انىق.

7.ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىك العانىن، تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرعانىن، الەمدەگى دامىعان ەلدەر قاتارىنا جەتكەنىن، ەلورداسى استانا قالاسىنىڭ جاڭادان ورناعانىن، ەلىمىزدىڭ ءوندىرىس، شارۋاشىلىق، ەكونوميكا سالاسىنىڭ اسا شاپشاڭدىقپەن دامۋىنىڭ ءبار-بارى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆ دەگەن اسقاق تۇلعامەن بىتە قايناسقان، اجىراعىسىز ءبىر تۇتاس دۇنيە دەپ تانۋعا، ەلباسىمىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن جاساپ جاتقان ءاربىر يگى باستاماسىن قۋانا قۇپتاۋعا 80 جاسىمدى، اق ساقالىمدى العا ۇستاي وتىرىپ، بارلىق حالىقتى شاقىرامىن. اسىرەسە ەلىمىزدىڭ ەلدىگىنە، ونىڭ  تاۋەلسىزدىگىنە قاتەر ءتوندىرىپ المايىق، اعايىن.

 سۇحباتتاسقان: باقىتبەك قازىماي