ءبىر ساعات بۇرىن عانا ءبىلال قۋانىش باۋىرىمنىڭ فەيزبۋك پاراقشاسىنان مىنا ءبىر ولەڭدى وقىپ ەلەڭ ەتتىم. جوق، ەلەڭ ەتكەنىم جوق، جارتاستار جارىعىنىڭ تەرەڭىنەن شىققان ءالسىز، مۇڭلى، ءبىراق، تاستاردى ىرعاپ، تاۋدى قوزعاعان قايعىلى عازالعا ەزىلدىم.
قاراشى، تىڭداشى:
جەردە تاۋ-وزەن،
اسپاندا اي جاتتى
كۇن جاتتى،
مەن سولاردان شىعىپ جاتقان ءالسىز ءھام مۇڭلى ىرعاقپىن.
جارق ەتە قالعىسى كەلىپ بىردە
تارك ەتە قالعىسى كەلگەن ءومىردى،
شاعىن كۇركەشەدەگى بەيباقپىن...
اينالام تولى تىلگە، دىلگە شولىركەپ كەپكەن اڭقالار،
زاڭنان،
اردان
ۇڭىرەيىپ قالعان ورتالار.
ساي سۇيەگىمدى سىرقىراتادى مەنىڭ،
قازاقستاندىق قاڭقالار.
ەندى نە ىستەسەم ەكەن؟
ءتىس-تىرناعىمدى جۇلىپ مۇناي قازسام با؟
اش-جالاڭاش وتىرىپ رومان جازسام با؟
الپىس قۇلاش ساقال ءوسىرىپ مەككەگە بارسام با؟
پرەزيدەنتكە كۇيەۋ بالا بولسام با؟
قولىم كىسەندە،
اياعىم قاقپاندا،
قانسىراپ ولە قويماسپىن قاندەندەر قاپقانعا!
جانارىم جانسىز،
جۇرەگىم قانسىز،
قۇرساعىم ءنارسىز،
مەنى اتىپ كەتىڭدەرشى،
الماتىدا بەيعام كەتىپ بارا جاتقاندا...
اۆتورى: قۋانىش ومىربەك.
تالايدان بەرى جولىقتىرا الماي جۇرگەن جوعىمداي، ءوزىم اسا بىلمەيتىن مىقتى اقىننىڭ مىنا اۋىر ولەڭى وزەگىمە ءورت سالىپ، ءوندىر-وندىر بەلدەردىڭ قوڭىر قۇيقاسىن تىتىرەتە شاۋىپ ءوتتى.
جاي عانا ليريكا ەمەس – جانايقاي، ەكزيستەنسيالدى كۇيزەلىس، ۇلت پەن جەكە ادامنىڭ تۇيىعى – تۇتاستاي ءورىم.
ولەڭنىڭ باسىندا-اق اقىن ءوزىن تابيعاتتىڭ تالبەسىگىنە بولەپ، مۇڭلى ۋىلمەن تەربەلەدى:
جەردە تاۋ-وزەن،
اسپاندا اي جاتتى
كۇن جاتتى،
مەن سولاردان شىعىپ جاتقان ءالسىز ءھام مۇڭلى ىرعاقپىن...
ءبىر قاراساڭ باياعى تۇركى وعلانى:
اسپاندا ءتاڭىر،
استىمدا قارا جەر... دەپ تۇرعانداي ما، ءبىراق ولارداي ەمەس، ورلىك كەمىپ، «مەن سولاردان شىعىپ جاتقان ءالسىز ءھام مۇڭلى ىرعاقپىن» دەيدى.
جەر بەتىندە كەزگەن ءۇن، ءالسىز جارىق، ساعىم مەن جەلدىڭ اراسىنا تەربەلە جۇگىرگەن نازىك تولقىن – ءدىر-دىر ەتەدى.
ون سەگىز مىڭ عالامنىڭ تورەسى – تاۋ، وزەن، كۇن، اي اراسىنا جۇتىلىپ بارا جاتقان تۇمان شۇيكەسى – ءۇن.
ليريكالىق كەيىپكەر – مىڭ جىلدىقتىڭ قاتپارىنا جاسىرىنعان نايزاعاي وعى –
جارق ەتىپ كورىنگىسى كەلەدى، ءبىراق سونىمەن قاتار بارىنەن بەزىپ كەتكىسى كەلەتىن پەندە بالاسى – ءالسىز تىرشىلىك يەسى. قايشىلىق الاڭىندا قان كەشكەن حانزادا رۋح. شالقار شابىتىن شاڭعا وراعان، تۇمان مەن كۇمان اراسىنداعى «شاعىن كۇركەشەدەگى بەيباق».
ءبىر قاراعاندا – لاشىعىن جەل جىرتقان كەدەي كەيىپ، تۋىرلىق تەسىگىنەن سام جامىراعان، تامشى قۇمار ءۇيدىڭ جۇدەۋ، مىسكىن كۇيى. ءبىراق ول استە – ماتەريالدىق ەمەس، رۋحاني تارشىلىق، مۇمكىندىكتىڭ جوقتىعى، الەۋمەتتىك تۇيىق. قاۋدىرلاعان قارا توندى جامىلىپ قار ۇستىندە جالاڭياقپەن جۇگىرگەن قاتپا بالا. قارنىنىڭ اشقانىنا ەمەس، قادىرىنىڭ قاشقانىنا جىلاپ بارادى.
كۇركە – ديۋدى قاماعان قاپاس كەيىپتە، تاۋدى قاۋىزعا سيدىرعان، «اي دالاداعى اق وتاۋ»، جەر بەتىنىڭ جەتىمىن بايلاعان قاراشا قوس، بۇتاققا ءۇيىر بۇلبۇلدىڭ ءالسىز اياعىن قىلمەن ماتاپ، قىرپۋسىز كۇيگە تۇسىرگەن اينالا – اباقتى.
مۇنىڭ ءبارى نەگە بۇلاي؟ كىم كىنالى؟ نەگە جەتىم؟ نەگە تۇيىق-قاماق، اۋعا ىلىنگەن ءالسىز بالىقتاي بۇلقىنىستى كىم تۋدىردى؟!
وكپە مە، رەنىش پە، تورىعۋ ما، نالا ما، ناز با؟ – ءبارىن وراعان قارا لايلى تولقىن بەينەسى جۇمىرلانا دوڭبەكشيدى.
ەڭ وتكىر، ايتپاق تۇسى وسى ما؟! قانداۋىر قايدا قادالماق؟
اينالام تولى تىلگە، دىلگە شولىركەپ كەپكەن اڭقالار،
زاڭنان،
اردان
ۇڭىرەيىپ قالعان ورتالار...
اقىننىڭ ەڭ ۇلكەن عازالى اقىرى «تارس» جارىلعان سياقتى. كۇڭىرەنگەنىن اشىق ايتىپ:
ساي سۇيەگىمدى سىرقىراتادى مەنىڭ،
قازاقستاندىق قاڭقالار، - دەيدى..
اقىن: تىلىنەن ايىرىلىپ بارا جاتقان قوعامدى، ار مەن زاڭنان اداسقان اينالاسىنا زىعىردانى قاينايدى، سۇيەگى سىرقىرايدى. ادىلەتتىڭ وت قامشىسىن ۇيىرگىسى كەلەدى.
ال: «قازاقستاندىق قاڭقالار» - مەتافورا كوكەسى. ادامنىڭ اۋزى بارسا دا، ايىبىن ارقالاي الماس ازاپتى ورتانىڭ قوس اياقتى پەندەسى. پەندە ەمەس، قاڭقا – تىرشىلىكتىڭ قابىعى عانا قالعان، جانى جوق دەنە. تابىت ۇستىندەگى جانسىز مۇردە. اينالامىزداعى اۋزى بار، «ءتىلى جوق» ءتىرى «قاڭقالار». ءتىرى سياقتى، ءبىراق رۋحسىز، ارسىز، سەزىمسىز، سەرگەلدەڭ ويدىڭ قۇلىنا اينالعان قۇر مۇردە، قاڭقا. قاسيەتىنەن اينىعان، ايرىلعان جالاڭاش كەيىپتى، ايناداعى ءوزىمىز.
يرونيا مەن ساركازم – ساڭلاقتانعان پوەزيا تىلىندە.
جارتاس بەينەلى، قورعاسىن ءوڭدى، سۋىق سۇڭگىلى مۇز سۇراقتار – اششى ساركازم:
مۇناي قازسام با؟
رومان جازسام با؟
مەككەگە بارسام با؟
پرەزيدەنتكە كۇيەۋ بالا بولسام با؟
اششى ۋ، كەلەمەج – زاپىران بۇركىپ تۇر.
شىلقىعان مۇنايدىڭ، «التىن ساندىقتىڭ» ۇستىندە وتىرعان جالاڭبۇت بالا! ەلىنىڭ بايلىعىنان ەنشى الا الماعان مىسكىن «اقىن» ەندى، زارىن، اق قاعازبەن الداپ، «جازعىش» بولعىسى كەلەدى. جوق، بۇل دا ەمەس. جوق، بەس ۋاقىت «قۇداي» دەپ قۇلاپ ءدىن ءمۇريتى بولسام با؟ جوق، بايىپ تا، جازىپ تا، ءدىن قۋىپ تا – ءناپاقا تابا الماسام، جان باعۋدىڭ، جاعىمپازدانۋدىڭ جولىن ىزدەپ، بيلىكتىڭ ۇلتانىن سۇيەم بە – «پرەزيدەنتكە كۇيەۋ بالا بولسام با؟» دەيدى.
بىردە شابىڭ ايرىلعانشا كۇلىپ، شالقاڭنان قۇلاي جازدايسىڭ. بىردە ەتەگىڭمەن «ەنىڭدى» جاۋىپ، ەڭىرەپ جىلاعىڭ كەلەدى. كوزىڭنەن جاس ەمەس، قاندى سورا بۇرشاق بولىپ دومالايدى.
اقىننىڭ الدىندا جاتقان ءتورت جول – بايلىق (مۇناي)، ينتەللەكت (رومان)،
ءدىن، تانىستىق/بيلىك (جاعىمپازدىق)، ءبارى دە ونى شىندىقتىڭ شىرماۋىنان قۇتقارا المايدى. ءتورت جول – تورگە ەمەس، كورگە جەتەلەيتىن ۇرەي. قاپاس پەن تۇيىق، جابىق قاقپا، بوزعىل تۇمانعا بويالعان بوزادىر..
قولىم كىسەندە،
اياعىم قاقپاندا...
«اۋزىمدا قاقپاق، باسىمدا توقپاق»، «قايدا بارساڭ قورقىتتىڭ كورى»، «ارمانىم كوپ، دارمەنىم جوق» – اقىن كۇيزەلىسى، كۇڭىرەنىسى، رۋحاني جالاڭاشتىق، جالعىزدىق.
جاۋ جاعادان السا دا، ءبورى ەتەكتەن تارتسا دا، التى باقان الاۋىز اعايىن الا تاياعىمەن سوقسا دا – ولمەس ەدىم.
«قانسىراپ ولە قويماسپىن قاندەندەر قاپقانعا!»
قاندەندەر – جۇيە، توبىر، ارسىز ورتا. ولار بىردەن ولتىرمەيدى، قانسىراتا تالايدى، ەتىڭدى جاپىراقتاپ جەيدى.
ولىمگە تىلەك – شاراسىزدىقتىڭ شىڭى، ساتيرانىڭ سارى ماساسى، جەزتىرناق پەن جالماۋىز كەمپىر جايلى ەرتەگىنىڭ اقىرعى ۇزىگى.
ەڭ اۋىر جولدار:
مەنى اتىپ كەتىڭدەرشى،
الماتىدا بەيعام كەتىپ بارا جاتقاندا...
بۇل – اجالعا اسىعۋ ەمەس، بۇل – قوعامعا ايتىلعان ۇكىم، نالا. ارىستان اپانىنان كورىنگەن – كەرەڭ دۇنيەگە جۇتىلا ما دەيتىن ۇلت قورقىنىشى.
اقىننىڭ ايتپاعى:
«اينالام تولى تىلگە، دىلگە شولىركەپ كەپكەن اڭقالار،
زاڭنان،
اردان
ۇڭىرەيىپ قالعان ورتالار»-دا قالاي ءومىر سۇرەمىن، «ءبۇيتىپ ءتىرى جۇرگەنشە ولگەنىم ارتىق ەدى» دەيتىن جان ايقاي!
الماتى – الماتى قالاسى عانا ەمەس، «قاڭقالاردىڭ» «مادەني»، «جايلى» ورتاسى، ادام بەينەلى ءتىرى ولىكتەر قايشالىسقان قاندى، سۋىق جارتاستاردىڭ قىسپاعى. كەيىپكەر – سول قالادا ارتىق، قاجەتسىز، بوتەن، جەتىم.
«مەنى اتىپ كەتىڭدەرشى،
الماتىدا بەيعام كەتىپ بارا جاتقاندا...» دەيدى.
ازاپپەن ولگەنشە، ءبىر عانا وقتىڭ جەمى بولىپ ءتىل تارتپاي كەتەيىن، كورمەيىن جارىق دۇنيەنى دەيتىن اۋىر ويلاردىڭ قاپ-قارا بۇلتى. قازاق ينتەلليگەنسياسىنىڭ تراگەدياسى، ويلى اقىننىڭ جالقىلانعان وداعاي كەيپى. ارى، ءتىلى، رۋحى جوعالعان زامانعا قارعىس، لاعنەت. اقىن كوزىمەن ليريكالىق مۇڭ بولسا دا، ادام بالاسىنىڭ باسىنا تىلەمەس عازال جىر، ەت پەن قان تۇگىلى سۇيەكتى سىرقىراتاتىن قاسىرەت!
دۇنيەنى ويىنشىق ساناعان، الدە نەگە اشۋلى "اقىن" قاھارىنا ءمىنىپ ءپىل ساۋىرلى الىپ قورعاسىن ساقاسىن ءۇيىرىپ-ۇيىرىپ، بۇگە بولسا دا، شىگە بولسا دا لاقتىرماق سىڭايلى....
ۇلتتىڭ جوعىن جوقتاعان ۇلاننىڭ ەشكىمگە ۇقساماس، بوگەنايى بولەك، تەنتەك سىرلارى – تەبىنگىسىن تەرگە، جانارىن جاسقا شىلاپ، جۇرەگىن جالاۋ ەتىپ ايقايلاپ تۇر. «جاننان بەزگەن» ءباھادۇردىڭ كوزىندە، كوڭىلىندە ورتەنگەن دۇنيە – قىپ-قىزىل ءورت. جالقىن تاۋدىڭ شاتقالىنا قاپالانا قارايدى....
پروزادا ءجۇرىپ، پوەزياعا مويىن بۇرماعالى دا تالاي بولعانى ما، «قۋانىش ومىربەك» ەسىمىن كورىپ، جەردەن جەتى قويان تاپقانداي جەلپىندىم. ازعانا شۋماقپەن تۇتاس پوەما جۇگىن كوتەرگەنىنە ءسىزدى دە كۋا ەتكىم كەلىپ وسىلاي تولقىدىم. تولقىننان تولقىن تۋادى.
دەسە دە، اقىنعا ايتارىم: «وسىنداي اۋىر ولەڭدى از جازشى، سەن ويلاعانداي قاسىرەت قاقپانىنا شابىلماي-اق قويايىق!».
ماحامبەت پەن ماعجان ولمەپتى. دومالاعان باس، سورعالاعان جاس – ءبارى ءبىر ولەڭ ءۇنىن وشىرە المايتىنى، اقىن ءتىلىن كەسە المايتىنى راس ەكەن! جىر ولمەسىن!!!
الماتى شاھارى،
الاتاۋ باۋىرىنان: ءجادي شاكەن ۇلى
