قازاقستاننىڭ قازىرگى جاسوسپىرىمدەرى سيفرلىق كەڭىستىكتى بەلسەندى يگەرۋدە. UNICEF "Kids Kline Kazakhstan" زەرتتەۋىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى اككاۋنتتار 9-10 جاستاعى بالالاردىڭ شامامەن 60% - ۋ بار، ال 11-12 جاستاعى جاسوسپىرىمدەر اراسىندا بەلسەندى پروفيلدەر شامامەن ۇشتەن ەكىسىن جۇرگىزەدى.

TikTok جانە Instagram-جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى كوشباسشىلار

Qazaq Expert Club مەديا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ساراپشىسى جانار جاقانوۆانىڭ ايتۋىنشا، الەۋمەتتىك پلاتفورمالار ەلىمىزدىڭ ينتەرنەت-اۋديتورياسىنىڭ باسىم بولىگىن قامتيدى: TikTok – تى قازاقستاننىڭ 15 ملن-نان استام پايدالانۋشىسى، ال Instagram-1 12 ملن-نان استام قولدانۋشى پايدالانادى.

ساراپشى جاسوسپىرىمدەر سيفرلىق ءىز (digital footprint) قالىپتاستىرۋ ارقىلى ءوز مازمۇنىن جاساي باستايتىنىن اتاپ ءوتتى. قۇرداستارىنىڭ جاريالانىمدارى شىنايى دەپ قابىلدانادى، سوندىقتان جاسوسپىرىمدەر بلوگەرلەرى كوبىنەسە ترەندتەر مەن مىنەز-قۇلىق ۇلگىلەرىن باسقارادى.

ساندىق ءىز دەگەنىمىز نە جانە ونىڭ ماڭىزى قانداي؟

Digital footprint تەرمينى ينتەرنەتتە ساقتالاتىن جانە بىرنەشە جىلدان كەيىن قول جەتىمدى بولاتىن ساندىق ىزگە ارنالعان. ءجاسوسپىرىم كەزىندەگى باسىلىمدار ۋاقىت وتە كەلە ادامنىڭ كاسىبي جانە قوعامدىق بەدەلىنە اسەر ەتۋى مۇمكىن.

بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ 25-35%-ى تالاپكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەرىن تەكسەرۋدە، ال جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ 54% - ى مازمۇنىنا بايلانىستى ۇمىتكەرلەردەن باس تارتتى. بۇل جاس كەزىنەن باستاپ دۇرىس سيفرلىق بەدەلدى قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتەدى.

بالالار كونتەنتىن رەتتەۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسى

ەۋروپادا بالالاردىڭ بلوگقا قاتىسۋىن رەتتەيتىن زاڭنامالىق باستامالار بەلسەندى تالقىلانۋدا. مىسالى، فرانسيادا بالالار اسەر ەتۋشىلەرىنىڭ قىزمەتىن رەتتەيتىن زاڭ قابىلداندى. وڭتۇستىك كورەيادا بالالارعا ارنالعان YouTube ارنالارى ويىن-ساۋىق جانە ماركەتينگ يندۋسترياسىنىڭ ءبىر بولىگىنە اينالدى، بۇل بالالاردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارى مەن پسيحولوگيالىق جۇكتەمە ماسەلەلەرىن تالقىلاۋعا تۇرتكى بولدى.

قازاقستاننىڭ سيفرلىق ورتاسى

قازاقستان الەمنىڭ قالعان بولىگىمەن بىردەي سيفرلىق ەكوجۇيەدە، الايدا ەلدەگى جاسوسپىرىمدەردىڭ سيفرلىق بەدەلىن تالقىلاۋ ازىرگە قالىپتاسۋدا.

جاقانوۆا مەكتەپتەردەگى مەديا ساۋاتتىلىق باستى مىندەتكە اينالاتىنىن اتاپ ءوتتى: اقپاراتپەن جۇمىس ىستەۋ داعدىلارى مەن سيفرلىق بەدەلدى باسقارۋ جاس كەزىنەن باستاپ وقىتىلۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار، قۇرمەتتى قارىم-قاتىناس مادەنيەتىن جانە جاريالانعان ماتەريالدار ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى.

مەديا تاربيە ارقىلى ۇلتتىق مادەنيەتتى قولداۋ

قاۋىپسىزدىك پەن بەدەلدەن باسقا، مەديا-تاربيە ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى دامىتۋعا ىقپال ەتۋى مۇمكىن. جانار جاقانوۆا جاس اۆتورلارعا قازاقستاننىڭ مادەنيەتى، تاريحى جانە الەۋمەتتىك باستامالارى تۋرالى ايتۋعا كومەكتەسەتىن جوبالاردى قولداۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

"بۇگىنگى جاسوسپىرىمدەر ينتەرنەتتىڭ بولاشاق مادەني لاندشافتىن قالىپتاستىرۋدا. ولاردىڭ جاريالانىمدارى مەن يدەيالارى ۇجىمدىق سيفرلىق كەڭىستىكتىڭ ءبىر بولىگىنە اينالۋدا"، - دەپ اتاپ ءوتتى ساراپشى.

قازاقستاندا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ سيفرلىق ءىزىن دامىتۋ-بۇل سىن-تەگەۋرىن دە، مۇمكىندىك تە. ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى مەن اتا-انالار جاسوسپىرىمدەر وقي الاتىن، داعدىلارىن دامىتاتىن جانە مادەني قۇندىلىقتاردى ساقتاي الاتىن ءقاۋىپسىز، جاۋاپتى جانە شىعارماشىلىق مەديا كەڭىستىگىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋى كەرەك.