قازاقتىڭ جوعارى ءبىلىم تاريحىن اباي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شەجىرەسىنەن ءبولءىپ قاراي المايمىز. ويتكەنى ونىڭ عاسىرعا جۋىق عۇمىرى – ءبىر ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عانا ءجۇرىپ وتكەن جولى ەمەس، قازاقستان جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ، ۇلتتىڭ بىلىمگە ۇمتىلىسى مەن عىلىمعا بەت بۇرىسىنىڭ، پەداگوگيكا مەكتەبىنىڭ قالىپتاسۋىنىڭ ايناسى. ەلىمىزدە ءبىرىنشى قازاندا اتالىپ وتەتىن ق ر جوعارى ءبىلىم قىزمەتكەرلەرى كۇنى مەرەكەسىنىڭ اباي ۋنيۆەرسيتەتىمەن بايلانىستى ەكەنىن بىرەۋ بىلسە، بىرەۋ بىلمەيدى.

1928 جىلعى 1 قازاندا الماتىدا اباي اتىنداعى قازۇپۋ ەڭ ءبىرىنشى «قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى» دەگەن اتاۋمەن شاڭىراق كوتەردى. العاشقى 124 ستۋدەنت ءبىلىم جولىنا قادام باسىپ، قازاق دالاسىنداعى جوعارى مەكتەپتىڭ جاڭا ءداۋىرى وسىلاي باستالدى. سول تاريحي باستاۋ كەيىن تالاي بۋىننىڭ تاعدىرىمەن ساباقتاسىپ، ەلدىڭ ءبىلىم كەڭىستىگىنە تامىر جايدى.

وقۋ ورنىنىڭ العاشقى رەكتورى سانجار اسفەندياروۆ باستاعان سول كەزەڭدەگى زيالى قاۋىم وكىلدەرى ءبىلىم ورداسىنىڭ ىرگەسىن بەكەمدەپ قانا قويماي، ونىڭ رۋحاني بولمىسىن قالىپتاستىردى. احمەت بايتۇرسىن ۇلى، وراز جاندوسوۆ، ساكەن سەيفۋللين، حالەل دوسمۇحامەدوۆ، تەمىربەك جۇرگەنوۆ سىندى تۇلعالار ءدارىس وقىپ، جاس ۇرپاقتىڭ تانىم كوكجيەگىن كەڭەيتتى. مۇحتار اۋەزوۆ، قۇدايبەرگەن جۇبانوۆ، سارسەن امانجولوۆ، ءالىمحان ەرمەكوۆ سەكىلدى عالىمداردىڭ عىلىمي-شىعارماشىلىق ىزدەرى دە وسى قارا شاڭىراقتىڭ تاريحىمەن استاسىپ جاتىر.

1930 جىلى وقۋ ورنى ءمۇعالىم دايارلاۋدىڭ ىرگەلى مەكتەبىنە رەتىندە پەداگوگيكالىق ينستيتۋت ارناسىنا بەت بۇردى. 1935 جىلى وعان قازاقتىڭ ۇلى ويشىلى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ ەسىمى بەرىلدى. ۋنيۆەرسيتەت ۇلى عۇلاما اقىننىڭ ەسىمىن العان تۇڭعىش نىسان ەكەنىن دە ايتا كەتۋىمىز كەرەك. سودان بەرى حاكىم ابايدىڭ اتى مەن اعارتۋشىلىق ۇعىمى ءبىلىم ورداسىنىڭ تاعدىرىمەن بىرگە ءورىلىپ كەلەدى.

قارا شاڭىراقتىڭ ءقادىرى تەرەڭدە جاتىر. ۋنيۆەرسيتەتتەن وسى كۇنگە دەيىن 250 مىڭ جۋىق تۇلەك قاناتتانىپ، ەلدىڭ ءار قيىرىندا قىزمەت ەتتى. ءبىرى اۋىل مەكتەبىندە شاكىرت تاربيەلەدى، ءبىرى عىلىمنىڭ سونى سوقپاعىنا ءتۇستى، ەندى ءبىرى رۋحانياتتىڭ دامۋىنا ەڭبەك ءسىڭىردى. ءسويتىپ، ۇلاعات ۇستاحاناسىنان باستالعان ءبىلىم جولى قازاقستاننىڭ تالاي وڭىرىنە تاراعان ۇستازدىق شەجىرەگە اينالدى.

2024 جىلى 1 قازان – ق ر جوعارى ءبىلىم قىزمەتكەرلەرى كۇنى رەتىندە كاسىبي مەرەكەلەر تىزىمىنە ەنگەنى بەلگىلى. بۇل ارناۋلى داتانىڭ ەلىمىزدەگى تۇڭعىش جوعارى وقۋ ورنى – اباي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۋعان كۇنىنە بايلانىستى ەكەنىن كوپ ادام بىلە بەرمەيدى. بۇل قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە جوو-لاردا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن وقىتۋشى-پروفەسورلار مەن قىزمەتكەرلەرگە كورسەتىلگەن قۇرمەت ەكەن انىق.

وتكەن عاسىردا 124 ستۋدەنتپەن باستالعان ءبىلىم جولى قازىرگى تاڭدا ۇلكەن عىلىمي-پەداگوگيكالىق كەڭىستىككە ۇلاستى. بۇگىندە قاسيەتتى قارا شاڭىراق الەمدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر بەلسەنە قاتىساتىن «QS World University Rankings»، «Times Higher Education» جانە «UI GreenMetric World University Rankings» سىندى جاھاندىق حالىقارالىق رەيتينگتەرىندە ءبىلىم ساپاسى مەن عىلىمي الەۋەتىن تۇراقتى دالەلدەپ كەلەدى. پەداگوگيكالىق ءبىلىم بەرۋ جانە وقىتۋ باعىتى بويىنشا ورتا ازيا مەن قازاقستاندا كوشباسشى. الدا قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنە اينالۋ ستراتەگيالىق مەجەسى تۇر.

98 جىل – وتكەندى قورىتىندىلايتىن ءارى كەلەشەككە باعىت بەلگىلەيتىن تاريحي بەلەس. قارا شاڭىراق زاماناۋي پەداگوگ دايارلاۋ، پەداگوگيكالىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا عىلىمي نەگىزدەلگەن جاڭالىقتار ەنگىزۋ، جاساندى ينتەللەكت مۇمكىندىكتەرىن يگەرۋ، ۇلتتىق پەداگوگيكا مەن الەمدىك تاجىريبەنى ساباقتاستىرۋ سەكىلدى جاڭا مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرماق. دەمەك، اباي ۋنيۆەرسيتەتى تۇلعا عانا ەمەس، تۇلعا تاربيەلەيتىن ۇستاز قالىپتاستىراتىن ميسسياسىنان اينىماق ەمەس.

«Abai University» مەديا ورتالىعى