قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ جولداۋىندا ەنەرگەتيكا ءىس جۇزىندە قازاقستاننىڭ ودان ءارى ونەركاسىپتىك جانە تەحنولوگيالىق ءوسۋىنىڭ نەگىزگى شارتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە بەلگىلەنگەن. پرەزيدەنت ناقتى ماقسات قويدى: 2029 جىلعا قاراي ەل تۇراقتى ەنەرگەتيكالىق پروفيسيتكە شىعۋى كەرەك. ءبىراق بۇل مىندەتتىڭ ارتىندا سالانى ەداۋىر كەڭەيتۋ تۇر.
ەكونوميكا ءۇشىن جىلدىق ءوندىرىس كولەمى مەن جاڭا مەگاۆاتت قانا ماڭىزدى ەمەس. قىسقى ماكسيمۋمداعى قۋات، جەتكىلىكتى رەزەرۆ، ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ جاعدايى، جاڭا وندىرىستەردى قوسۋ مۇمكىندىگى جانە الداعى جىلدارعا ارنالعان ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ بولجامدى قۇنى بىردەي ماڭىزدى.
جولداۋدا اتوم جانە زاماناۋي كومىر گەنەراسياسىن، وتاندىق ەنەرگەتيكالىق ماشينا جاساۋدى، سيفرلىق شەشىمدەر مەن كاسىبي كادرلاردى دامىتۋ ەرەكشە ورىن الدى. بۇل جەكە سالالىق جوبالاردىڭ جيىنتىعىن ەمەس، جاڭا وندىرىستىك ساياساتتىڭ نەگىزىن قۇرايدى، وندا گەنەراسيا، جەلىلەر، جابدىقتار ءوندىرىسى، عىلىم جانە ينجەنەرلىك قۇزىرەتتەر سينحروندى تۇردە دامۋى كەرەك. پرەزيدەنت العا قويعان ەنەرگەتيكالىق مىندەتتەردى ەكونوميكانىڭ ءوسۋىن قامتاماسىز ەتەتىن تۇراقتى جۇيەگە اينالدىرۋ تۋرالى "اتامەكەن" ۇكپ باسقارۋشى ديرەكتورى جاقىپ حايرۋشيەۆ پىكىر ءبىلدىردى.
- قاسىم-جومارت توقايەۆ 2029 جىلعا قاراي تۇراقتى ەنەرگوپروفيسيتكە شىعۋ مىندەتىن قويدى. بۇل كورسەتكىش گەنەراسيانىڭ ءوسۋىن عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ەكونوميكانى ەنەرگيامەن جابدىقتاۋدىڭ ناقتى سەنىمدىلىگىن قالاي كورسەتەدى؟
- مەن ءۇشىن بۇل تۇبەگەيلى ايىرماشىلىق. پرەزيدەنت ءتىپتى ەلدە وندىرىلگەن 123 ميلليارد كۆت / ساع ەنەرگيا جۇيەسىنىڭ جەتكىلىكتىلىگىن بىلدىرمەيتىنىن ايتقان كەزدە مىڭ رەت دۇرىس ايتادى.
ەكونوميكا ءۇشىن جىلدىق ءوندىرىس كولەمى عانا ماڭىزدى ەمەس. قىسقى ماكسيمۋمدا قانداي قۋات بار ەكەنىن، رەزەرۆ جەتكىلىكتى مە، جەلىلەر ەلەكتر ەنەرگياسىن قاجەتتى جەرگە جەتكىزە الا ما جانە ناتيجەسىندە ەنەرگيامەن جابدىقتاۋ قۇنى قانداي بولاتىنىن ءتۇسىنۋ كەرەك.
سوندىقتان قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ 2029 جىلعا قاراي تۇراقتى ەنەرگەتيكالىق پروفيسيتكە قول جەتكىزۋ جونىندەگى مىندەتى ۋاقتىلى جانە ستراتەگيالىق ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. ونى دايەكتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قۇرىلىستى، قارجىلاندىرۋدى جانە جاڭا قۋاتتاردى ءبىرىڭعاي كەستەگە ەنگىزۋدى بايلانىستىرۋ قاجەت.
بولجالدى بالانسپەن بىرگە، مەنىڭ ويىمشا، ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى وبەكتىلەرىن ورنالاستىرۋدىڭ مۇلدەم جاڭا باس سحەماسى قاجەت. ول تولىعىمەن ينجەنەرلىك سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋى كەرەك: گەنەراسيانى قايدا سالۋ كەرەك، قانداي جەلىلىك توراپتاردى كۇشەيتۋ كەرەك، قانشا مانيەۆرلىك قۋات، رەزەرۆتەر، ديسكىلەر جانە جيىلىكتى باسقارۋ قاجەت.
مۇنىڭ ءبارىن ونەركاسىپتى، قالالاردى، دەرەكتەر ورتالىقتارىن دامىتۋدىڭ جانە ەكونوميكانى ودان ءارى ەلەكترلەندىرۋدىڭ بىرنەشە سەنارييلەرى بويىنشا ەسەپتەۋ قاجەت.
10-15 بەس جىل بۇرىن ەلەكترمەن جابدىقتاۋدىڭ تولىق قۇنىن بولجاۋ قاجەت. بيزنەس ءۇشىن ونىڭ ەلەكتر قۋاتى بار-جوعىن عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قانداي باعامەن ەكەنىن ءتۇسىنۋ ماڭىزدى.
ءدال وسى جۇيەلى ءتاسىل پرەزيدەنت العا قويعان مىندەتتى بارىنشا تولىق ىسكە اسىرۋعا جانە ودان ءارى ونەركاسىپتىك ءوسۋ ءۇشىن سەنىمدى ەنەرگەتيكالىق نەگىز قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– جولداۋدا اتوم، كومىر جانە جاڭارتىلاتىن گەنەراسيا ءبىرتۇتاس جۇيەنىڭ ەلەمەنتتەرى رەتىندە قاراستىرىلادى. نەلىكتەن مۇنداي ەنەرگيا تەڭگەرىمى قازاقستان ءۇشىن ەڭ ۇتىمدى؟
– بۇل ءتاسىلدىڭ ارتىقشىلىعى – ءبىز كومىرگە، اتومعا، گازعا نەمەسە جاڭارتىلاتىن كوزدەرگە قارسى ەمەسپىز. پرەزيدەنت پراگماتيكالىق مودەلدى ۇسىنادى، وندا گەنەراسيانىڭ ءار ءتۇرى جالپى ەلەكتر جۇيەسىندە ءوز قىزمەتىن اتقارادى.
قازىرگى زامانعى كومىر گەنەراسياسى قازاقستان ءۇشىن ەنەرگەتيكالىق تاۋەلسىزدىك پەن ونەركاسىپتىك دامۋدىڭ ماڭىزدى رەزەرۆى بولىپ قالا بەرەدى. ۇلتتىق جوبا جالپى قۋاتتىلىعى شامامەن 7،8 گۆت وبەكتىلەردى سالۋدى جانە جاڭعىرتۋدى كوزدەيدى.
بۇل وتكەن عاسىردىڭ تەحنولوگيالارى تۋرالى ەمەس. ەنەرگيا بلوكتارىنىڭ زاماناۋي پارامەترلەرى، ءتيىمدى تازارتۋ جۇيەلەرى، اۆتوماتتاندىرۋ جانە شىعارىندىلار بويىنشا قاتاڭ نورماتيۆتەر كومىر گەنەراسياسىن تۇبەگەيلى باسقا تەحنولوگيالىق دەڭگەيگە شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار، ەلگە مانيەۆرلىك ۇرپاق قاجەت. ول جۇكتەمەنىڭ اۋىتقۋىن وتەيدى، رەجيمدەردى رەتتەۋگە قاتىسادى جانە ەلەكتر جەلىسىنىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتايدى.
كۇن جانە جەل ستانسيالارى جەلىلىك شەشىمدەرمەن، ديسكىلەرمەن جانە باسقا يكەمدىلىك كوزدەرىمەن بىرگە دامۋى كەرەك. كاسىپورىندارداعى جەرگىلىكتى قوندىرعىلاردى قوسا العاندا، تاراتىلعان ەنەرگەتيكا دا پەرسپەكتيۆالى.
اتوم ەنەرگەتيكاسى جەكە ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە. اەس سالۋ تۋرالى شەشىم قازاقستان ءۇشىن ساپالى جاڭا بەتتى اشادى. بۇل ۇزاق مەرزىمدى بازالىق گەنەراسيا، جاڭا ينجەنەرلىك قۇزىرەتتەر جانە جوسپارلاۋدىڭ مۇلدەم باسقا كوكجيەگى.
پرەزيدەنت ەلۋ جىلدان كەيىن اتوم ستانسيالارىن وتىنمەن قالاي قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى ماسەلەنى نەگىزدى تۇردە كوتەرىپ، ۋراننىڭ ستراتەگيالىق رەزەرۆىن قۇرۋدى قاراستىرۋدى ۇسىندى.
بۇل، مەنىڭ ويىمشا، وتە دۇرىس ۇزاق مەرزىمدى ءتاسىل. ەنەرگەتيكادا شەشىمدەر ونداعان جىلدار بۇرىن قابىلدانادى، سوندىقتان قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ ۇستانىمىنىڭ مىقتى تۇسى ەلدىڭ بولاشاق ەنەرگەتيكالىق تەڭگەرىمىنە كەشەندى كوزقاراستا جاتىر.
– پرەزيدەنت كاسىبي كادرلارعا ەرەكشە نازار اۋداردى. نەلىكتەن بۇگىندە ادامي كاپيتال جاڭا قۋاتتار مەن جەلىلەر سياقتى ەنەرگەتيكالىق ساياساتتىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتىنە اينالۋدا؟
– ويتكەنى ەڭ زاماناۋي ستانسيالار مەن جەلىلەردى سالۋعا بولادى، ءبىراق ولاردىڭ سەنىمدى جۇمىسىن ونداعان جىلدار بويى ادامدار قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى. پرەزيدەنت بۇعان ەرەكشە نازار اۋداردى.
قازاقستاندا ەلەكتر ستانسيالارى مەن جەلىلەردە جيىرما، جيىرما بەس جانە ودان دا كوپ جىل جۇمىس ىستەگەن ينجەنەرلەر بار. ولار جوبالاۋ، جوندەۋ جانە پايدالانۋ كەزىندەگى قاتەلىكتەردىڭ باعاسىن بىلەدى، بىرنەشە جىلىتۋ كەزەڭىنەن ءوتتى.
مەنىڭ ويىمشا، كەلەسى ماڭىزدى قادام – بۇل كاسىبي تاجىريبەنى كاسىپورىنداردا دا، مەملەكەتتىك شەشىمدەر قابىلداۋدا دا كەڭىنەن قولدانۋ.
مەن ەنەرگەتيكالىق كاسىپورىنداردى بەيىندى ءبىلىمى مەن وندىرىستىك تاجىريبەسى بار كاسىبي ەنەرگەتيكتەر باسقارۋى ءتيىس ەكەنىنە سەنىمدىمىن. بۇل تالاپتى مەملەكەتتىك ورگانداردا بەيىندى باسشىلاردى تاعايىنداۋ كەزىندە دە ەسكەرۋ قاجەت.
سالالىق بىلىكتىلىك كريتەرييلەرى، بولاشاق باسشىلاردىڭ كادرلىق رەزەرۆى جانە ولاردى قوسىمشا باسقارۋشىلىق دايارلاۋ باعدارلامالارى قاجەت.