ءبىزدىڭ ەلدە جۇمىس ىستەمەيتىن، وقىمايتىن جانە كاسىبي دايىندىقتان وتپەيتىن جاستار ازايىپ كەلەدى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، 2020 جىلدان 2025 جىلعا دەيىن NEET دەپ اتالاتىن جاستاردىڭ ۇلەسى 7،1% - دان 6% - عا دەيىن تومەندەدى. 2026 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا كورسەتكىش 5،7-گە دەيىن تومەندەدى. 

NEET (اعىلشىن تىلىنەن not in Education، Employment، or Training — "جۇمىس ىستەمەيتىن، جۇمىسسىز جانە وقۋ اياقتاماعان") – بۇل ەڭبەك قىزمەتىمەن اينالىسپايتىن، ءبىلىم المايتىن جانە كۋرستاردا بىلىكتىلىگىن ارتتىرمايتىن (ادەتتە 15 پەن 29 جاس ارالىعىنداعى) جاستاردىڭ ساناتى.

Energyprom مالىمەتتەرى بويىنشا، ءابسوليۋتتى سانداردا دا وزگەرىستەر بايقالادى. ەگەر 2023 جىلى NEET ساناتىندا 15 پەن 34 جاس ارالىعىنداعى 394،2 مىڭ قازاقستاندىق بولسا، 2026 جىلدىڭ ناۋرىز–ماۋسىمىنا قاراي ولاردىڭ سانى 312،1 مىڭ ادامعا دەيىن قىسقاردى. الايدا، جالپى وڭ ديناميكانىڭ ارتىندا ەلىمىزدىڭ ءارتۇرلى ايماقتارىنداعى جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ، بىلىمگە قول جەتكىزۋ جانە مۇمكىندىكتەر ماسەلەلەرى تۇر.

نەلىكتەن كورسەتكىشتەر ءار ايماقتا ءارتۇرلى؟

NEET جاستارىنىڭ ۇلەسى سالالاردا ايتارلىقتاي وزگەرەدى. 2026 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا ەڭ تومەنگى كورسەتكىش اباي وبلىسىندا — 2،6% بولدى. جەتىسۋ وبلىسىندا ول 7،8%، ال ۇلىتاۋ وبلىسىندا — 7،7% جەتتى.

جۇمىس ىستەمەيتىن جانە وقىمايتىن جاستاردىڭ ءابسوليۋتتى سانى بويىنشا الماتى — 33،7 مىڭ ادام، تۇركىستان وبلىسى — 31،4 مىڭ ادام جانە استانا — 28،9 مىڭ ادام كوش باستادى.

"جاستار" عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ساراپشىلارى بۇل ماسەلەنى 13 جىلدان استام زەرتتەپ كەلەدى. 2025 جىلعى ۇلتتىق باياندامادا ولار NEET ۇلەسى مەن ايماقتاردىڭ ەكونوميكالىق دامۋى اراسىنداعى بايلانىستى اتاپ وتەدى. قول جەتىمدى جۇمىس ورىندارى مەن ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى از بولعان جاعدايدا، جاستارعا مانساپتى باستاۋ قيىنعا سوعادى.

ماماندار جالپى كورسەتكىشتىڭ تومەندەۋى، ونىڭ ىشىندە جۇمىسپەن قامتۋ، ءبىلىم بەرۋ جانە كاسىپتىك باعدار بەرۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتپەن بايلانىستى دەپ سانايدى. ءبىراق ودان ءارى وزگەرىستەر ءۇشىن بەلگىلى ءبىر ايماقتاردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرەتىن باعدارلامالار، سونداي-اق قولجەتىمدى تاعىلىمدامالار، فريلانس جانە ونلاين وقىتۋ قاجەت.

جاستار جۇمىس ىستەۋگە قارسى ەمەس

NEET جاستارى وقۋعا جانە جۇمىس ىستەۋگە قۇلىقسىزدىعى ءۇشىن ءجيى سىنعا ۇشىرايدى. ءبىراق ساراپشىلار بۇل توپتىڭ گەتەروگەندى ەكەنىن اتاپ كورسەتەدى. وعان الەۋمەتتىك وسال وتباسىلاردان شىققان جاستار، اۋىلدار مەن شاعىن قالالاردىڭ تۇرعىندارى، مۇگەدەكتەر، سونداي-اق كاسىبي نەمەسە سيفرلىق داعدىلارى جوق ادامدار كىرەدى. ولاردىڭ پروبلەمالارى دا ءارتۇرلى. ءبىر ادام مەكتەپتەن كەيىن ۋنيۆەرسيتەتكە تۇسە المادى، ەكىنشىسى كوللەدجدى ءبىتىردى، ءبىراق ماماندىق بويىنشا جۇمىس تاپپادى. سوندىقتان ەلىمىزدەگى قولداۋ شارالارى ءارقاشان وڭ ناتيجە كورسەتە بەرمەيدى.

2026 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا قازاقستاندا 5،3 ملن-عا جۋىق جاستار بولدى، ولاردىڭ 3،8 ملن-ى جۇمىسقا ورنالاسقان. سونداي-اق بۇل ساناتقا جاتپايتىن 1،4 ملن 16-24 جاس ارالىعىندا جاستار بار. الايدا، بۇل ولاردىڭ بارلىعى NEET-كە قاتىستى دەگەندى بىلدىرمەيدى. مىسالى، كۇندىزگى بولىمدە وقيتىن ستۋدەنتتەر مەن دەنساۋلىعىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى بار كەيبىر ادامدار جۇمىس كۇشىندە بولماۋى مۇمكىن، ءبىراق NEET جاستارى بولىپ سانالمايدى.

ماسەلەنى قالاي شەشۋگە بولادى؟

ساراپشىلار ءموبيلدى قوسىمشالار مەن حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى ارقىلى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدى جەڭىلدەتۋدى ۇسىنادى. ولار سونداي-اق، اسىرەسە جاس ايەلدەر مەن مۇگەدەكتەر ءۇشىن يكەمدى جۇمىسپەن قامتۋدى كەڭەيتۋدى ۇسىنادى.

تاعى ءبىر باعىت-كاسىپتىك قايتا وقىتۋ جانە قوسىمشا ءبىلىم الۋ. جۇمىس تابا المايتىن جاستارعا جاڭا ماماندىقتى يگەرۋگە نەمەسە ءوز ءىسىن باستاۋ ءۇشىن قولداۋ الۋعا مۇمكىندىك بەرۋ ماڭىزدى.

مۇنداي شارالار اسىرەسە جۇمىس ورىندارى از جانە NEET جاستارىنىڭ ۇلەسى جوعارى ايماقتار ءۇشىن وزەكتى بولىپ تابىلادى. جالپى كورسەتكىشتىڭ تومەندەۋى وڭ ءۇردىس بولىپ تابىلادى، ءبىراق سانداردىڭ ارتىندا ءارتۇرلى ومىرلىك جاعدايلار تۇر جانە ولاردى شەشۋگە دەگەن كوزقاراس جاستاردىڭ جۇمىس پەن بىلىمنەن تىس قالۋىنىڭ ناقتى سەبەپتەرىن ەسكەرۋى كەرەك.