قازاقستان كونستيتۋسيادا نەكەنى ەرلەر مەن ايەلدەر وداعى رەتىندە بەلگىلەي وتىرىپ، الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنىڭ ۇلگىسىن ۇستانادى. ءبىرقاتار مەملەكەتتەردە مۇنداي نورما كونستيتۋسيالىق دەڭگەيدە بەكىتىلگەن.

ساۋالنامالار كورسەتكەندەي، قازاقستاندىقتار ءۇشىن وتباسى ءابسوليۋتتى باسىمدىق بولىپ قالا بەرەدى. ازاماتتاردىڭ 94% - دان استامى ونى ومىرلىك تۇراقتىلىق پەن قۋانىشتىڭ نەگىزگى كوزى دەپ اتايدى. الايدا، قازىرگى الەۋمەتتىك ديناميكا ءوز ەرەكشەلىكتەرىن ەنگىزەدى.

ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ جانە ءبىرىنشى كرەديتتىك بيۋرونىڭ دەرەكتەرى بويىنشا 2025 جىلى قازاقستانداعى نەكە دەڭگەيى مىڭ ادامعا شاققاندا 5،62 — گە (ءبىر جىل بۇرىن — 6،13) تاريحي ەڭ تومەنگى دەڭگەيگە جەتتى. 114،5 مىڭ نەكە تىركەلدى، بۇل وتكەن جىلدان 7% - عا از.

ساراپشىلار قۇرعاق سانداردىڭ ارتىندا وتباسى ينستيتۋتىنىڭ كۇيرەۋى ەمەس، دەموگرافيالىق جانە الەۋمەتتىك پروسەستەر جاتقانىن اتاپ ءوتتى.

نەكەنىڭ 85% - دان استامىن 18 بەن 39 جاس ارالىعىنداعى ادامدار جاسايدى‑ءدال وسى جاس توبى 2014 جىلدان 2023 جىلعا دەيىن قىسقاردى، ويتكەنى 90-شى جىلدارى بالالار از دۇنيەگە كەلدى. الەۋەتتى قالىڭدىقتار مەن قالىڭدىقتار از بولدى.

سونىمەن قاتار، نەكە كەيىنگى شەشىمگە اينالۋدا. نەكەگە تۇرۋدىڭ ورتاشا جاسى 2014 جىلى 27،1 جاستان 2024 جىلى 27،9‑عا دەيىن ءوستى.

كوبىسى ازاماتتىق نەمەسە ءدىني وداقتاردى قالايدى، ولار ءارقاشان رەسمي تۇردە جاسالمايدى-جانە ولار رەسمي ستاتيستيكاعا ەنبەيدى.

نەكە السىرەدى مە؟

الايدا، تىركەلگەن نەكە سانىنىڭ تومەندەۋى ادامدار وتباسىن باعالاۋدى توقتاتتى دەگەندى بىلدىرمەيدى. كەرىسىنشە، نەكە ينستيتۋتى وزگەرىسكە ۇشىرايدى: ول "جاس بويىنشا مىندەتتى" كەزەڭ بولۋدى توقتاتادى جانە سانالى تاڭداۋ بولادى.

بۇل جاھاندىق ءۇردىس: كوپتەگەن ەلدەردە ادامدار كەيىنىرەك نەكەگە تۇرا باستادى جانە ونى تەرەڭىرەك باعالاي باستادى. قازاقستاننىڭ جاڭا كونستيتۋسياسى ءدال وسى سانالى تاسىلگە، ءبىراق وتباسىنىڭ ءداستۇرلى مودەلىنە باسا نازار اۋدارادى. ول فورمالدىلىقتى ەمەس، قۇندىلىقتاردى — اتا-انا بولۋدى، ءوزارا قامقورلىقتى، سىيلاستىقتى، جاۋاپكەرشىلىك سەزىمىن قورعايدى.

"جاڭا كونستيتۋسيا – ءبىزدىڭ قوعامدى قالاي كورگىمىز كەلەتىنى تۋرالى سۇراققا جاۋاپ بەرەتىن قۇجات"، — دەپ اتاپ ءوتتى جۇلدىز ىسقاقوۆا. - جانە ول ەلدىڭ دامۋ ۆەكتورىن ونداعان جىلدارعا بەكىتەدى. بۇل وتە ماڭىزدى".

وسىلايشا، نەكە تۋرالى ماقالانىڭ جاڭا تۇجىرىمى-بۇل رەتروگرادتىق نورما ەمەس، قازاقستاننىڭ سانالى تاڭداۋىنىڭ سيمۆولى: وتباسىن نىعايتۋ، داستۇرلەردى ساقتاۋ، ياعني قوعامدى بەرىك جانە ادامگەرشىلىككە اينالدىراتىن نارسەنى ساقتاۋ.