بالالاردىڭ شىعارماشىلىق قابىلەتتەرىن قولداۋ اتا-انالار مەن مۇعالىمدەردىڭ ەرەكشە نازارىن قاجەت ەتەدى. قازاقستاندا مەكتەپتەردە دە، وتباسىلىق جاعدايدا دا بالالار شىعارماشىلىعىن دامىتۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ جاندانۋى بايقالادى. دەگەنمەن، بالانى تالانتىن اشۋ ءۇشىن ەرەكسەكتەر دە كورەگەندىلىك تانىتقانى دۇرىس. شەتەلدىك مامانداردىڭ زەرتتەۋىنە سۇيەنە وتىرىپ بالانىڭ شىعارماشىلىق باستاماسىن دامىتۋعا ارنالعان ۇزدىك تاجىريبەلەر مەن ۇسىنىستاردى وقىرمان نازارىنا ۇسىنامىز. 

شىعارماشىلىقتى دامىتۋدا ەرەسەكتەردى قولداۋ نەلىكتەن ماڭىزدى؟

بالالاردىڭ شىعارماشىلىعىن دامىتۋداعى اتا-انالار مەن مۇعالىمدەردىڭ ءرولى باعا جەتپەس. ەرەسەكتەردىڭ تۇراقتى قولداۋى مەن قىزىعۋشىلىعى بالاعا ءوز باستامالارىنا دەگەن سەنىمدىلىكتى سەزىنۋگە، سونداي-اق ونىڭ يدەيالارى مەن كۇش-جىگەرىنىڭ قۇندىلىعىن تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. زەرتتەۋلەرگە سايكەس، شىعارماشىلىق ۇمتىلىستاردا قولداۋ كورسەتىلەتىن بالالار وزدەرىنە سەنىمدى جانە ۇجىمعا وڭاي بەيىمدەلەدى، بۇل ولاردىڭ جالپى دامۋىنا ىقپال ەتەدى.

قازاقستاندا اتا-انالار مەن مۇعالىمدەر تۇلعانىڭ ۇيلەسىمدى دامۋى ءۇشىن ونىڭ ماڭىزدىلىعىن تۇسىنە وتىرىپ، شىعارماشىلىق دامۋعا كوبىرەك كوڭىل بولۋگە ۇمتىلۋدا. مىسالى، قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ساۋالناماسىنا سايكەس، قازاقستاندىق مۇعالىمدەردىڭ شامامەن 75%-ى بالالاردىڭ شىعارماشىلىعى مەن كوركەمدىك قابىلەتتەرىن دامىتۋدى جۇمىستاعى باسىم باعىت دەپ سانايدى.

اتا-انالارعا ارنالعان ەڭ جاقسى تاجىريبەلەر

اتا-انالارعا ۇيدە بالانى ءوزىن-وزى كورسەتۋگە جانە شىعارماشىلىققا ىنتالاندىراتىن كەڭىستىك قۇرۋ ۇسىنىلادى. قازاقستاندا سۋرەت سالۋعا، مۇسىندەۋگە، قۇراستىرۋعا ارنالعان كەرەك-جاراقتارمەن "شىعارماشىلىق بۇرىشتارىن" جابدىقتاۋ تانىمال تاجىريبەگە اينالدى. بۇل كەڭىستىكتىڭ شەكتەۋلەر مەن باعالاۋلاردان بوس بولۋى ماڭىزدى – مۇندا بالا "دۇرىس ەمەس" دەپ قورىقپاي تاجىريبە جاساي الادى. 

كورمەلەرگە، مۇراجايلارعا، كونسەرتتەر مەن سپەكتاكلدەرگە بارۋ ارقىلى بالالاردى ونەر مەن مادەنيەتكە باۋلۋ ماڭىزدى. قازاقستاننىڭ ءىرى قالالارىندا (مىسالى، الماتى مەن استانادا) وتباسىلىق ساپارعا باعىتتالعان ءىس-شارالار ءجيى وتكىزىلەدى. بۇل بالالارعا مادەني تاجىريبەنى سىڭىرۋگە، جاڭا يدەيالار مەن بەينەلەردەن شابىت الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اتا-انالار بالانىڭ جاسىنا سايكەس ءىس-شارالاردى تاڭداي الادى جانە ونىڭ اسەرلەرى مەن ەموسيالارى تۋرالى سۇراقتار قويا وتىرىپ، ونىمەن كورگەندەرىن تالقىلاي الادى.

بالانىڭ شىعارماشىلىق ارەكەتتەرىنە شامادان تىس ارالاسپاۋ ماڭىزدى. ونىڭ ورنىنا، وعان ءوز جوبالارى ءۇشىن تاقىرىپتاردى، ماتەريالدار مەن پىشىندەردى ءوز بەتىنشە انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرگەن ءجون. مىسالى، ەگەر بالا سۋرەت سالۋعا قۇمار بولسا، وعان نە جانە قالاي سۋرەت سالۋ كەرەكتىگىن تاڭداۋعا مۇمكىندىك بەرگەن ءجون. مۇنداي ەركىندىك بالاعا ءوز جوبالارى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك سەزىمىن دامىتۋعا جانە ونىڭ يدەيالارى ماڭىزدى ەكەنىن تۇسىنۋگە كومەكتەسەدى.

شامادان تىس سىن مەن قىسىمنان اۋلاق بولۋ ۇسىنىلادى، اسىرەسە شىعارماشىلىق دامۋدىڭ العاشقى كەزەڭدەرىندە. اتا-انالار بالانىڭ جەتىستىكتەرىنە نەمەسە ساتسىزدىكتەرىنە قاراماستان ونى قولداۋى كەرەك. مىسالى، ەگەر بالا ولەڭ جازسا نەمەسە سۋرەت سالسا، ونىڭ كۇش-جىگەرىن باعالاۋ ەمەس، اتاپ ءوتۋ ماڭىزدى. قازاقستاندا پسيحولوگتار كوپتەگەن اتا-انالار بالالاردىڭ ناتيجەلەرىن سالىستىرۋعا بەيىم ەكەنىن اتاپ ءوتتى، بۇل ولاردىڭ موتيۆاسياسى مەن سەنىمدىلىگىن تومەندەتۋى مۇمكىن.

قازاقستاندا كوپتەگەن وتباسىلار كۇندەلىكتى ومىردە شىعارماشىلىققا باعىتتالعان تاجىريبەلەردى قولدانا باستايدى: بۇل بالانىڭ تۋىستارىنا سىيلىقتار جاساۋعا قاتىسۋى، اشىقحاتتار رەسىمدەۋى، ءپىسىرۋ نەمەسە تاماق دايىنداۋ بولۋى مۇمكىن. شىعارماشىلىقتىڭ كۇندەلىكتى ومىرگە مۇنداي ينتەگراسياسى بالالارعا شىعارماشىلىقتى تەك وقۋ نەمەسە ارنايى جاعدايلاردا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قاراپايىم ومىردە دە كورسەتۋگە بولاتىندىعىن كورۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

مۇعالىمدەرگە ارنالعان ۇسىنىستار

مۇعالىمدەرگە ءار وقۋشى ءوز يدەيالارىن بىلدىرە الاتىن جانە جاڭا تاسىلدەردى قولدانا الاتىن اتموسفەرا قۇرۋ ماڭىزدى. مىسالى، كەيبىر قازاقستاندىق مەكتەپتەردە ادەبيەت جانە بەينەلەۋ ونەرى ساباقتارىندا بالالارعا ستاندارتتى تاپسىرمالارمەن شەكتەلمەي، جوبا تاقىرىپتارىن تاڭداۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى. بۇل يكەمدىلىك جەكە دامۋدى ىنتالاندىرادى جانە وقۋشىلاردى بەلسەندى بولۋعا شاقىرادى.

جوبالىق وقىتۋ جانە توپتىق جۇمىس ادىستەرىن قولدانۋ ستۋدەنتتەرگە شىعارماشىلىق داعدىلاردى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قارىم-قاتىناس قابىلەتتەرىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستاندا بىرلەسكەن جوبالار بارعان سايىن تانىمال بولا باستادى، وندا بالالار كوماندالاردا جۇمىس ىستەي وتىرىپ، اڭگىمەلەر، سۋرەتتەر نەمەسە مودەلدەر جاساي الادى. بۇل ءتاسىل ىنتىماقتاستىق پەن ءوزارا كومەككە ىقپال ەتەدى، سونىمەن قاتار پروبلەمالاردى شەشۋ داعدىلارىن جاقسارتادى.

ءارتۇرلى پاندەر بويىنشا ساباقتاردا شىعارماشىلىق ەلەمەنتتەردى بىرىكتىرۋگە بولادى. مىسالى، تاريح ساباقتارىندا بالالارعا تاريحي وقيعالارعا يلليۋستراسيالار سالۋدى نەمەسە كوميكستەر تۇرىندە پرەزەنتاسيالار جاساۋدى ۇسىنۋعا بولادى. قازاقستاننىڭ كەيبىر مەكتەپتەرىندە مۇنداي ادىستەر ءپانارالىق ءتاسىلدى دامىتۋ ءۇشىن پايدالانىلادى، بۇل وقۋدى قىزىقتى ەتەدى جانە شىعارماشىلىقتى ىنتالاندىرادى.

مۇعالىمدەرگە بالالار مەن اتا-انالارعا جاس تالانتتارعا ارنالعان كونكۋرستار مەن فەستيۆالدار تۋرالى حابارلاۋ ۇسىنىلادى. قازاقستاندا جىل سايىن كوركەم جانە ادەبي شىعارماشىلىقتى دامىتۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالار وتكىزىلەدى (مىسالى، سۋرەتتەر مەن مەكتەپ شىعارمالارىنىڭ كونكۋرستارى). مۇنداي ءىس-شارالارعا قاتىسۋ بالالارعا وزدەرىنىڭ تالانتتارىن كورسەتۋگە كومەكتەسىپ قانا قويماي، جەتىستىك پەن سەنىمدىلىك سەزىمىن وياتادى.

قازاقستاندا اتا-انالار مەن مۇعالىمدەر بالالار شىعارماشىلىعىن قولداۋ مەن دامىتۋدا شەشۋشى ءرول اتقارادى. بالانىڭ قابىلەتتەرىن دامىتۋعا دۇرىس كوزقاراس ۇيدە دە، وقۋ ورتاسىندا دا شىدامدىلىقتى، اشىقتىقتى جانە يكەمدىلىكتى قاجەت ەتەدى. بالانىڭ ءوزىن ەركىن جانە سەنىمدى سەزىنۋىنە جاعداي جاساي وتىرىپ، ەرەسەكتەر ونىڭ الەۋەتىن اشۋعا ىقپال ەتەدى جانە وعان شىعارماشىلىقتىڭ قۋانىشىن سەزىنۋگە كومەكتەسەدى. ءار بالانىڭ ەرەكشە ەكەنىن ەستە ۇستاعان ءجون، ال ەرەسەكتەردىڭ مىندەتى – قىسىم مەن باعالاۋدان اۋلاق بولا وتىرىپ، ونىڭ قابىلەتتەرىن اشۋ جولىندا ونى قولداۋ.