قازاقستانداعى عىلىم سالاسى تەحنولوگيا مەن پراكتيكانىڭ توعىسىندا جۇمىس ىستەيتىن جاس زەرتتەۋشىلەرمەن تانىمال بولىپ كەلەدى. جاس عالىمدار تەك تەوريامەن شەكتەلمەيدى جانە ناقتى ومىردە قولدانۋعا بولاتىن شەشىمدەر جاساۋعا تىرىسادى. بۇگىنگى تاڭدا ەل عالىمدارىنىڭ شامامەن 46% - ى جاس ۇرپاق وكىلدەرى ەكەنى بەلگىلى بولىپ وتىر.
ولار حالىقارالىق جۋرنالداردا جاريالانادى، پاتەنتتەر الادى جانە عىلىمي جوبالارعا قاتىسادى. سونىمەن قاتار، ولاردىڭ جۇمىسى زەرتحانالاردان اسىپ تۇسەدى جانە ەكونوميكا مەن قوعامنىڭ ءبىر بولىگىنە اينالادى. ەلدە وسى ورتا داميتىن 425-كە جۋىق عىلىمي ۇيىم جۇمىس ىستەيدى.
ايدارحان مەن سۇلەيمەن كايموۆتار – ينجەنەرلىك جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردا وزدەرىن تانىتا بىلگەن اعايىندىلار. ايدارحان كيبەرقاۋىپسىزدىككە ماماندانعان، 40-تان استام جاريالانىمدارى جانە بىرنەشە حالىقارالىق پاتەنتتەرى بار. ونىڭ جۇمىسى ەلدەن تىس جەردە كەلتىرىلگەن جانە ول ءوزى حالىقارالىق كونفەرەنسيالارعا ۇنەمى قاتىسادى. سۇلەيمەن ونەركاسىپتە، ءبىلىم بەرۋدە جانە ەكولوگيالىق جوبالاردا قولدانىلاتىن ينتەللەكتۋالدى جۇيەلەر مەن قولدانبالى تەحنولوگيالاردى دامىتادى. ول زەرتتەۋلەردى جاس مامانداردى وقىتۋمەن بىرىكتىرىپ، تاجىريبەنى عالىمداردىڭ جاڭا ۇرپاقتارىنا جەتكىزەدى.
نازەركە بەردءىقۇل قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن ينجەنەرلىك جۇيەلەردە جۇمىس ىستەيدى. ول حيميالىق قوسپالاردى قولدانۋ ارقىلى بەتوننىڭ قاسيەتتەرىن جاقسارتۋ جولدارىن زەرتتەيدى جانە قۇرىلىس ءۇشىن ەكولوگيالىق تازا جاڭا ماتەريالداردى ازىرلەيدى. ونىڭ جۇمىسى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردا جانە قالالاردىڭ تۇراقتى دامۋىندا تىكەلەي قولدانىلادى. 2023 جىلى نازەركە "تمد-نىڭ ۇزدىك جاس عالىمى" حالىقارالىق سىيلىعىن الدى، سونداي-اق ءوزىنىڭ دامۋىنا پاتەنت الدى.
ماۋلەن بەكتۇرعانوۆ ينجەنەريا سالاسىندا جۇمىس ىستەيدى جانە بيونيكالىق پروتەزدەر جاسايدى. ول ءوزىنىڭ جەكە كومپانياسىن قۇرىپ، قازاقستاندا العاشقى پروتەزدىك قولىن جاسادى. بۇل شەشىم مۇنداي تەحنولوگيالاردى انالوگتارعا بىرنەشە ەسە قول جەتىمدى جانە ارزان ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
دانا مولجءىگءىت ءوز جوبالارىندا عىلىمدى، ديزايندى جانە ەكولوگيانى بىرىكتىرەدى. ول زاتتاردىڭ ارحيتەكتۋراسى مەن ديزاينى تۋرالى ءداستۇرلى يدەيانى قايتا قاراۋ ءۇشىن بيولوگيالىق ماتەريالداردى پايدالانادى. ونىڭ جۇمىسى تابيعاتقا زيان تيگىزبەيدى، سونىمەن بىرگە عىلىمنىڭ قالاي ادەمى جانە پراكتيكالىق بولاتىنىن كورسەتەدى.
مۇحيت قۇلماعانبەتوۆ مەديسينالىق تەحنولوگيالاردى دامىتىپ، كوز تورىنىڭ اۋرۋلارىن دياگنوستيكالاۋ بويىنشا ستارتاپ قۇردى. ونىڭ دامۋى جاسقا بايلانىستى اۋرۋلاردى ەرتە ساتىسىندا، اۋىر پروسەدۋرالارسىز جانە قىمبات جابدىقتارسىز انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جوبا عالىمعا حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلدى – 2025 جىلى ول ICT Startup Award-Hardware and Device ساناتىندا Hong Kong ICT Awards سىيلىعىن الدى.
جاس عالىمدار ءۇشىن عىلىم – بۇل جاڭا نارسەلەردى قۇرۋ جانە اشۋ، ءوز جۇمىسىنىڭ ناتيجەلەرىن كورۋ جانە ەلدىڭ دامۋىنا اسەر ەتۋ مۇمكىندىگى. كوبىسى بەلسەندى قوعامدىق ءومىر سۇرمەۋدى ءجون كورەدى، ءبىراق ولاردىڭ جەتىستىكتەرى Google Scholar، ResearchGate، ORCID جانە ۋنيۆەرسيتەت بەتتەرى ارقىلى قول جەتىمدى.
عالىمداردىڭ جاس بۋىنى جاڭا يدەيالار اكەلەدى، يننوۆاسيالار ەنگىزەدى جانە زەرتتەۋلەرگە پراكتيكالىق قولدانۋدى ىزدەيدى. ولاردىڭ جۇمىسى تەحنولوگيالاردى، ەكونوميكانى جانە كۇندەلىكتى ءومىردى بىرىكتىرىپ، عىلىمدى ەلدىڭ دامۋى مەن قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلىن نىعايتۋ قۇرالىنا اينالدىرادى.
