قازاقستاندا جازانىڭ بۇلتارتپاستىعىنا جانە قوعامدا قۇقىقتىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋعا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ، قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا قارسى نولدىك توزىمدىلىك قاعيداتىن ىسكە اسىرۋ كۇشەيتىلۋدە. جاڭا تاسىلدەر قوعامدىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ جانە ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ ساياساتى شەڭبەرىندە تالقىلانۋدا.
قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا، نەگىزگى مىندەت – كىشىگىرىم زاڭبۇزۋشىلىقتار جاساعان ادام دا جازاسىز قالماۋىن قامتاماسىز ەتۋ. بۇل قوعامدا كەز-كەلگەن زاڭعا قايشى ارەكەت، اۋقىمىنا قاراماستان، قۇقىقتىق باعا الۋى كەرەك دەگەن تۇسىنىكتى قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى ەكەنى بەلگىلى.
«ەلىمىزدەگى كەز كەلگەن ادامنان سۇراپ كورىڭىز. ولار قالانىڭ تازا بولعانىن قالايدى. قالا ىشىندە تەمەكى تۇقىلىن، تۇكىرىكتى، قوقىستى نەمەسە ورىندىققا جابىستىرىلعان ساعىزدى كورگىسى كەلمەيدى. سولاي ەمەس پە؟! ءبىراق پاتەرىندەگى قوقىستى لاقتىرۋعا ەرىنىپ، ەسىك الدىنا نەمەسە كىرەبەرىس جانىنا تاستاپ كەتەتىندەر دە بار. ونى تازالىق قىزمەتكەرلەرىنىڭ الىپ تاستاۋىن اسىعا كۇتەتىندەر دە جوق ەمەس. بۇل جەردە وسىنداي زاڭبۇزۋشىلىقتارعا دەگەن نولدىك توزىمدىلىك قاعيداسى كەرەك. مەن بۇل قاعيدانى قوس قولداپ قولدايمىن. نولدىك توزىمدىلىك دەگەنىمىز – قاتاڭ ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتەدى»، دەيدى ءماجىلىس دەپۋتاتى پاۆەل كازانسيەۆ.
ساراپشىلار نولدىك توزىمدىلىك قاعيداتى باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋعا دا باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى. بۇزاقىلىق، ۆانداليزم نەمەسە قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزۋ سياقتى ۇساق بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ اسا اۋىر قىلمىستاردى ازايتۋعا ىقپال ەتۋى كەرەك.
ال بۇل قاعياداەى ىسكە اسىرۋ قۇرالدارىنىڭ ءبىرى پوليسيا جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە پروسەستەردى سيفرلاندىرۋ بولىپ تابىلادى. بەينەباقىلاۋ جۇيەلەرىن، ەلەكتروندىق دەرەكقورلاردى جانە اۆتوماتتاندىرىلعان قىزمەتتەردى پايدالانۋ بۇزۋشىلىقتاردى تەزىرەك انىقتاۋعا جانە ولارعا جاۋاپ بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇدان بولەك حالىق اراسىندا قۇقىقتىق مادەنيەتتى تاربيەلەۋگە ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە جانە ب ا ق ارقىلى زاڭعا جانە قوعامدىق نورمالارعا قۇرمەت قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى.
بۇل قاعيدانىڭ دۇرىس جۇمىس ىستەۋىنە ەلدەگى ازاماتتار دا ءوز ۇلەسىن قوسا الادى دەيدى پارلامەنت دەپۋتاتى.
«مىسالى مەن كوشەدە قوقىس تاستاعان ازاماتتى كورىپ قالدىم. ول ازاماتتىڭ ىس-ارەكەتى زاڭعا قايشى ەكەنىنە سەنىمدى بولسام مىندەتتى تۇردە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا حابارلايمىن. بۇل «توقىلداقتىق» نەمەسە «قاتىگەزدىك» ەمەس. مەن ەلدەگى ءتارتىپتى ساقتالۋىنا ۇلەس قوستىم. مۇنى ءاربىر جاناشىر قازاقستان ازاماتى وسىلاي ءتۇسىنۋى كەرەك. وركەنيەتتى ەلدەردەگى بارلىق ادام وسىلاي جاسايدى. بۇكىل الەم. سول سەبەپتى ەلدەگى ءتارتىپتى بىرنەشە ادام ەمەس بۇكىل حالىق بولىپ قامتاماسىز ەتە الۋىمىز كەرەك. سوندا عانا وركەنيەتتى ەل بولا الامىز»، دەيدى پاۆەل كازانسيەۆ.
بۇل قاعيدانىڭ دۇرىس جۇممىس ىستەۋى ءۇشىن قوعامنىڭ قاتىسۋى ماڭىزدى ەلەمەنت بولىپ قالا بەرەدى. ازاماتتار بەلسەندى ۇستانىم تانىتۋعا، قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى حابارلاۋعا جانە ءوز قاۋىمداستىقتارىندا ءتارتىپتى ساقتاۋعا مىندەتتى.
ساراپشىلار دا نولدىك توزىمدىلىك ءپرينسيپىن ەنگىزۋ زاڭنىڭ قاتاڭدىعى مەن ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ اراسىنداعى تەپە — تەڭدىكتى تالاپ ەتەتىن ۇزاق مەرزىمدى پروسەسس ەكەنىن اتاپ كورسەتەدى.
بۇل ساياساتتى ودان ءارى ىسكە اسىرۋ قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىن ارتتىرۋعا، ءتارتىپتى نىعايتۋعا جانە قوعامدا كەز كەلگەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتان ورنىقتى باس تارتۋدى قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە.
