حالىقارالىق ەسكەرتكىشتەر مەن تاريحي ورىنداردى قورعاۋ كۇنى. بۇل كۇننىڭ الماتى قالاسى ءۇشىن دە ەرەكشە ءمانى بار. سەبەبى مەگاپوليس ەلىمىزدىڭ تاريحي-مادەني مۇراسىنىڭ نەگىزگى ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى.

قازىرگى تاڭدا الماتى قالاسىنىڭ تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ مەملەكەتتىك تىزىمىنە 160 نىسان ەنگىزىلگەن. ونىڭ ىشىندە 34ء-ى رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە بولسا، 126-سى جەرگىلىكتى ماڭىزداعى ەسكەرتكىشتەر. بۇل نىساندار قالانىڭ تۇتاس مادەني لاندشافتىسىن قالىپتاستىرادى: 92ء-سى – ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى، 50ء-ى – مونۋمەنتالدى ونەر، 12ء-سى – ارحەولوگيا، 5-ەۋى – انسامبلدەر مەن كەشەندەر، 2-ەۋى – ساكرالدى نىساندار.

– قالا تاريحىنىڭ تامىرى تەرەڭدە. بۇعان ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەر، سونىڭ ىشىندە بورالداي ساق قورعاندارى دالەل بولا الادى. اۋماعى شامامەن 430 گەكتاردى قۇرايتىن بۇل ءىرى نەكروپول ەرتە كوشپەلىلەر وركەنيەتىنىڭ ماڭىزدى ايعاعى. نەكروپول 47 ساق جانە ءۇيسىن قورعانىنان تۇرادى. ەڭ ءىرى قورعاننىڭ بيىكتىگى 14 مەتر، ديامەترى 100 مەترگە جەتەدى. سونداي-اق بيىكتىگى 5–6 مەتر، ديامەترى 60–80 مەتر بولاتىن قورعاندار جانە ورتاشا (3 م / 30–40 م) مەن شاعىن (1–1،5 م / 10–20 م) قورعاندار كەزدەسەدى، - دەپ حابارلادى اكىمدىكتەن.

قالاداعى رۋحاني نىسانداردىڭ ءبىرى – رايىمبەك باتىر كەسەنەسى. بۇل XVIII عاسىرداعى كورنەكتى قازاق باتىرىنا ارنالعان ماڭىزدى ەسكەرتكىش. ودان بولەك مەگاپوليستە زياتكەرلىك مۇرانى ساقتايتىن مۋزەي-ۇيلەر بار. سولاردىڭ قاتارىندا احمەت بايتۇرسىن ۇلى مۋزەي-ۇيىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى.

الماتىداعى كوپتەگەن ەسكەرتكىشتەر كەڭەستىك كەزەڭمەن دە تىعىز بايلانىستى. بۇل ۋاقىتتا قالا اكىمشىلىك جانە مادەني ورتالىق رەتىندە قالىپتاستى. سول ءداۋىردىڭ ماڭىزدى نىساندارىنىڭ ءبىرى – قازىرگى قبتۋ عيماراتى (بۇرىنعى ۇكىمەت ءۇيى). بۇل عيمارات قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك تاريحىندا ەرەكشە ورىن الادى - ءدال وسى جەردە 1991 جىلى تاۋەلسىزدىك تۋرالى دەكلاراسياعا قول قويىلعان.

ەسكە سالايىق، الماتىداعى رايىمبەك باتىردىڭ مەموريالدىق كەشەنى قايتا جاڭعىرتىلىپ جاتقانىن جازعانبىز.