بۇگىنگى كۇنى بۇل كوشە الماتىنىڭ تىعىز ورنالاسقان اۋداندارىن قامتيتىن قالانىڭ قوعامدىق كولىگىنىڭ ماڭىزدى كولىك ارتەرياسى بولىپ تابىلادى. تەك تيميريازيەۆ كوشەسى بويىمەن عانا «شىعىس-باتىس» باعىتىندا كۇن سايىن 13 اۆتوبۋس جانە ءتورت تروللەيبۋستار، سونىڭ ىشىندە №32، №45، №79، №18، №22، №30، №56، №67، №31، №70، №98، №123، №124 اۆتوبۋستارى مەن №1، №7، №9، №11 تروللەيبۋستارى جۇرەدى.

شىندىققا جۇگىنسەك، تيميريازيەۆ بۇرىننان «اۆتوبۋستار كوشەسى» اتانعان، الايدا مۇندا قوعامدىق كولىك قوزعالىسىنىڭ جيىلىگى تومەن - ورتاشا جىلدامدىق 12 كم/ساعات بولعانىمەن، ءبىر ۋچاسكەنىڭ وزىندە كولىك قاتىناسى 30 مينۋتتان ۇزاق.

ەگەر اتالعان كوشەگە BRT (Bus rapid transit) ەنگىزىلسە، وندا قوعامدىق كولىكتى پايدالانۋ ۋاقىتى مۇندا 14 مينۋتقا قىسقارادى، كۇندەلىكتى جولاۋشىلار لەگى 40%-عا ارتىپ، 98-دەن 145 مىڭ ادامعا جەتەدى.

اتقارىلاتىن ءىستى سارالاي كەلىپ، مۇستافين كوشەسى بويىمەن ءال-فارابي داڭعىلىنان سۇلەيمەنوۆ-جاندوسوۆ كوشەلەرىنە دەيىن جۇردەك اۆتوبۋس جولاقتارى ەنگىزىلسە، جولاۋشىلار لەگىس 33-تەن 40 مىڭ جولاۋشىعا جەتەدى. ونىڭ ۇستىنە، كولىك تىعىزدىعى 12354-تەن 9839 اۆتوموبيلگە دەيىن تومەندەيدى.

بيىلعى جىلى 8،7 كيلومەتر BRT جەلىسى ىسكە قوسىلسا اۆتوبۋستاردىڭ قوزعالىسى 53-تەن 36 مينۋتقا دەيىن قىسقارادى ەكەن.

ايتا كەتەرلىگى، الماتىنىڭ كولىك جۇيەسىن جاساۋ بارىسىنداعى بۇل جوبا بۇۇ-نىڭ «تۇراقتى كولىك» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى جاھاندىق ەكولوگيالىق قوردىڭ قولداۋى ارقاسىندا قولعا الىندى.

ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز - الماتىدا جەكە كولىكتەردىڭ سانىن تومەندەتە وتىرىپ، قالانى گازبەن لاستانۋدان قورعاۋ، قوعامدىق كولىكتى جەتىلدىرە وتىرىپ، جۇردەك جانە اۋقىمى كەڭ قوعامدىق كولىكتى دامىتۋ.

الماتى اكىمدىگى وسىناۋ باعىتتا اۋقىمدى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدا، قوعامدىق كولىك جۇيەسى جەتىلدىرىلۋدە، مەترونىڭ جاڭا بەكەتتەرى سالىنۋدا، «جرج» جەڭىل رەلستى كولىك جۇيەسى قولعا الىنۋدا، جۇكتەمەسى جوعارى جولدارعا قوعامدىق كولىكتەر ءۇشىن ارنايى جولاقتار جاسالۋدا.

«BRT» جوباسى الماتىدا جوسپارلانعان جۇردەك اۆتوبۋس كولىگىنىڭ العاشقىسى بولىپ تابىلادى، ول مۇستافين، رىسقۇلبەكوۆ، سۇلەيمەنوۆ، جاندوسوۆ، تيميريازيەۆ، جەلتوقسان، تولە بي كوشەلەرى مەن شىعىس اينالما جولىن جانە قۇلجا تراكتىن قامتيدى.

جولداردىڭ ورتاسىنداعى اۆتوبۋس بەكتتەرى تۋرالى ايتاتىن بولساق، بۇل ۆاريانتتى «تۇراقتى كولىك» جوباسىنىڭ كەڭەسشىلەرى مىنا كريتەرييلەر بويىنشا ۇسىندى.

ەڭ الدىمەن، قوعامدىق كولىك قوزعالىسىنا وڭ اسەر ەتەدى جانە كولىك كەپتەلىستەرىنىڭ، رەتسىز تۇراقتاردىڭ، تاكسي توقتاتۋدىڭ سالدارىنان بولاتىن كونفليكتى جاعدايلاردىڭ الدىن الادى.

ەكىنشىدەن، BRT ۆاريانتىنىڭ جولاقتارى جول شەتىنە ورنالاسقان، سونىڭ ارقاسىندا كولىك تۇراقتارى الىنىپ، ستيحيالى تۇراقتاردىڭ بولۋىنا جانە اۆتومبيلدەردىڭ رەتسىز توقتاۋىنا جول بەرىلمەيدى.

ۇشىنشىدەن، BRT باعىتىنداعى قوعامدىق كولىكتەر جول بۇرىلىستارىندا اۆتوماتتى جۇيە ارقىلى باسقارىلىپ، كولىك لەگى جانە باعدارشام نىساندارى كەرى اسەرىن تيگىزبەيدى.

كەيىنىرەك BRT جەلىلەرى بويىنشا قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن جۇيە ينتەگراسياسىنا قاتىستى سىيىمدىلىعى ۇلكەن اۆتوبۋستار جۇرەتىن بولادى، ياعني قوعامدىق كولىككە باسىمدىق بەرىلەدى.

جالپى، BRT جەلىسىن جاساۋ قاجەتتى شەشىم بولىپ تابىلادى، سونىڭ ارقاسىندا جولدىڭ قوزعالىس بولىگىندەگى، ال جولايرىقتارىنىڭ سالىنۋى بارىسىندا ماگيسترالدى جانە اينالمالى جولدارداعى جۇكتەمە ازايادى. حالىقارالىق تاجىريبەگە ساي اۋداندىق ماڭىزى بار كوشەلەردىڭ قوزعالىس بولىگىن كەڭەيتۋ تىعىز ورنالاسقان ەلدى مەكەندەردە كولىك جۇكتەمەسىنىڭ ارتۋىنا اكەلەدى.

حالىقارالىق تاجىريبە BRT جەلىسى ەنگىزىلگەن كوشەلەردە اۋىر جانە قايعىلى جاعدايلارعا سوقتىراتىن جول ااپتتارىنىڭ 50%-عا تومەندەگەنىن كورسەتۋدە. وسىنىڭ بارلىعى قوعامدىق كولىككە عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قالا ەكولوگياسىنا دا وڭ اسەر ەتەتىن جاسىل ءدالىزدى ەنگىزۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتەدى.

ايتا كەتەرلىگى، تيميريازيەۆ كوشەسىن اۆتوبۋس دالىزىنە قاتىستى وزگەرتۋ بارىسىندا تروتۋارلاردى، ارىقتار مەن ۆەلوجولداردى قايتا جاساۋ، ينجەنەرلىك جۇيەلەردى اۋىستىرۋ، زاڭسىز قۇرىلىستاردى الىپ تاستاۋ قاتار جۇرگىزىلۋدە. قوزعالىس بولىگىندەگى جول- قۇرىلىس جۇمىستارىن بيىلعى جىلعى ايدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانعان.

تاعى دا. اۆتوموبيليستەر دە ۇمىت قالمايدى.

BRT دالىزىنەن الىناتىن اۆتوموبيلدەر ءۇشىن بارلىق جاعدايلار جاسالادى.

قازىرگى كەزدە قالانىڭ بارلىق اۋداندارىندا 160-تان استام كوشەلەردى جوندەۋ اياقتالىپ قالدى، كىشى اينالما جولىنىڭ كولىك وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن ءۇش جاڭا جولايرىعى سالىنۋدا، كوپىر قوندىرعىلارى ۇلعايۋدا، قوزعالىس بولىگىنىڭ كەڭەيۋى بارىسىندا ترامۆاي جولدارى الىنۋدا. وسى ايدان باستاپ قالانىڭ سەگىز ورتالىق كوشەلەرىندە ءبىرجاقتى قوزعالىس ۇيىمداستىرىلعان.