استانا قالاسىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ قاتىسۋىمەن ەلوردانىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان اقتوبەلىكتەردىڭ «بەيبىتشىلىك قابىرعاسى» مونۋمەنتىنىڭ اشىلۋ سالتاناتى ءوتتى.

مەملەكەت باسشىسى مونۋمەنتتىڭ اشىلۋ ءراسىمىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋسياسى كۇنى قارساڭىندا وتكىزۋدىڭ سيمۆولدىق ءمانى بار ەكەنىن اتاپ ءوتىپ، 29 تامىز قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحىنداعى ايرىقشا كۇن سانالاتىنىن جەتكىزدى.

— 1949 جىلى ءدال وسى كۇنى سەمەي پوليگونىندا يادرولىق قارۋ العاش رەت سىنالعان بولاتىن. قىرىق جىل بويعى 450-دەن استام جارىلىستىڭ سالدارىنان ميلليونداعان ادام زارداپ شەكتى. مەنىڭ جارلىعىممەن 1991 جىلعى 29 تامىزدا سەمەي پوليگونى جابىلدى. بۇگىن، يادرولىق سىناقتارعا قارسى حالىقارالىق ءىس-قيمىل كۇنى، ءبىز ەلوردامىزدا جاڭا ماڭىزدى نىساندى — «بەيبىتشىلىك قابىرعاسى» مونۋمەنتىن اشىپ وتىرمىز، — دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ەلىمىزدىڭ ىشكى ساياسي تۇراقتىلىق پەن قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاي وتىرىپ، بەيبىتشىلىكتى، دوستىقتى، ءوزارا قۇرمەت پەن مادەنيەتكە نەگىزدەلگەن قاعيداتتاردى ۇستاناتىنىن ايتتى، سونداي-اق قازاقستاننىڭ بەيبىت باستامالارى زامانداستارىمىز بەن بولاشاق ۇرپاعىمىز ءۇشىن لايىقتى ۇلگى بولىپ، بۇكىل ادامزات جىلناماسىنا ەنگەنىن اتاپ ءوتتى.

— سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ جابىلۋى، يادرولىق قارۋ-جاراقتان باس تارتۋىمىز، ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى كەڭەسىن قۇرۋ باستاماسى، الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزدەرى، «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسى، سيريا جونىندەگى استانا پروسەسى — وسىنىڭ ءبارى قازاقستاننىڭ جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا قوسقان ناقتى ۇلەسى، — دەدى ەلباسى.

نۇرسۇلتان نازاربايەۆ حالىقتار اراسىندا ناقتى جانە مەنتالدىق تۇرعىدان بولە-جارۋدىڭ پايدا بولۋىنا اكەپ سوقتىرعان اۋقىمدى قاقتىعىستاردى، ناسىلشىلدىكتى، ءدىني توزبەۋشىلىكتى ادامزات بالاسىنىڭ عاسىرلار بويى باسىنان كوپ وتكەرگەنىن اتاپ ءوتىپ، بۇگىندە الەمدىك قوعامداستىقتىڭ حالىقارالىق تەرروريزم مەن راديكالدى يدەيالار سياقتى جاڭا سىن-قاتەرلەرگە تاپ بولعانىنا توقتالدى.

— استانادا مونۋمەنتتىڭ بوي كوتەرۋى تاريح ساباقتارىنان ءتالىم الىپ، ونى ۇمىتپاۋعا جانە ەلىمىزدەگى بەيبىتشىلىك پەن ىنتىماقتى باعالاۋعا ۇندەيدى. «بەيبىتشىلىك قابىرعاسى» — بەيبىت ءومىردىڭ قۇندىلىعىن دارىپتەۋدى جانە وتكەن تاريحىمىزدىڭ قاسىرەتتى كەزەڭدەرىن قايتالاماۋدى زامانداستارىمىزدىڭ ەسىنە سالىپ تۇراتىن نىسان، — دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

مەملەكەت باسشىسى بۇل مەموريالدىڭ ەلوردانىڭ تاعى دا ءبىر كورىكتى ورنىنا جانە شاھاردىڭ ايتۋلى نىسانىنا اينالاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.

— ءبىزدىڭ بىتىمگەرشىلىك باستامالارىمىز، ەڭ الدىمەن، بولاشاق ۇرپاققا ارنالادى. ءبىز بارلىق تىلدە ۇرپاقتارىمىزعا «بەيبىتشىلىكتى ساقتاڭدار!» دەيمىز. بۇل — جەر بەتىندەگى ءاربىر ادامنىڭ بويىندا بولۋعا ءتيىس ەڭ باستى قۇندىلىق، — دەدى.

سوڭىندا قازاقستان پرەزيدەنتى ەلوردانىڭ 20 جىلدىعىنا تارتۋ جاساعان اقتوبە وبلىسىنا ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ، استانا تۇرعىندارى مەن قالا قوناقتارىنا جانە بارشا قازاقستاندىقتارعا بەيبىت ءومىر، باق-بەرەكە تىلەدى.

باس قالاداعى تاۋەلسىزدىك الاڭىنىڭ كورنەكتى تۇسىنا، «قازاق ەلى» مونۋمەنتىنە جاقىن جەرگە ورنالاسقان جوبانى جاساۋدا ەلباسىنىڭ «الەم. ححI عاسىر» انتيادرولىق مانيفەسىنىڭ يدەياسى باسشىلىققا الىنعان. «بەيبىتشىلىك قابىرعاسىنىڭ» ءدال وسى ايتۋلى كۇنى اشىلۋى سوندىقتان. ءارى تۋرا 27 جىل بۇرىن سەمەي يادرولىق سىناق الاڭى جابىلعان ەدى.

مونۋمەنتتىڭ ءزاۋلىم جاپىراق تارىزدەس، بۇل ارقىلى ساۋلەتشىلەر سان ۇلت پەن ۇلىستى ءبىر شاڭىراق استىندا بىرىكتىرگەن قازاقستاندى بەينەلەگەن. مەتالل مەن تابيعي تاستان تۇرعىزىلعان كەشەن ءۇش بولىكتەن تۇرادى: ءبىرىنشىسى — بولشەكتەۋ مەن وقشاۋلاۋدى، ەكىنشىسى — ءۇمىت، ەركىندىك پەن تاۋەلسىزدىكتى، ال ءۇشىنشى بولىگى بەيبىتشىلىكتى جانە ۇلتارالىق كەلىسىمدى ساقتاۋ جولىن بەينەلەيدى. قۇرىلىمى جاعىنان دا كەشەن وسال ەمەس: اسپالى شاتىردىڭ اشىق پانەلدەرى 2،5 ميلليون جارىق نۇكتەسى بار 616 تەكشە مەتردى الىپ جاتقان LED-جۇيەمەن قامتىلعان. ول — كەز كەلگەن ءىرى شارانى ءوز دەڭگەيىندە تاراتۋعا مۇمكىندىك بار دەگەن ءسوز. ەڭ سوڭعى ۇلگىدەگى بەينە، اۋديو، ارت-نىسان كوپ ۇزاماي ءتۇرلى شوۋ وتكىزەتىن ورىنعا اينالماق.

مونۋمەنتتىڭ اۆتورى يۋريي سميرنوۆ. «بەيبىتشىلىك قابىرعاسىنىڭ» جالپى ۇزىندىعى — 111 مەتر، ەنى — 18،4 مەتر، بيىكتىگى — 17،5 مەتر. ونى تۇرعىزۋعا جالپى اۋماعى 6 000 تەكشە مەتر بولاتىن 1200 توننا گرانيت پايدالانىلعان. تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى — مەموريالدا الەمنىڭ 51 تىلىندە «بەيبىتشىلىك» دەگەن ءسوز جازىلعان. مونۋمەنتتى سالۋعا 1،8 ميلليارد تەڭگە جۇمسالعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. بۇل — اقتوبەلىك كاسىپكەرلەردىڭ قارجىسى ەسەبىنەن جۇزەگە اسقان جوبا.