قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ رەسپۋبليكا حالقىنا ارناعان جولداۋىندا «حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنىڭ وسۋىنە جانە مەديسينالىق تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىنا بايلانىستى مەديسينالىق قىزمەت كورسەتۋگە دەگەن سۇرانىس كولەمى ارتا تۇسەتىن بولادى. قازىرگى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسى قىمباتقا تۇسەتىن ستاسيونارلىق ەمگە ەمەس، نەگىزىنەن اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا باعىتتالۋعا ءتيىس. سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاي وتىرىپ، قوعامدىق دەنساۋلىقتى باسقارۋ ءىسىن كۇشەيتۋ كەرەك. جاستاردىڭ رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىعىن قورعاۋعا جانە نىعايتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەك. تيىمدىلىگى از جانە مەملەكەت ءۇشىن شىعىنى كوپ ديسپانسەرلىك ەم قولدانۋدان نەگىزگى سوزىلمالى اۋرۋلارعا الىستان دياگنوستيكا جاساپ، سونداي-اق وسى سالانى امبۋلاتورلىق ەمدەۋ ارقىلى باسقارۋعا كوشۋ قاجەت» دەپ اتاپ كورسەتكەنى بەلگىلى.
اقيقاتىندا حالىقتىڭ دەنساۋلىعى كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس. ويتكەنى ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىندا ادام بالاسىنىڭ ۇلەسى وتە زور. سوندىقتان ەڭ الدىمەن دەنساۋلىقتى نىعايتۋعا حالىقتىڭ ءوزى مۇددەلى بولسا، ەكىنشىدەن، وعان ارنايى زاڭدار ارقىلى جانە قىزمەت كورسەتۋ، جاعداي جاساۋ ارقىلى مەملەكەتتىڭ دە ىقپالى بولادى. بۇل ورايدا قازاقستاندا تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ جانە قولداۋعا قاتىستى كوپتەگەن شارالار جاسالىنىپ جاتىر. قازاقستان مەديسيناسىن دامىتۋعا قاتىستى كەزەڭ –كەزەڭمەن جۇزەگە اسىپ جاتقان باعدارلامالار مەن جوبالار بار. سولاردىڭ ءبىرى – اتالعان سالانى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە باعىتتالعان باعىتتالعان ۇلكەن ءارى ماقساتتى جوبالاردىڭ ءبىرى – «دەنساۋلىق» باعدارلاماسى. ناقتى ايتساق، اتالعان جوبا پرەزيدەنتتىڭ قول قويۋىمەن 2016 جىلى باستالىپ، بيىل 2019 جىلى اياقتالاتىنىن ايتا كەتەيىك.
نەگىزى بۇعان دەيىنگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2011 - 2015 جىلدارعا ارنالعان «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ءوز ناتيجەسىن بەردى. ءوز مىندەتىن اياقتاعان باعدارلامادان كەيىن ەكىنشى جوبا قابىلداندى. بۇل جولعىسىنىڭ اتى «دەنساۋلىق» باعدارلاماسى دەپ اتالدى. «ال بۇل باعدارلامانىڭ ماقساتى نە؟» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ بەرەر بولساق، ول ارينە اۋرۋدىڭ الدىن الۋ جانە حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا ارنالعانىن ءتۇسىنۋ قيىن ەمەس. ءۇش جىلعا ارنالعان باعدارلامانىڭ شەڭبەرىندە نەگىزگى مىندەتتەر بەلگىلەندى. سونىمەن، 2016-2019 باعدارلاماسىنىڭ مىندەتتەرى قانداي؟
سونىمەن، 2020 جىلعا قاراي:
-قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تۇراتىن حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىن 73 جاسقا دەيىن ارتتىرۋ؛
-انالار ءولىم-جىتىمىن – ءۇش ەسە:
-نارەستەلەردىڭ ءولىم-جىتىمىن – ەكى ەسە:
-قازاقستان حالقىنىڭ جالپى ءولىم-جىتىمىن – 2009 جىلعى دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا 30 پايىزعا تومەندەتۋ:
-تۋبەركۋلەزدەن ولىم-جىتىمگە ۇشىراۋدى 100 مىڭ ادامعا شاققاندا 3،8 ادامعا دەيىن تومەندەتۋ كوزدەلىپ وتىر.
ارينە، بۇل باعىتتا پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا وراي قازىرگى كەزەڭدە، اسىرەسە، سوڭعى ەكى جىلدا ناتيجەلى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ال ولاردىڭ باعىتى قانداي؟ ايتا كەتەر بولساق، باعدارلاما جەتى باعىتتى قامتيدى. ولار قانداي باعىتتار؟
- حالىق دەنساۋلىعىن ساقتاۋدىڭ نەگىزى رەتىندە قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ؛
- مساك-تى جاڭعىرتۋ جانە باسىمدىقپەن دامىتۋدىڭ نەگىزىندە بارلىق دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتتەرىن پاسيەنت مۇقتاجدىقتارى اينالاسىنا ينتەگراسيالاۋ؛
- مەديسينالىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ؛
4.ۇلتتىق دارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ ساياساتىن ىسكە اسىرۋ؛
- نيەتتەستىكتى ەندىرۋدىڭ نەگىزىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جانە ونىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋ؛
- دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ادامي رەسۋرستاردى باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ؛
- مەملەكەتتىك-جەكە مەنشىك ارىپتەستىك، يننوۆاسيالار مەن قازىرگى زامانعى اقپاراتتىق-كوممۋنيكاسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ نەگىزىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىن ودان ءارى دامىتۋدى قامتاماسىز ەتۋ؛
راسىندا دا «دەنساۋلىق» باعدارلاماسى وسىدان ەكى جىل بۇرىن باستالعانىمەنەن، وعان قوعامنىڭ سۇرانىسىنا ساي وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنزىزىلىپ وتىراتىنى بەلگىلى. وتكەن جىلدىڭ قازان ايىنىڭ باسىندا بولعان ۇكىمەتتىڭ وتىرىسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ «دەنساۋلىق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا ءبىرقاتار تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەنىن اتاپ ايتتى. مينيسترلىك العاشقى كورسەتىلەتىن مەديسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن اتالعان باعدارلاما شەڭبەرىندە ءبىرقاتار شارالار قابىلدادى. اتاپ ايتار بولساق، كەلەسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن مينيسترلىك جالپى تاجىريبە دارىگەرلەرىنە تۇسەتىن جۇكتەمەنى ازايتىپ، جاڭا ايماقتار قۇراتىنىن جاريا ەتتى.
– 2019 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ءبىر دارىگەرگە تۇستەىن جۇكتەمەنى 1،700 ادامعا دەيىن ازايتۋ كەرەك. 2020 جىلعا قاراي اۋرۋلاردى باسقارۋ باعدارلامالارىمەن (ارتەريالىق گيپەرتەنزيا، قانت ديابەتى، سوزىلمالى جۇرەك فۋنكسياسىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى) ءۇش اۋرۋى بار، ەسەپتە تۇرعان پاسيەنتتەردى قامتۋ 11 پايىزدان 30 پايىزعا دەيىن ۇلعايتىلاتىن بولادى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار بارلىق دارىگەرلەر مەن مەيىرگەرلەرگە اتالعان باعدارلاما بويىنشا 2020 جىلعا قاراي وقىتۋ وتكىزۋى قاجەت، — دەدى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ ۇكىمەت وتىرىسىندا.
جالپى دارىگەرلەردىڭ جۇمىسىن ازايتۋدىڭ ءبىر كورىنىسى — ول ەلەكتروندى قىزمەتكە كوشۋ. بۇل ورايدا «دەنساۋلىق» باعدارلاماسىندا اتاپ كورسەتىلگەندەي، ەمحانالاردىڭ قىزمەتىن سيفرلاندىرۋ جالعاسادى. بۇل ءوز كەزەگىندە ءاربىر مەديسينا قىزمەتكەرىنە تۇسەتىن سالماقتى، ياعني جۇكتەمەنى ازايتادى. بۇل دارىگەردىڭ جۇمىسى جەڭىلدەيدى دەگەن ءسوز ەمەس. ولار ەڭ باستىسى، سوناۋ كەڭەس ۇكىمەتى تۇسىنان كەلە جاتقان باعزى زامانعى بيۋروكراتيالىق كەدەرگى قاعازباستىلىقتان ارىلادى.
ال دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋعا نەمەسە سيفرلاندىرۋعا قاتىستى بۇل ورايدا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ باسپا ءسوز قىزمەتىنەن ءبىز ءبىرقاتار مالىمەتتەر الدىق. اتاپ كورسەتەر بولساق، «سيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا مينيسترلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن سيفرلاندىرۋ كەڭسەسىن قۇرعان. وسىعان سايكەس، قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا 4 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان كورىنەدى.
1) ءموبيلدى دەنساۋلىق ساقتاۋ ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋ (mHealth)، ونىڭ ىشىندە «قاشىقتىقتان كەڭەس بەرۋ» قىزمەتى؛
2) ەمدەۋ جوسپارلارىن باسقارۋ جانە دياگنوز قويۋدا جاساندى زەردە قۇرۋ جانە ونى ەنگىزۋ؛
3) مەديسينالىق اقپاراتتىق جۇيەلەردى ەنگىزۋ؛
4) دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىنىڭ پلاتفورماسى مەن ءوزارا ارەكەتتەستىگىن ەنگىزۋ.
ەسكەرتە كەتر ءبىر جايت، قازاقستاندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن سيفرلاندىرۋ پروسەسى 2018 جىلعى قاڭتاردان باستاپ قولعا الىندى. بۇل سالادا ءقازىر جۇمىس ناتيجەلى تۇردە جالعاسىن تابۋدا.
باتىر جاسۇلان
