Birde bir sheteldik Qazaqstan jeriniń bir santımetrinde satyp alýǵa quqyǵy joq. Tek qazaqstandyqtar ǵana aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi jeke menshikke satyp alýǵa quqy bar, birinshiden, jeńildetilgen baǵamen (50%), jalǵa berilgen jerdi 10 jylǵa uzartýmen jáne ekinshiden aýksıon arqyly satyp alýǵa quqy bar. Sheteldikter úshin bundaı norma júrmeıdi. Mynany eskertkimiz keledi, aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy qazirgi aınalymdaǵy 100,8 mln ga jerdiń 1,3 mln ga jeri Qazaqstan azamattarynyń jeke menshiginde, al 99,5 mln ga jer jalǵa berilgen. Bundaı jerlerde ártúrli egistik, maılyq, daqyldyq, jemdik, kókónistik –baqshalyq jáne ónimdik daqyldar ósiriledi jáne bundaı jerlerde mal sharýashylyǵymen jáne et-sút óndirisimen shuǵyldanady. 2015 jyldyń qorytyndysy boıynsha aýylsharýashylyǵy ónimderiniń kólemi aqshalaı túrinde 2,7 trln. teńgeni qurady.
99,5 mln ga jerdiń sheteldikterge 65 myń ga jeri ǵana berilgen – bul shamamen 0,06% - onyń ózi jalǵa berilgen. Atap ótken jón, onyń eń kóp bóligi -45 myń ga – birlesken kásiporyndarǵa jalǵa berilgen, olardyń úlesin qazaqstandyqtar tikeleı ıelik etedi. Mysaly, Aqmola oblasynda 2010 jyly amerıkandyq Global Beef kompanıasymen (kapıtaldyq úlesi 15% ) «KazBeef Ltd» JSHS birlesip quryldy. Kásiporyn jer teliminiń kólemi 154,8 myń ga, onyń ishinde: egistik -13,2 myń ga, shabyndyq - 141,6 myń ga.
Kompanıa elimizde alǵashqylardyń biri bolyp tuqymdyq taza angýs jáne gereford maly tuqymdaryn alyp kele bastady, sóıtip sapasy joǵary et óndirisiniń tolyq sıklin qurý jolyn bastady. Bıyl 2015 jyldyń qorytyndysy boıynsha joǵary sapaly 2014 tonna et eksporttaldy. Qazir kásiporynda 85 - ge jýyq adam jumys isteıdi, olardyń ishinde birde bir sheteldik joq.
Sondaı-aq, Soltústik –Qazaqstan oblysynda qytaı ınvestorlarynyń qatysýymen maı daqyldaryn óndirisi men qaıta uqsatý boıynsha pılottyq kooperatıvti qurý iske asyrylýdy. Atalǵan joba klasterlik jolǵa qoıylǵan, ol 12 myń ga jer kóleminde maı daqyldaryn ósirý jáne ony ósimdik maıyn qaıta óńdeý úshin maı ekstraksıalaý zavodynyń qurylysy salynbaqshy. Barlyǵy kooperatıv 9 aýylsharýashylyǵy óndirýshileriniń basyn qosady.
Jalǵa berilgen jerlerdiń keıbir óńirler boıynsha jerdi taratýy mynandaı: Aqtóbe oblysynda - 29 myń. ga, Jambyl oblysynda – 13,5 myń. ga, Aqmola oblysynda – 8,6 myń ga.
Al reseılikter bolsa 10 236 ga jalǵa beredi, Qytaı rezıdentteri - 282 ga, OAE - 859 ga, Túrkıa - 7 ga jáne taǵy basqalarǵa jalǵa berilgen.
2. Zańnama qanshalyqty jerdi jeke menshikke alý úshin sheteldikterdiń aınalyp ótýiniń múmkindikterin eskere me?
Zańnamada aýylsharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi jeke menshikke satyp alýǵa tıym salǵan, sondaı-aq sheteldikterge salynǵan shekteýlerdiń aınalyp ótý tetikterin de eskeredi.
Eger de sheteldikter jeke menshigine jalǵan neke arqyly qýlyǵyn asyryp jerdi satyp alýǵa tyryssa, JSHS úlesin satyp alý arqyly nemese ekinshi naryqta jerdi satyp alǵysy kelse ádilet organdary bundaı jaǵdaılardy tirkeý úshin qabyldamaıdy.
Zań turǵysynda, bundaı tirkeýsiz jer quqyǵyna ıelikte týyndamaıdy.
Sonymen, ádilet organdaryndaǵy tirkeý rásimderi arqyly sheteldikter úshin belgilengen shekteýlerdiń saqtalýyn baqylaıdy.
Sonymen birge, zańnamalyq shekteý týraly sheteldik azamat jáne áleýetti satyp alýshy notarıýsqa kelisim jasaýǵa kelgende de biledi.
Memleket notarıýstyń tıym salýyn, olardy jaýapkershilikke tartýmen belgilegen. Bul kezde kelisimderdiń quqyqtyq saldary bolmaıdy.
3. Qoǵamda sheteldikter jerge jeke menshik quqy bar qazaqstandyq zańdy tulǵanyń úlesin satyp alý jolymen jer telimderin alýy múmkin degen qaýip bar. Bul solaı ma?
Bul máseleni eki jaqty qaraýǵa bolady.
Birinshisi. Eger de sheteldik satyp alatyn úles 50%- ten asatyn bolsa, onda bundaı zańdy tulǵanyń jer telimderi úsh aıdyń ishinde alynýǵa jatady nemese jer paıdalaný (jalǵa berý) quqyǵy qaıta hattalýy qajet.
Bul talapty oryndamaǵan kezde, Ákimdik jer telimderin memleketke qaıtarý týraly shaǵym beredi.
Memleket óz kezeginde bundaı faktilerdi aqparattyq júıelerdiń birlesken is qımyly arqyly anyqtaıtyn bolady, ondaı aqparat zańdy tulǵalar úlesiniń mólsheri jáne barlyq zańdy tulǵalar – jer teliminiń ıeleri týraly aqparattan turady.
Eger de jeke menshiginde jer quqyǵy bar zańdy tulǵalar anyqtalǵan kezde, sheteldikterdiń úlesi 50%-ten assa, bul aqparat ákimdikte jerdi alý úshin, jer telimin jalǵa berý quqyǵyn qaıta qaraý nemese sotqa ony qaıtarý jóninde shaǵym boıynsha jumys isteýge jiberiletin bolady.
Ekinshi. Eger de sheteldiktiń úlesi 50% -ten kem bolsa, zańdy tulǵa úshin eshteńe bolmaıdy.
4. Eger de, sheteldik 50% -ten kem úles satyp alǵan bolsa, bundaı zańdy tulǵa shekteýdi aınalyp ótpeı me?
Bul kúmándi seıtsek deımin.
Azamattyq kodekske sáıkes, bundaı sheteldik – zańdy tulǵa ıesi onyń múlkine, onyń ishinde jer telimine de quqyǵy bolmaıdy, tek jarǵy kapıtalyndaǵy úles quqyǵyna ǵana ıe.
Basqa sózben aıtqanda, bundaı jer telimderiniń ıeleri sheteldik azamat emes, zańdy tulǵa – bizdiń zań boıynsha qyzmetin júzege asyratyn jáne osy jerde salyq tóleıtin Qazaqstan rezıdenti bolyp tabylady.
Eger de sheteldik qatysýshylar quramynan shyqqysy kelse jáne óziniń jer úlesin alǵy kelse, oǵan ondaı múmkindik joq, óıtkeni ol jer quqyǵyn tirkeı almaıdy.
Bul jaǵdaı - zańdy tulǵa qatysýshysy jubaılar bolyp, onyń bireý sheteldik bolǵan jaǵdaıǵa da qatysty.
Bul kezde aksıonerlik qoǵam sıaqty uıymdyq –quqyqtyq nysany ereksheliginde eskergen jón. AQ úlester, barlyq múlik naryqta erkin aınalym aksıalary, baǵaly qaǵazdar túrinde, olar bırjalarda satylýy jáne satyp alynýy múmkin.
Bul kezde sheteldikke tıisti aksıa úlesin baqylaýdyń qajettiligi joq, óıtkeni tipti aksıanyń 100% ıesi sheteldik aksıonerdiń ózi de jerdi óziniń menshigine ala almaıdy.
Aıtylǵandardy túıindeı kele, aýylsharýshylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdiń jeke menshik quqy tek qazaqstandyq kompanıa quqyǵynda ǵana bolady jáne ol qatysýshy quramynan shyqqan kezde jer telimimen emes aqshalaı túrde tólenetin zańdy tulǵa úlesine ǵana quqy bar.
(jalǵasy bar)
QR Prezıdent janyndaǵy Ortalyq komýnıkasıalar qyzmeti
