Elimizdiń aýylsharýashylyǵy mınıstri Asyljan Mamytbekov óziniń Feısbýktegi paraqshasynda jer daýyna qatysty oıyn bildirip, agrarlyq el sanalatyn Aýstralıa tájirıbesinen úırenerimiz kóp ekenin aıtypty. Jerdiń baı-baǵlanǵa satylyp, sheteldikterge arendaǵa berilýine qarsy shyǵyp jatqandardyń deni qazaqtar men qazaq tildiler bolsa da, mınıstr myrza málimdeme-postyn ne úshin orys tilinde oıqastatyp otyrǵanyn túsinbesek te, aıtqandaryna nazar aýdarǵandy jón kórdik. Sonymen, Asyljan Mamytbekov «Maǵynasyz aıqaı nemese maǵynaly únsizdik» (Dvýsmyslennostılı ýmolchanıe so smyslom) dep at qoıǵan ol postynda ne deıdi?
Eń aldymen eldi 1 mamyr – Birlik kúnimen quttyqtaǵan mınıstr jazbasyn sońǵy ýaqytta eldiń ár óńirinde qylań berip jatqan narazylyq sharalaryna baǵa berýden bastapty.
«Ókinishke oraı, sońǵy ýaqytta bizdiń osy birligimizdi buzyp, elimizde túsinbeýshilik pen jik týǵyzý úshin kóp nárse jasalýda», - degen ol jerge qatysty zańdaǵy ózgeristerdiń barlyǵy álemdik tájirıbege, ekonomıkanyń san qatparly talaptaryna tolyqtaı saı ekenin taǵy bir qaıtalap ótipti.
«Adamdar, onyń ishinede bıznestegiler, ınvestıasıa quıýdyń, ásirese, onyń álemdik ekonomıka qıyn jaǵdaıda turǵan sáttegi mańyzyn jaqsy biledi. Qazirgi zamanǵy soǵystar men qarsylyqtardyń negizgi quraly retinde ınvestısıalarǵa qol jetkizýge bóget keltiretin sanksıalar men shekteýlerdiń qoldanylýy da tegin emes», - degen A. Mamytbekov «Jer kodeksine» engizilgen ózgeristerdiń eń aldymen ınvestısıa tartýǵa baǵyttalǵanyn aıtady.
«Qazirgi Jer kodeksi ekonomıkanyń agrarlyq sektoryna ınvestısıa tartýdy jeńildetý úshin ázirlendi. Sonymen birge, sheteldikterge jer ýchaskelerin jeke menshikke berý týraly másele kótermeıdi. Osyǵan baılanysty áleýmettik jelilerde Aýstralıa bıligi Qytaıdyń jeke kompanıasyna jer satý týraly kelisimdi «ulttyq múddege qater tóndirgeni úshin» buzǵany týraly aıtylýda. Osylaısha, lıberaldy el Aýstralıanyń ózi bizdegideı emes, jer satýdan bas tartyp otyr dep kórsetkileri keledi.
Alaıda, AQSH, Ulybrıtanıa, Germanıa jáne basqa elder týraly eshteńe aıtpaıdy.
Biraq, tolyq mátinnen jekelegen sózderdi julyp alýǵa bolmaıdy. Iá, Aýstralıa, naqtyraq aıtsaq, sol eldegi arnaıy organ – sheteldik ınvestısıalardy retteý jónindegi keńes (Foreign Investment Review Board (FIRB) qytaılyq ınvestorlardyń avstralıalyq kompanıany satyp alý jónindegi kelisimine shekteý qoıdy.
Osy faktini bizge Aýstralıa sheteldik azamattarǵa jáne zańdy tulǵalarǵa jer satyp alýǵa ruqsat bermedi dep jetkizýde», - degen mınıstr bul kelisimniń memlekettik emes, jeke kompanıa jumysyna qatysty ekenine nazar aýdartady.
«Endi osy faktilerge muqıat úńilsek. Áńgime S. Kidman & Co kompanıasyna tıesili 11 mln ga jerdi 370,7 mln aýstralıa dollaryna (289 mln AQSH dollary) satý týraly bolyp otyr. Bul buǵattaý jer satýdy joqqa shyǵarmaıdy. Óıtkeni, osy oqıǵadan keıin ınvestorlardyń arnaıy konsorsıýmy quryldy, onyń 80 paıyzy qytaılyq Dakang Australia Holdings-ke, qalǵan 20 paıyzy aýstralıalyq Australian Rural Capital-ǵa (munyń 55 paıyz úlesi qytaılyq Shanghai Pengxin Group qoryniki) tıesili.
Qazirgi ýaqytta kelisim sheteldik ınvestısıalardy retteý keńesiniń jáne qarjy mınıstriniń qaraýynda jatyr. Onyń maquldaný, maquldanbaýy osy organdardyń sheshimine baılanysty bolmaq», - dep aýstralıalyqtardyń saıasatyn shemishkeshe shaqqan mınıstr bul eldiń jerdi sheteldikterge jalǵa berip qana qoımaı, satýǵa da eshqandaı tyıym salmaıtynyn atap ótken.
«Bul jerde Aýstralıa zańdary jerdi sheteldikterge satýǵa eshqandaı da tikeleı tyıym salmaıtynyn (!!!) atap ótý kerek. Al, Aýstralıa aýyl sharýashylyǵyna keletin ınvestısıalar 11,4 mıllıon AQSH dollarynan asqan jaǵdaıda arnaıy maquldaýdy ǵana qajet etedi. Tek, saýda-sattyq týraly sheteldik menshik regıstrin basqarý týraly salyq komıtetin qulaqtandyrsa jetkilikti. Keńestiń kelisimderdiń kúshin joıýy sırek kezdesetin, bir jylda bir ret qana bolatyn jaǵdaı. Budan bólek, kelisimmen mindettelmeıtin basqa da sharttar bar. Al, sheteldikterge jerdi jalǵa berý máselesinde Aýstralıada múldem shekteý joq», - deıdi A. Mamytbekov.
Osy oraıda mınıstr jerge arasha surap júrgen aǵaıynnyń ýájderin túsinbeıtinin aıtypty.
«Maǵan bizdiń azamattardyń tolqýy men dabyly túsiniksiz bolyp otyr. Jer degenimiz – Otan men Ana uǵymynda qabyldanatyn qasıetti qundylyq emes pe? Meniń oıymsha, sońǵy oqıǵalar bizde de azamattardyń aqparattanýyn jaqsartyp, osyndaı saýda-sattyqtardyń ashyqtyǵyn kórsetetin aýstralıalyq shetel ınvestısıalaryn retteýshi keńes ispettes ınstıtýt qurý qajettiligin kórsetip otyr. Eger basqa da azamattarda qandaı da bir usynys bolsa jer resýrstaryn basqarýǵa ókiletti organ Ulttyq ekonomıka mınıstrligine habarlasýyna bolady», - degen A. Mamytbekov áńgimesiniń sońynda «usynys-tilekterden» óz basyn aýlaq áketip, E. Dosaev basqaratyn mınıstrlikke qaraı jol siltep jiberipti.
«Tikeleı agrarlyq sektorda jumys isteıtin adamdar tolyq ári durys aqparattarǵa ıe. Al, alańdaýshylyq bildirip júrgenderdiń deni osy máselemen birinshi ret betpe-bet kelip otyrǵandar», - degen mınıstr ýáji osyǵan deıin de aıtylyp kele jatqan «arandatýshylar» men «adasýshylar» týraly úırenshikti jarapazannyń jalǵasy sekildi.
Darhan Muqantegi
