Sońǵy kezderi qazaqstandyq jáne sheteldik BAQ-ynda: «Qazaqstan Keden Odaǵyna múshe bolǵanynan utty ma, utyldy ma?» degen saýaldyń aınalasynda ártúrli oı-pikirler kórinis tabýda. Árıne, jeke pikirin aıtyp, kózqarasyn bildirýge árkimniń quqyǵy bar. Alaıda, bul máseleniń túp-tórkinine tereńdep úńiletin bolsaq, kedendik «úshtiktegi» ıntegrasıadan Qazaqstan esh utylǵan joq. Osyǵan naqty dálelder men dáıekter keltirelik. Birinshi dálelimiz – İJÓ-niń ósimi. Statısıka agenttiginiń tóraǵasy Álıhan Smaıylov jarıa etkendeı, 2013 jyldyń qorytyndylary boıynsha Qazaqstannyń İJÓ-iniń ósiminiń deńgeıi 6 paıyzdy qurady. Sonyń ishinde, ónerkásiptik óndiristiń kólemi – 2,3 paıyzǵa, taý-ken ónimderi ónerkásibinde – 3,1 paıyzǵa, qaıta óńdeý ónerkásibinde – 1,6 paıyzǵa ulǵaıdy. Bul jerde eń úlken ósim negizgi eki salada baıqalyp otyr. Óńdeý ónerkásibindegi ósim dınamıkasy boıynsha mashına jasaý salasy (josparlanǵany 112 %, is júzindegi ósim 114,6 %) kósh bastap tur. (resmı derekter Indýstrıa jáne jańa tehnologıalar mınıstrliginen alyndy) Sonyń dáleli, óndiris kólemi 850 mlrd. teńgeden asyp tústi. Jeńil avtokólikter óndirisi eki esege – 19 186-dan 37 471 birlikke kóbeıdi. Al avtobýstar óndirisi 4,5 esege artyp, 205-ten 922 danaǵa jetti. Ótken jyly elimizde tuńǵysh ret «Pejo» avtokóliginiń shyǵarylymy jolǵa qoıyldy. Al bıylǵy mamyr aıynan bastap jol talǵamaıtyn «Toıota» avtokóligi shyǵarylady. Atap aıtarlyǵy, otandyq avtoónerkásip bıyl jylyna 50 myń avtokólik qurastyryp shyǵarý mejesine qol jetkizýdi josparlap qoıǵan. Qarqyndy damýǵa bet burǵan ekinshi sala – qurylys ındýstrıasy. 2013 jyly bul saladaǵy ósim kólemi 11,8 paıyzǵa deıin ulǵaıdy. Qazaqstandyqtardy qýantatyny, ishki naryqtaǵy otandyq qurylys materıaldarynyń úlesi 72 paıyzǵa jetti. Endigi mindet – Údemeli ındýstrıaldy-ınnovasıalyq damý baǵdarlamasy sheńberinde osy kórsetkishti 80 paıyzǵa deıin arttyrý. Eń bastysy, 2014 jyldyń sońyna deıin bul mejege jetýge barlyq múmkindikter bar. Óıtkeni, qazirdiń ózinde sement, shatyr, jylý saqtaıtyn materıaldardy, plasmassadan jasalatyn qubyrlardy jáne qurǵaq qurylys qospalaryn óndirý kólemi kóbeıdi. İshki naryqtaǵy suranys sementpen, betonnan jasalǵan buıymdarmen, gıps kartonymen 100 paıyz qamtamasyz etildi. Bıyl eki birdeı sement zaýytynyń iske qosylýy nátıjesinde elimizdiń batys jáne soltústik aımaqtary sement ımportynan tolyqtaı bas tartýda. Mysaly, «Kaspıı Sement» JSHS-i ótken jyldyń sońynda 1 mln. tonna ónim shyǵaryp úlgerdi. Qazaqstannyń ıntegrasıadan utqanynyń ekinshi dáleli – ınvestısıalardyń ulǵaıýy. 2012 jyly elimizge tartylǵan tikeleı sheteldik ınvestısıalardyń jalpy aǵyny rekordtyq kórsetkishke jetip, 28,8 mlrd. AQSH dollaryn qurady. Bul kórsetkish 2011 jylmen salystyrǵanda 2,4 mlrd. AQSH dollaryna nemese 8,9 paıyzǵa artyq. Sodan shyǵar, elimiz BUU-ynyń saýda jáne damý konferensıasynyń (IýNKTAD) málimetteri boıynsha, tikeleı sheteldik ınvestısıalar tartý kólemi boıynsha kósh basynda turǵan 20 memlekettiń arasynan 19-shy oryndy ıelendi. «KAZNEX INVEST» AQ-y resmı habarlaǵandaı, 2013 jyldyń birinshi jartysynda ónim óńdeıtin sektorǵa tartylǵan tikeleı sheteldik ınvestısıalardyń jalpy aǵyny 1,6 mlrd. AQSH dollaryn (bul kórsetkish 2012 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 5,2 paıyzǵa artyq) qurady. Bul jerde de negizgi úsh salany atap aıtýǵa bolady. Birinshiden, metalýrgıalyq ónerkásip jáne daıyn metal buıymdary óndirisine tartylǵan ınvestısıalar – 16 paıyzǵa ósti. Ekinshiden, azyq-túlik ónimderi, sýsyndar men temeki buıymdary óndirisindegi ınvestısıalar ósimi 78 paıyzdy qurady. Sondaı-aq, úshinshiden, rezeńke jáne plasmassadan jasalǵan buıymdar óndirisine tartylǵan tikeleı sheteldik ınvestısıalar 79 paıyzǵa artyp, 31,5 mln. AQSH dollaryn qurady. Bul aıǵaqtardyń barlyǵy Qazaqstannyń ınvestısıa salýǵa eń qolaıly, eń senimdi el ekenin dáleldep otyr. Máselen, álemdik bıznes-telearnalardyń biriniń 2012 jyly júrgizgen zertteýlerine sáıkes, bizdiń elimiz AQSH (15-shi oryn) jáne Eýropa, Taıaý Shyǵys, Afrıka (5-shi oryn) aımaqtaryndaǵy sheteldik bıznes-aýdıtorıadaǵy tanymaldyǵy jóninen kóshbasshy-memleketterdiń tizimine endi. Qazaqstannyń Keden Odaǵynan utqanyn otandyq jáne sheteldik sarapshylar da ashyq aıtýda. «Osydan úsh-tórt jyl buryn, otandyq avtokólik ónerkásibin damytýdyń keleshegi zor degenge kúmándanýshylar kóp bolatyn. Óıtkeni, 17 mıllıondyq naryq buǵan múmkindik bergen joq, - deıdi Ulttyq kásipkerler palatasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Raqym Oshaqbaev.- Keden Odaǵy qurylyp edi, osy baǵytta 7-8 joba qolǵa alyndy. Bıyldyń ózinde júzdegen avtokólikter shyǵaryldy. Qazaqstanda qurastyrylǵan avtobýstar Reseıge, Belarýssıaǵa eksporttalyp jatyr. Ekinshi mysal. Ońtústik Qazaqstan oblysynda jylyjaılar salynyp, jemis-kókónis ónimderin óndirýde úlken serpilis paıda boldy. Qazir sol jylyjaılarda óndirilgen ónimderdiń qomaqty bóligi Máskeýge jóneltilýde. Menimshe, Keden Odaǵynan alǵashqylardyń biri bolyp utqan – bizdiń ońtústiktegi aǵaıyndarymyz». Strategıalyq zertteýler ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, «Problemy nasıonalnoı strategıı» jýrnalynyń bas redaktory Ajdar Kýrtovtyń pikirinshe, Keden Odaǵynda Qazaqstannyń óziniń artyqshylyqtary bar. «Salyq salýdy alyp qaraıyq. Bul saladaǵy artyqshylyqtar belsendi iske asyrylýda, - deıdi reseılik sarapshy.- Kóptegen reseılik kompanıalar zańdyq quzyretin qazaqstandyq úlgige ózgertýde. Bul qazaqstandyq jınaq sandyqshaǵa utys emes pe? Keden Odaǵyn negizsiz synaıtyndar osy máseleni umyta beredi. Qazaqstannyń Reseıge salyp jatqan ınvestısıalary da týra solaı. Óıtkeni, Qazaqstandaǵy bank sektory bızneske kómektesýde Reseıge qaraǵanda óte jaqsy damyǵan. Bul da Keden Odaǵynyń bergen artyqshylyǵy. Osyndaı nárselerdi salystyryp otyrý kerek. Eń bastysy, týyndaǵan máselelerdi der kezinde sheship, ıntegrasıalyq qurylymnan úsh eldiń de utýyn eskergenimiz jón».