Uzaq sonar kirispe sóz aıtyp altyn ýaqyttaryńyzdy bosqa almaıyn.
«Ár eldiń salty basqa, ıtteri qara qasqa» dep atalarymyz aıtqandaı, ózge eldiń ne kıgeninde sharýamyz joq. Biraq, qazaqtyń Ata saltynyń buzylýyna qatysty jaǵdaıda qazaq balasynyń úndemeı qala almasy anyq.
Aqıqatynda, qazaqtyń qara jamylmaıtynyn bilmeıtin qazaq joq. Biraq, kúni keshegi táýelsizdik alǵaly beri uldarymyzdy Arabıaǵa jiberip "oqytyp" alǵaly beri qazaq qyzdarynyń qara jamylatyn bolǵany da anyq.
Al, endi «Qazaq balasy ne úshin qara tústi jaqtyrmaıdy?» degen suraqqa kelsek, barshamyz biletindeı, búkil dúnıe: kún men tún, qarańǵy men jaryq, az ben kóp, oń men sol, ómir men ólim, jaqsylyq pen jamandyq, dostyq pen qastyq, meıirimdilik pen meıirimsizdik, obal men saýap, perishte men shaıtan, soqyr men kórýshi, aqıqat pen jalǵan t.t. degen sıaqty túgeldeı qarama-qaıshylyqtan turady. El arasynda osy uǵymdardyń jaǵymdysy aq, jaǵymsyzy qara degen jalpylama ataýmen de atala beredi. Allanyń joly Aq jol, atalarymyzdyń ustanǵan ıslam dinin Haq din deıtinderi de osydan. Haqtyń túbiri Aq bolatyny da osydan.
Adam – Adam bolǵaly ata tarıhty zerttep, zerdelep kele jatqan sopylyq ilimniń tujyrymy da osy. Uly Jaratýshy - Alla bárin qos-qostap jaratqan. Bir-birinsiz ekinshisiniń bar-joǵynda, qadir-qasıetinde ajyrata almaısyń. Adamnyń qolynan jaratý men joıý da qatar keledi. Ejelgi danalardyń jazbalaryndaǵy, Adam Allanyń jerdegi «kóleńkesi» delinetini osydan bolsa kerek.
Aq (Aǵ) - Aǵa (Sý aqpaıtyn ba edi saǵadan, Sóz bastalmaıtyn ba edi Aǵadan), Ananyń aq súti, Aq adal mal, Aq neke, Aq nıet, Aq tilek, Aq júrek, Aqıqat, Aqpan (Aq Man, Aq adam), Aqtaý, Aqsha qar t.t. Aqıqatty qaıdan izdeımiz? Árıne, Ata men Aǵadan. Sondyqtan da Aǵanyń sóz túbirinde Aǵ (Aq, Aqıqat) tur. Ejelgi atalarymyz aqıqat pen jalǵannyń ara-jigin ajyratyp, tórelik aıtýdy óz handary men qaǵandaryna júktegen. Olardyń el bılegen bıleýshilerine jasyna qaramastan «Han Aǵa» dep, qolyn júregine qoıyp, basyn sál ıip turyp qurmet kórsetetini osydan bolatyn.
Aqqa qarama qarsy - Qara, qara nıet, qara júrek, qaralyq jasaý, qara tún, qarańǵy túnek, qarańǵy nadan (bilimsiz) adam, qarańǵy túrme t.t.
Aq - jaryq sáýle, Qara - qarańǵy tún (túnek).
Aq - ádilet, Qara - ádiletsizdik (qıanat).
Aq - jaryq dúnıe, Qara - baqılyq dúnıe degen maǵynada qoldanylatyndyqtan, ejelgi atalarymyz Qara degen sózge de, qara kıimge de qushtar bolmaǵan.
Qazaqtyń Ata salty boıynsha jubaıy ólgen áıel ǵana shashyn jaıyp, qara jamylǵan. Osyǵan sáıkes ondaı úı Qaraly úı dep atalǵan.
Sondyqtan Qara jamylý, qazaq qyzy úshin óte jaman yrym. Qara jamylý ózine, jubaıyna, otbasynyń ózge de múshelerine, búkil qazaq eline jamandyq tileý bolyp tabylady.
Mahambettiń "Han emessiń qasqyrsyń
Qara Albasty basqyrsyń
Dushpanyń kelip tabalap
Dostaryń seni basqa ursyn" degeni Óziń tezirek ólip, otbasyń qara jamylsyn degeni bolatyn.
Qazirgi tańda qazaqı mádenıettiń týra joldan aýytqýy tek qana qara jamylýmen shektelmeıdi, áýretin ashyp júretinderdiń de soraqylyǵy odan esh kem emes. Sonda qalaı? Qazirgi keıbir jastarymyzdyń Aq pen Qarany ajyratýǵa da aqyldary men bilimderiniń jetpegeni me?
O, JARATQAN! ÁÝRETİN ASHQAN ARSYZDYQ PEN QARA JAMYLÝDAN SAQTAI GÓR ARÝLARYMYZDY!
Qojyrbaıuly Muhambetkárim, Mańǵystaý
