Jaý Lıhuń (qytaı)  

Dragen Dragodjlovık (Dragan Dragojlovic)- álemge aty áıgili Serbıa aqyny. Ol beıbytshilik jyldary men soǵys kezeńiniń qaı-qaısynda da ózine tán náziktik pen sulýlyq aıasynan alystamady, shyndyq pen kórkemdiktiń ótkir tolǵanysyna oranǵan jyrlary sansyz oqyrmannyń yqylasyn oıatty. Álemdegi alasapyrandyq pen adamdar ara alparys aqynnyń asqaq sezimi men asaý shabytyn muqalta almady, kerisinshe onyń jasampazdyqqa degen yntasyn onan ary órshite tústi ; qyryq neshe jyldan beri, dara jan daýysy, jınaqy da ıqýatty tili, tereń de alýan qyrly oı obrazy, tasqyndaǵan teńdessiz sezimi arqyly óziniń poezıa patshalyǵyn quryp shyqty. Óleńderinde aqıqatqa izdeý salyp, beıbitshilikti úndedi ári poezıanyń qudyretti áýenine elitip, mahabbat qushaǵynda terbeldi. Jyrlarynyń baıypty, mándi, ıirimdi saryny arqyly, alýan boıaýly osy zaman poezıa áleminen ózine tán poetıkalyq alapqa qol jetkizdi. Shyǵarmalary kóptegen tilderge aýdarylyp, dúnıeniń túkpir-túkpirine tarady, Qytaı da birtalaı jyr toptamasyn aýdaryp, baspadan shyǵarǵan elderdiń biri.  

Dragen Dragodjlovıktyń «Mahabbat hattary» atty jyr jınaǵyn mahabbatqa madaq ári naǵyz adamdyq tabıǵatqa degen tereń yzdenis dep qabyldaımyz, 1992jyly baspadan shyqqannan beri kóp elge keńinen taraldy, mine, búgin bul jınaqtyń aýdarma nusqasy elimizde de jaryq kórip otyr. Jınaqty oqyǵan soń, meniń de jan dúnıem aqynnyń shynaıy sezimimen silkinip, ińkárlyqqa toly seter jyrlardyń jalynyna sharpyldy.  
«Mahabbat hattarynda» jer-kóktegi árqandaı nárseniń bári de mahabbattyń sımvolyna aınalyp ketken, aqyn úshin mahabbat laýlaǵan ot. Meıli qaı kez bolsyn júrekte mahabbat bolady eken, onda aqynnyń aınalasy qaýlaǵan jalyn, qalyqtaǵan ushqyn, tym bolmaǵanda, jan jylytar jylý taby. Osynaý otqa oranǵan álemniń ishinde bolmystyń da, qıaldyń da óshpes alaýy bar. Olar jaryq kúnde órshelene laýlap, jer men kókti sáýlege bólese, qara túnek qamaǵan álemge de nur syılaıdy, qar-muzy siresken adam taǵdyryna  Jylý baǵyshtaıdy. Shynaıy ómirdegi jalyn sóngenimen, júrektegi qushtarlyq oty Sonbek emes, aqyn bul týraly:

«Alaýlaǵan júrekte  
Qaldy taby bir oraıyn kúzetken! . .  
Álde bálkim alda qaıta tutanyp,  
Baǵdar bolar qutqaratyn túnekten! » dep túıindeıdi. Ǵashyqtyq otyna qatysty jyrlardyń ishinde «Hatpen jaǵyp sónbeıtuǵyn ot jalyn» deıtin bir óleń bar. Bul aqynnyń mahabbat jyrlaryna bergen túsiniktemesi ispetti. Tili ǵajap, mahabbaty býyrqanǵan jyr joldarynda:  
«Hatpen jaǵyp sónbeıtuǵyn ot jalyn,  
Unmen qalap máńgiliktiń qatparyn.  
Ańsaýlarmen súrleýleımiz arany  
İzdeýlermen jatar jol bop taptalyp» deıdi. Osyndaǵy «Ańsaýlarmen súrleýlenip, izdeýlermen taptalyp» jolǵa aınalar soqpaqtyń jan túkpirine jol tartary kádiksiz.  
Jınaqtaǵy basym kóp óleńder mahabbatty shynaıy beınelegendikten de oqyrmannyń esinde máńgilik jattalyp qalady. Mysalǵa aıtar bolsaq, «Oıyp jazdym atyńdy» degen óleńde ǵashyǵynyń atyn tánine, kózine, jan júregine oıyp jazyp, bar bolǵan mahabbat qupıasy, shattyǵy men azaby rýhymen bite qaınasyp, toǵysyp ketkeni sondaı:  
«Ólim de onyń mańaıyna basa almas,  
Júregimniń lúpiline ilesip  

Ómir súrip,  
Shetsiz-sheksiz jasar jas» dep hıkymetti qıaldaý, júrektilikpen oılaý arqyly mahabbatqa erkin samǵar qanat bitirse, endi bir óleńinde:  
«Keshki aspannyń jıeginen kesip ap,  
Saǵan kóılek tigemin.  
Etegine móldiretip armandy  
Kesteleımin keshirmemniń Gúl óńin» degendeı, qıly eleske elitedi.  
Tilsimdik jasyrynǵan óleńderindegi kómeski ýaqyt, syrly saryn adamǵa tirshilik pen súıispenshiliktiń salmaǵy men mánin sezindire túsedi. Mysaly, «Ǵaıyp boldy sol dybys» degen óleńde, kún batqannan keıin júregindegi sol bir adamnyń atyn basqasha sezinip, saǵynyshqa oranady, sol bir esim keńistikte sanaqsyz áýenderge aınalyp, odan ary «Muńly joqtaý ánimen ulasyp» ketedi, sol bir esim «Jańǵyryqqa aınalyp ózin-ózi músindeıdi, zildeı aýyr túnniń asýsyz ańǵarynan attap ótedi. Lırıkalyq menniń rýhy shildelikshe shyryldap qaıyrylmasqa ketken jazdy óziniń tynymsyz shyrylymen jantalasa qaıtadan toqymaq hareketyne túsedi» . Aqyn osylaı júregindegi sol bir syrly esimdi shaqyrady, tynyshtyq ishinde Óz-ózimen sóılesedi, kúbirge basady…  
Aqynnyń jáne bir óleńinen «Esińde me, dybysymnyń reńi?  » deıtin joldardy keziktiremiz. Bul bir ǵajaıyp suraý, «Dybysymnyń reńi?  » qalaıda dybystyń reńin súıgen júrekter ǵana paryqtap, sezine alatyn bolsa kerek.  
«Tynyshtyqtyń ishindegi óksikpin, kúrsinisim móldiregen tańǵy shyq. Búginnen soń taǵy da, kóz jasyńdy kóldetersiń, jan qusym! »,  «Sher-muńyńdy áýeletip ándetý, qamyryqty áýennen de uzaqtaý»,  «Sol bir daýys bizben birge júrgenmen, qaýyshýǵa taba almaspyz múmkindik, juldyzdardaı máńgilikke bıikte»,  «Tańǵy shyqtar kóz jasyndaı tym tilsim, syr-syr etip japyraqtan domalar»,  «Juldyz bitken qarańǵylyq qasyretin qýam dep, óshkin tartar nurǵa toly ajary» degen dragenniń jyr joldaryn oqý arqyly ǵashyqtyq degenimiz tótenshe pák ári hıkymet kúrdeli sezim ekenin ; onyń shattyǵy da qas qaqqansha, keıde tipti budan da tez lezimdik baqyt deýimizge de bolatynyn, al kerisinshe, qaıǵysy, qasyreti, zary men sheriniń ǵumyr boıy jalǵasatynyn uǵyna alamyz.  

Ǵashyqtyq qıalda ómir súredi, «Qıal da jetim balasha panasyz» desek te, biraq keıde qıalyńda ǵana qaýysha alatyn mahabbat lezde-aq máńgilik Muǵjıza bolyp shyǵa kelse, endi birde tús pen shyndyq bir tulǵaǵa aınalyp, adam ony paryqtaı almaı dal bolady. Bul týraly ózine-ózi «Arman bizdi saqtar ma eken esine?  »,  «Armandardyń arasynda biz osy, módel bolyp qalamyz ba túbinde?  » dep syrly suraý tastaǵan aqyn shyrma-shatý tústerdiń shıyrynan sanasyn silkip tastap, «Biz seneıik, súıý degen eń teńdessiz jupar shashqan qudyret»,  «Súıý bolsa, bolady tek adaldyq. Kekte erıdi onyń ystyq deminen» dep adamzat áýletine eskertý jasaıdy.  
Jınaqtyń ishinde «Esińde me men qaldyrǵan sol bir sóz» degen óleń bar. Óleńde sol bir sózdiń ne ekenin ashalap aıtpaıdy, biraq sansyz oqıǵalar, sansyz sýretteýler men oılar sol bir sózge jasyrynyp jatady. Aqynsha bolǵanda, samaı shashy aǵaryp ketken kezde de sol bir jastyq shaqtaǵy ystyq yntyqqa toly májinún júrektiń sózi eske oralyp:  «Ýaqyttyń sheńberinen sytylyp shyǵyp,Jastyq shaqqa qadam basyp, ǵumyr esteliginiń balzamyn tatar edik.  
Mine, osylaı aty mashhur serbıá aqyny dragenniń mahabbat haqyndaǵy boljaýlary júrekterden júrekterge taralýda. Árıne bul jyrlardyń Qytaı oqyrmandarynyń da ystyq yqylasyn oıatatynyna senimimiz taýdaı! . .  
 

 
Dragen Dragodjlovık (Dragan Dragojlovic) 1941-jyly Serbıada týylǵan. On bes jyr jınaǵy jáne eki shalqymalar jınaǵy jaryq kórgen, shyǵarmalary kóptegen shet tilderine aýdarylǵan.  
 
«Mahabbat hattarynan» tańdamaly jyrlar:  
 

Sóndi jalyn  
 
Jańa týǵan aı da batty, sóndi alaý,  
Tań syzyldy, tún seıilip torlaǵan.  
Birde jaryq, birde buldyr araǵa  
Kúńgirt perde kólbirep kep ornaǵan.  
Ýystadym kúlgin kúldi,  
Túndegi  
Qalǵan eken sezimderden qozdaǵan.  
 
Sóndi jalyn, alaýlaǵan júrekte,  
Qaldy taby bir oraıyn kúzetken! . .  
Álde, bálkim, alda qaıta tutanyp,  
Baǵdar bolar qutqaratyn túnekten! ?   
 
Sóndi jalyn, ókinbedim, muńaıman,  
Kóktem ketti, jaz shaqyryp tur aldan.  
Uzatyp sap maýjyraǵan mamyrdy,  
Tún oraldy shymyldyǵy munarlap.  
 
Til qatpa áste,  
Qajeti ne?   
Qosh deme,  
Ómit qalsyn sanamyzda óshpegen.  
Ótken shaqty oılap, ańsap tózermiz  
Mahabbat dep azapqa da, kekke de.  
Máńgilikti uǵynarmyz ún-túnsiz,  
Ujymaqtan qashyp shyǵyp ketken ek…

Hatpen jaǵyp sónbeıtuǵyn ot jalyn  
 
Hatpen jaǵyp sónbeıtuǵyn ot jalyn,  
Unmen qalap máńgiliktiń qatparyn,  
Ańsaýlarmen súrleýleımiz arany,  
İzdeýlermen jatar jol bop taptalyp.  
 
Erteń-aq sen kelse deımin,  
Júzińnen  
Nur tógilip,  
Qanyń tolqyp dirildep…  
Júregińniń jan qarıtyn ystyǵyn  
Maǵan arnap,  
Maǵat taýyp kúlimdep! . .  
 
Mahabbattyń qupıasy kesteli  
Tańyrmen de tildestirer tekti ómir!   
Býyrqanyp boıymyzda ińkárlyq,  
Balqyp dene erip sińip ketkenin,  
Naqyshtaımyn kún betine kóktegi…  
 
Bolashaqtyń  
Basylǵansha saryǵy,  
Syrymyzdy án qyp aıtar talyǵyp  
Júrekterdiń qaqpasyna bulbul kep,  
Oıatqandaı qushtarlyqtyń tamyryn!   
 
Oıyp jazdym atyńdy  
 
Áldeqashan oıyp jazdym atyńdy,  
Eń qupıa túkpirine ómirdiń!   
Onda máńgi saqtalady mujylmaı,  
Soqqysyna jolyqpaı jat kóńildiń.  
 
Átińmenen jazdym birge tánime  
Shattyq jáne móldiregen jańbyrdy.  
Sılady ol attaı júırik jel sezim,  
Baý-baǵyńa jeter buzyp qar-muzdy! . .  
 
Átińmenen jazdym birge kózime  
Kúndizdi de, moıyl qara túndi de…  
Qalǵyp ketsem ár kez silkip oıatyp, 

Qaǵar meni suqty kóz ben tildiden!   
 
Oıyp jazdym ózegime, keýdeme _  
Ólim de onyń mańaıyna basa almas.  
Júregimniń lúpiline ilesip  
Ómir súrip,  
Shetsiz-sheksiz jasar jas! . .   

Ajyratyp tynǵan turmys bizderdi  
 
Áýel basta bastala sap bul turmys,  
Ajyratyp tynǵan bizdiń arany!   
Armanyńdaı sulý emes,  
Ejelden  
Jalǵan edi dúnıeniń taǵany…  
 
Qorǵan bolǵan, qormal bolǵan qamalyń,  
Aıaq asty qulap, kúırep dúr etip,  
Qırandysy qaldy basyp ózińdi,  
Úmitińdi taptap, janshyp, kúl etip…  
 
Al men bolsam, seniń súıkimdi atyńdy,  
Aspanyma oıdym taǵy bederlep.  
Uıyqtasam da kórip jatam,  
Sebebi  
Sińip alǵan júregime tereńdep!   
 
Ǵaıyp boldy sol dybys  
 
Syńǵyrlaǵan sol dybys  
Kún batqanyn habarlap!   
Ǵaıyp boldy birtindep  
Óz bolmysyn támámdáp.  
 
Sol bir dybys atyńnyń  
Ár áribin jiliktep,  
Aınaldyryp sanaqsyz  
Áýenderge kúmisteı!   
Ulastyryp onan soń  
Muńly joqtaý ánimen,  
Túndi daǵy kómedi  
Zildeı aýyr zárimen! . .  
 
Atyń solaı, bilemin,  
Tynyshtyqtyń ishinde  
Attap ótip,  
Zańǵarly  
Túnekke ózin túsirmeı,  
Jańǵyryq bop jatady  
Qasıetin músindeı!   
 
Al kúızelgen áz rýhyń  
Shildeliktiń tilimen  
Jazdy qaıta toqymaq,  
Ymyrt japqan únimen! . .  
 
Qorqam sóıtip, bir maýsym,  
Keter bizden alystap,  

Orman jatar soryp ap,  
Ajalǵa ony tabystap!   
Arman bezip adamnan,  
Qarynǵa oıyn qamatyp,  
Úreılenem qalar dep  
Kórkemdikten adasyp! . .  
 
Bastalý men aıaqtaý  
 
Olar solaı…  
Únsizdiktiń ishinen bastalady  
Jane sonda aıaqtap qap qalady…  
 
Japyraqtyń dirili shyrqatady  
Júreginen torǵaıdyń masań ánin.  
Selk etedi, sergıdi, oıanady,  
Buǵyp jatqan basqa álem tasadaǵy.  
 
Opat etip armanyn qarly boran  
Arqandardaı shıelep tún ǵumyrǵa,  
Ol asyǵys shıryǵyp attanady,  
Úreı bıi sanasyn yńǵýyrlap!   
 
Eles-kórkiń jasaǵan qıalynan  
Syzyǵynda taǵdyrdyń irgelenip,  
Sáýlesine malynyp qushtarlyqtyń,  
Besiginde lázzáttiń tur bólenip! . .  
 
Sansyz qoldar, ustap qal kómektesip,  
Osy sáttiń baqytyn máńgilikke,  
Demeý syıla, súıeý bol júregime  
Aıaqtalmas asqaq bir ándi kútken.  
 
… ańsaý qandaı ádemi,  
Úmit biraq,  
Súıretilgen súldermen talpynady.  
Ujymaqty kózińmen kórmegen soń,  
Bar degeniń tek dáme qalqymaly! . .  

 Aýdarǵan: Qajybek Aıdarhan  

«Poezıa» jýrnalynyń 2013-jylǵy 8-sanynan (aldyńǵy jarym aılyq) aýdaryldy