Qazaq eli úshin jyl basy bolyp sanalatyn Naýryz meıramynyń orny erekshe. Bul – qazaq ultynyń shynaıylyǵyn, qazaq eliniń – naǵyz ulylyǵyn kórsetetin meıram. Barsha qazaq jurtynyń kóńili shattanatyn kún.
Jomart qazaqtyń jyly shyraıy men darhan kóńilin dámdi dastarhannan kóre alýymyzǵa bolady. Al dastarhannyń basty dámi – naýryz kóje ekeni barshamyzǵa málim.
Ádette, naýryz kójeniń 7 túrli dámnen jasalatynyn biletinbiz. Degenmen, Jambyl oblysynyń turǵyny Balqıa apa naýryz kójeni 11 túrli dámnen jasaıtynyn aıtty. Tańǵaldyq. Biz úshin jańa dúnıe boldy. Sizdermen bóliskendi jón kórip otyrmyz.
Balqıa apa, naýryz kóje jeti túrli dámnen jasalmaýshy ma edi? – degen suraǵymyzǵa:
Naýryz kójeniń quramynda jeti nemese odan da kóp taǵam túrleri bolý kerek. Kójege qosylatyn taǵam sany jetige jetpeı qalmasa bolǵany. Sondyqtan árkimniń qalaýyna qaraı jasalady.
Júgeri, aq júgeri jáne tary tazalaý.
Júgerilerdi tazalap otyryp, apamyzben biraz áńgimelesken bolatynbyz:
«Men Jambyl oblysynyń turǵynymyn. Sol jaqqa kelin bolyp túskenime 30 jyl boldy. Ár jyly osy naýryz kójeni pisirý dástúrimizge aınaldy. Naýryz aıynyń 13-inen bastap, sáýir aıynyń 13-ine deıingi ýaqyt aralyǵynda árbir shańyraqta naýryz kóje daıyndalady. Naýryz kóje jasalǵan shańyraqqa aýyl turǵyndary dám tatýǵa jınalady.
Aq júgeri, tary jáne júgerini sýǵa salyp jýamyz. Jýylǵan sýdy tókpeımiz. Keri ózine quıyp sýǵa salyp qoıamyz.
Tary jýý sátinen
Eń aldymen qazandy daıyndap, maıdy salyp, pıazdy jaqsylap turyp qýyramyz.
Súr et nemese qazy salyp ony da qýyramyz.
Júgeri, bıdaı, aq júgerini sýymen quıamyz. Ústine eselep kerekti mólsherde sý qosamyz.
Eki saǵat qaınaǵansha otta ustaımyz. Sodan keıin 1-2 saǵat buqtyrmyz.
Biz úshin de eń qyzyǵy osy boldy. Qaınap jatqan kójeniń astyn óshirip, qalyńdap orap tastady. Iaǵnı, kóje óz býyna buǵyp pisý kerek eken.
Táte, ne sebepti «naýryz kóje» dep atalatynyn bilesiz be?
Negizi naýryz kójeniń shyǵý tahıhy jaıly birneshe ańyzdar bar. Men eń alǵash kelin bolyp túskenimde enemnen estigenimdi aıtaıyn. Baıaǵyda bir shal men kempirdiń jalǵyz uldary bolǵan eken. Ata-anasynyń kóz qýanyshy bolyp júrgen perzentteri erte ómirden ótipti. Balasy dúnıeden ótken soń ata-anasy naýryz aıyn laıyq dep taýyp, osy aıda úlken qazanǵa kóje pisirip, qudaıy as taratqan eken. Sol kezden bastap naýryz kóje dep atalaǵan deıdi.
Eki saǵat ótti. 10:30 da buqtyryp, 12:30 da qaıtadan jumysymyzdy jalǵastyrdyq.
Buqtyryp bolǵannan keıin qaıtadan jarty saǵat qaınatamyz. 8.Sosyn tuz jáne un shaımalap salamyz.
Un shaımalaý degenimiz – orta kese unǵa salqyn sýdy aralastyryp daıyndaımyz.
Sútin quıyp, kójeni aralastyramyz. «Naýryz kóje» daıyn boldy.
Sóz sońynda, Balqıa tátemiz: «Naýryz merekesi bizde jyl saıyn dúrkirep toılanady. Naýryz aıynyń 14-inen bastaý alǵan bul meıram sáýir aıynyń 14-ine deıin jalǵasyn tabady. Aýylymyz úlken jáne kishi kóshe bolyp bólinip, osy kúnder arasynda naýryz kóje daıyndaımyz. Úlken qazanǵa toltyryp pisirgen kójeni aýyl adamdaryn shaqyryp, dám aýyz tıgizemiz. Al úlesten qur qalǵan jandar bolsa, ydystarǵa quıylyp beriledi. Meniń kelin bolyp túskenime 30 jyl boldy. Sol kezden bastap úzdiksiz naýryz kójeni pisirip kelemin. Osy bir bizdegi daǵdynyń basqa aımaqtarda da oryn alǵany jaqsy bolar edi dep oılaımyn. Óıtkeni, baýyrmaldylyq pen tatýlyǵymyzdy jarastyrar meıramnyń ár aımaqta eskerilip toılanǵany nur ústine nur bolar edi».
Nargıza Eres, stýdent
