Qazaq halqynda ar men namys qatar júretin uǵym. San ǵasyrdy kókteı ótse de týyn jyqpaı egemendi el bolyp qalyptasqany da júrek túkpirindegi ıman men ar-namystyń arqasy. Qyzdaryn kúń, uldaryn qul etip, jylpostyqpen jaltaqtap súrgen ómirden qasyq qanyń qalǵansha jaýmen aıqasyp erlikpen ólýdi jón sanady. Ultymyz úshin ólimnen uıat kúshti boldy. «El bolamyn deseń, besigińdi túze!» degen sózdi sanalaryna sińirip, urpaq tárbıesine qatty kóńil bóldi.
Búgingi kúni qazaqtyń qyzy, elimniń perzenti, eki qyzdyń anasy retinde meni urpaq tárbıesi qatty alańdatady. Atap aıtar bolsam, qazaq qyzdarynyń shetel asyp, ózge ultqa turmysqa shyǵýy, súıegimizge tańba salyp jeńil júrispen aınalysýy, qoǵamdy jegi qurttaı kemirgen nashaqorlyqtyń quryǵyna túsýi, sanasyzdyqtyń saldarynan sekta men ózge dinniń jeteginde ketýi, eń soraqysy – «adam óltirýi», ıaǵnı boıyna bitken sharanany aldyryp, oılanbastan kúnáǵa barýy. Keıbiri 9 kún, 9 aı boıy qursaǵynda jatqan sharanany qoqys sıaqty laqtyryp ta ketip jatyr. Osyndaı jaıttardy estigende tula boıym dirildep, qanym qaınaıdy. Jetimin jylatpaǵan, jesirin qańǵytpaǵan eldiń urpaǵy emes pe edik?! Qalaı ǵana júreginiń bir bólshegine aınalǵan tirishilik ıesiniń ómirin qıady eken? Qarakózderimiz osyndaı áreketterimen kúná jasap qana qoımaı, óz ómirlerine de balta shaýyp jatqandaryn áste bile bermeıdi. Dárigerlerdiń aıtýynsha túsik jasatqan qyzdar ekinshi ret júkti bolý múmkinshiliginen 20%-ǵa aıyrylady. Tipti, qaıta qursaq kótergen kúnniń ózinde densaýlyǵynda densaýlyǵynda kináráty bar balany dúnıege ákelýi múmkin. Bul ǵylymı turǵyda dáleldengen. Eń ókinishtisi - Qazaqstanda jasandy túsik jasatý kórsetkishi kemel kókjıegine jetip, damyǵan elderden áldeqaıda kóp. Ókinishtisi de sol jasandy túsik jasatýshylar sany jyl sanap artýda eken. Statısıkalyq málimetterge súıensek, Qazaqstanda jyl saıyn 170 myńnan astam sábı jasandy túsiktiń qurbany bolady eken. Bul bizge belgilisi. Qytaıdyń tabletkalaryn iship óz betinshe boıyndaǵy tiri jan ıesinen qutylyp qana qoımaı, jatyrynan aıyrylǵandar qanshama. Bul kórsetkishterden kóz súrinedi. Ia, bul Qazaqstanda bolyp jatqan qubylys, ýdaı ashshy shyndyq!
Mamandardyń aıtýynsha, denege bitken sharana operasıa kezinde jantalasyp pyshaqtan qashady eken. Tar jatyrdyń ishinde jan ushyra qashqany kórsetilgen beınajazbalardy kórgende tipti tilimdi jutyp qoıa jazdaımyn. Ananyń densaýlyǵyna qaýip tóngende, ıa bolmasa balanyń kemtar bolyp týylý qaýpi anyqtalǵanda medısınanyń operasıaǵa júginýine týra keledi. Alaıda, sheshimdi jaryq dúnıe syılaıtyn biz, ıaǵnı analar qabyldaımyz. Oqyrmannyń sanasyna oı salý maqsatynda basymnan ótken bir jaǵdaıdy aıtyp ótpekpin. 2014 jyly ekinshi ret aıaǵym aýyr boldy. Alla taǵala maǵan taǵy bir ret ana ataný baqytyn buıyrtqaly turǵanyna sheksiz razy edim. Júktiliktiń 24 aptasynda ádettegideı medısınalyq tekserýden óttim. Sol kezde maǵan balanyń ókpesinde aqaý bar ekendigin aıtyp, túsik jasatýǵa keńes berdi. Abdyrap qaldym. Sengim kelmedi. On kúnnen keıin basqa medısınalyq ortalyqqa baryp tekserildim. Ókinishke qaraı ol jerdegi mamandar da muny rastady. Oǵan qosa ózimniń qan qysymym da joǵary boldy. Joldasym ekeýmiz jasandy túsik jasatýdan birden bas tarttyq. Olar óz kezeginde bala dúnıege kelgen sátte tynys ala almaı shetinep ketýi múmkin ekendigin eskertip: «Kez kelgen qıyndyqqa daıyn bolyńyzdar!»-dedi. Sonymen bir Alladan medet surap ýaıym-qaıǵyǵa toly 16 aptany ótkizip, tamyz aıynyń on úshinde tolǵaq qysyp perzenthanaǵa bardym. Ondaǵy dárigerler de «Qandaı bala ákeletinińnen habar bar ma? Nege túsik jasatpadyń? Saǵan eskertilmedi ma?» degen sekildi suraqtyń astyna aldy. Bir kún qınalyp, ekinshi kúni aman-esen Ranıa degen qyzymdy qolyma aldym. Allaǵa sansyz shúkir, qanshama medısınalyq tekserýden óttik, qansha saraptama jasaldy qyzymnyń densaýlyǵynda eshqandaı da aqaý joq. «Dárigerler ólip qalady» dep qorqytqan balapanym jaqynda 2-jasqa tolady. Byldyrlap sóılep, júgirip júr. Allanyń ámirinsiz bir japyraq ta jerge túspeıtindigin eskereıik, qyzdar! Ár istiń bir qaıyry bar. Jaratýshynyń isine qarsy shyqpaǵan jón.
Zere atty tanysym boldy. Onyń boıyna bitken balasyn da basynda isigi bar dep operasıa arqyly aldyrdy. Araǵa 6 aı salyp taǵy da qursaq kóterdi. Ókinishke qaraı bul joly bala jatyr tútikshesine bitkendikten balamen qosa tútiksheni de aldyrýǵa týra keldi. Endi qazir qaıta bala kótere almaı júr. Sebebi, bir tútikshemen bala kóterý múmkindigi az. Keıde «Sol balamdy beker pyshaqqa berdim. Beker jasattym,»-dep ókinedi. Osy sekildi aınamyzdaǵy jandardyń ómirinde bolyp jatqan jaıttardan sabaq alsaq ıgi.
Qazaqtyń uly aqyny Abaı Qunanbaev «Jaqsy áıel – eri uıalar is qylmaıdy» degen eken. Al búgingi qazaqtyń qyzdary eri ǵana emes, eli uıalatyn is qylyp júr. Oılanaıyq, qyzdar! Han da, qara da, alyp ta, dana da anadan týylady. Sizder qoqysqa tastap, ıa dúnıege kelmeı jatyp ómirin qıǵan jandardyń arasynda bolashaq batyrlar men ult kósemderi bar shyǵar.
Gúlzıra Nurhadirqyzy
