Densaýlyq saqtaý sala mamandaryn tolǵandyratyn ózekti másele ol – búldirshinderdiń serebraldy sal aýrýy. Batys Qazaqstan oblysynda atalmysh dertke 560 bala shaldyqqan. Sal aýrýy keı nárestede qursaqta damysa, endi bireýlerinde júre paıda bolýda.
Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Qanat Tósekbaevtyń málimetinshe, balalardyń serebraldy sal aýrýyna shaldyǵýyna birneshe faktorlar áser etedi eken. Eger áıel adam júktilik kezinde ár túrli respıratorly nemese basqa ınfeksıalardy juqtyrsa, sharana ýaqytynan buryn dúnıege kelse, qursaqta uzaq ýaqyt qaǵanaq sýynsyz jatyp qalsa, júktilik pen bosaný prosesi aýyr ótse, aıaǵy aýyr kelinshek júktiliktiń alǵashqy merziminde júıkege áser etetin faktorlardy bastan ótkerse, onda atalmysh kesel dúnıege keler nárestede paıda bolýy múmkin. Sondaı-aq sharana qaǵanaǵynyń sýyn erte jaryp jiberip, tolǵaq kezinde balanyń basy anasynyń jambas súıeginen jaraqat alsa, sábıdiń ortalyq nerv júıesi zaqymdalǵandyqtan, dert júre paıda bolmaq. Osy jaǵdaılarda týyndaǵan nerv júıesiniń patologıasy aıaq-qol paralıchiniń aýyr túrine ákelip soǵýy múmkin. Bul dertke shaldyqqan balalar ómir boıy nevrolog dárigerdiń dıspanserlik esebinde turyp, dárilik zattarmen em alyp, sonymen qatar emdik dene shynyqtyrý, dene ysqylaý, fızıolyq emdermen qamtamasyz etilýge tıis. Onyń aıtýynsha, sal dıagnozy qoıylǵan nárestelerdiń denesin ysqylaý, fızıolyq em jasaý arqyly jaǵdaıyn jaqsartýǵa bolady. Serebraldy sal aýrýynyń emine medıkamentozdy emnen bólek saýyqtyrý emi de kiredi. Saýyqtyrý jumystaryn oblystyq kópbeıindi balalar aýrýhanasyndaǵy 11 saýyqtyrý orny júrgizedi. Densaýlyq saqtaý mamandarynyń aıtýynsha, deni saý náreste birinshi aıynda jerden denesin tik kótergende, basyn ustaýǵa tyrysýy qajet. Al ekinshi aıynda kúlip, "ýildi" dybystar shyǵaryp, aınalasyndaǵy zattarǵa qyzyǵýshylyqpen qaraı bastaıdy. Úshinshi-tórtinshi aıynda etpettep jatyp, shyntaqtap denesin kóteredi, demep ustasa, jambastap otyrady, shalqalap jatyp, búıirine aýnap túsedi, moıny qataıyp, basyn tik ustaıdy. Al besinshi aıynda áldenege súıenip otyrady, qoltyǵynan demese, tizesin búkpeı túzý turady. Altynshy-jetinshi aıynda aıaǵyn basýǵa tyrysady, eńbekteıdi, ózdiginen otyryp, qolynan ustap demese, attap qadam basady. Keıin ózdiginen júre bastap, damı beredi. Al sal dertimen aýyratyn náresteler dúnıege kelgennen bastap álsiz bolady jáne týa beriletin qımyl-qozǵalys refleksteriniń joqtyǵyn baıqaýǵa bolady eken. Iaǵnı bala qorǵanbaıdy, etpetinen jatqan bala tynys alý úshin basyn burmaıdy, jerden kótergen jaǵdaıda aıaǵymen jer tiremeıdi, etpetinen jatqan qalypta eńbekteýge tyryspaıdy. Balalar serebraldy sal aýrýy qımyl-qozǵalys, psıhıkalyq jáne sóıleýdiń buzylystarynan kórinis beredi. Iaǵnı mundaı dertpen aýyratyn balalardyń sóıleý, oılaý qabiletteri tómen bolady eken.
P.S. Halyq danalyǵynda «Eshkim aýrýdy surap almaıdy» degen sóz bar. Aýrý – adam úshin jiberilgen syn, odan eshkim saqtalmaǵan. Sharıǵat boıynsha naýqas adamdar qamqorsyz jáne qýatsyz kúıde bolǵandyqtan, birinshi kezekte Allanyń qorǵaýyna túsedi. Pende bolashaǵyn boljaı almaıdy, erteńgi kúninen de beıhabar. Sondyqtan múmkindigi shekteýli jandardy qoǵamnan shettetpeı, jyly júregimizben ystyq alaqanymyzdy tosqan lázim.
Gúlim AQAP,
Batys Qazaqstan oblysy
