Reseı basshysy Vladımır Pýtınniń basynan daý arylmaı tur. Buǵan prezıdent jazdy degen dısertasıanyń kóshirme bolyp shyqqany sebep boldy. Bul týraly Sankt-Peterbýrgtegi taý-ken ýnıversıtetiniń rektory Vladımır Lıtvınenkonyń qyzy Olga Lıtvınenko Azattyq radıosynyń orys qyzmetine bergen suhbatynda aıtty.
Taý-ken ýnıversıtetiniń rektory Vladımır Lıtvınenko Pýtınniń saılaýaldy shtab páterin 2000, 2002 jáne 2012 jyldary basqarǵan. Bul joly da Lıtvınenko shtabtyń jalǵyz tóraǵasy bolýdy armandady, osyǵan oraı pres-konferensıa ótkizýdi josparlady. Alaıda Máskeý jaǵy munyń bárin sheship qoıǵan. Máskeý sheshimi boıynsha, Lıtvınenko tórt tóraǵanyń biri ǵana boldy. Muny bilgen Lıtvınenko taý-ken ýnıversıtetinde jeke tehnologıalyq shtab ashyp, onda orynbasary retinde qalalyq parlamenttiń spıkeri Vácheslav Makarovty taǵaıyndady. Biraq tórt tóraǵanyń biri Elena Shmeleva «Kommersantqa» bergen suhbatynda Peterbýrg shtabynda bári teń dárejede jumys isteıtinin jáne eshqandaı tehnologıalyq shtabtyń joq ekenin aıtqan.
Bul daýdyń sebebi de aıqyn: Vladımır Lıtvınenko degen esimniń ózi janjal degen sózben para-par. Jaqynda ol «Transperensı Intreneshnl» jemqorlyqqa qarsy ortalyǵyna, «Ofshoram-net.rý» saıtyna, «İsker Peterbýrg» gazetine jáne onyń elıtaly múlki jaıly jazylǵan maqalalardyń avtorlaryna qarsy sotqa júgindi. Budan buryn Lıtvınenkonyń múlki jaıly jazylǵan tergeý derekterine sáıkes, múliktiń bir bóligi memleket menshiginen taý-ken ýnıversıtetiniń basqarma bólimine aýdarylǵan. Keıin ınvestısıalyq úlgi arqyly satylyp ketti. Al sot nátıjesi áli belgisiz. Sebebi Lıtvınenko óziniń shaǵymyna qatysty sot tyńdaýynyń jabyq túrde ótýin qalady.
Dál sol Vasıleostrov soty qańtarda mıllıarder-rektordyń qyzy Olga Lıtvınenkonyń reseılik tólqujattaryn jaramsyz dep tapqan. Olga Lıtvınenko 2007-2011 jyldar aralyǵynda Sankt-Peterbýrg Zańnamalyq Assambleıasynyń depýtaty boldy. Budan bólek Pýtınniń saılaý aldy shtabynda jumys istedi. Tek jeti jyl buryn ákesimen kelispeı, memleketten jyraq ketýge májbúr boldy. Al qyzy Ester-Marıa Reseıde atasynyń qolynda qalady. Keıin Olga Lıtvınenko ákesine «qyzymdy urlap ketti» degen aıyp taǵady jáne búginge deıin qyzyn qaıtaram degen áreketi nátıjesiz bolyp keldi. Qazirgi ýaqytta Reseıdiń eks-depýtaty Polshada turady jáne sol jerdiń azamattyǵyn alǵan.
Azattyq radıosynyń Reseıdegi bólimi «Pýtınniń dosynyń qyzy» jáne «Meniń ákem – Pýtınniń kóleńkeli kasıri» degen atpen rektordyń qyzy jóninde kólemdi maqalalar shyǵarǵan. Olga Lıtvınenkoǵa qatysty bul aqparattar áıelge ákesine qatysty tergeý jumystaryn júrgizýge septigin tıgizdi. Sonyń saldarynan qyzdyń ákesi sotta aqtalýǵa tyrysyp baǵýda. Al 24 qańtarda Olga Lıtvınenko Lıtva Seıminde sóz sóıledi.
«Memleketti Peterbýrgten kelgen pýtındik jendetter toby basqarady. Búginde ol top búkil Reseıdi jaýlap, eldiń ekonomıkasyn quldyratyp jatyr. Saılaý aldy úsh shtabtyń tóraǵasy, Pýtınniń oń qoly - meniń ákem Reseıdegi adam quqyqtarynyń taptalýyna septigin tıgizgenderdiń biri. Ol kóleńkeli kasır retinde Pýtınniń kapıtalyn ustap turǵan adam», - degen edi Olga Lıtvınenko.
Olga Lıtvınenko Vladımır Pýtınge qatysty bir syrdy jaqsy biletin. Ol prezıdenttiń kandıdattyq dısertasıasyna qatysty boldy. Bul oqıǵa 1997 jyly Vladımır Lıtvınenko basqarǵan taý-ken ýnıversıtetinde oryn alǵan. Pýtın ol ýaqytta RF prezıdentiniń is basqarmasyenda orynbasarlyq qyzmetterdi atqardy. Pýtınnen soń atalmysh oqý ornynda 1998 jyly fılolog-romanıst fakúltetinen Igor Sechın qorǵady. Onyń dısertasıasynyń taqyryby – «Munaı men munaı ónimderi tranzıtiniń ınvestısıalyq jobasynyń ekonomıkalyq baǵamy».
2006 jyly Vashıngtondaǵy Brýkıngsk ınstıtýtynyń zertteýshileri Vladımır Pýtınniń «Naryqtyq qatynastardy qalyptastyrý jaǵdaıynda aımaqtyń mıneraldy-shıkizat bazasyn jańǵyrtýdyń strategıalyq josparlaýy» atty dısertasıasynyń kóshirme ekenin anyqtaǵan. Olardyń dereginshe, 20 bettiń 16-sy kóshirilgen nemese «Strategıalyq josparlaý jáne saıasat» kitabynan ózgertilip jazylǵan. 1979 jyly Pıttsbýrgsk ýnıversıtetiniń profesorlary atalmysh kitapty shyǵarǵan. Al 1982 jyly kitap orys tiline aýdarylǵan. Pýtınniń jumysyndaǵy alty dıagram men syzbalar amerıkalyq zertteýshilerdiń eńbeginiń dál kóshirmesi.
«Keı jerlerinde odaǵaılar men útirlerdiń ornyn aýystyrǵan. Mátinniń 16 beti men syzbalary copy-paste, copy-paste, copy-paste ekeni kórinip tur. 216 bettiń 140-y – lenıngradtyq mıneraldy resýrstardyń ádistemesi, basty teorıadan turatyn 16 beti – pıttsbýrgtik ǵalymdadyń kóshirmesi. Óz dısertasıasynda Pýtın tek keı betterin ǵana ózi jazǵan sekildi», - dedi kóshirmeni baıqaǵan Igor Danchenko. Pýtınniń dısertasıasy jóninde amerıkalyq BAQ-ta taraǵan soń Danchenkoǵa túrli qońyraýlar shalynyp, Reseıde endigi jumys isteýine tyıym salynǵany týraly aıtyldy.
2006 jyly «Vlast» jýrnalyna suhbat bergen Vladımır Lıtvınenko Pýtınniń jumysyn bastan-aıaq ózi qadaǵalaǵanyn aıtty: «Jumys barysyn men bastan aıaq baqyladym. Akademıadan alys Vladımır Pýtınniń dısertasıasynyń alǵashqy nusqasyna syn aıtylyp, qabyldanbaıtyn bolǵan. Biz qaıta jumys istep kórýin talap ettik. Birneshe aıdan keıin ol aıtylǵan syndy eskerip, qateleri túzetilgen dısertasıany kórsetti, biz qorǵaýǵa ruqsat berdik. Sol sebepti dısertasıany Pýtınniń ózi jazǵanyna esh kúmánim joq», - dedi ol. Al Reseı prezıdenti men onyń ókilderi pikir berýden bas tartty.
Olga Lıtvınenko dısertasıanyń qalaı jazylǵany jóninde Azattyq radıosyna búge-shúgesine deıin aıtyp berdi.
-Meniń ákem Pýtınmen 1991 jyly Syrtqy barlaý ardagerler qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Gennadıı Belık arqyly tanysty. Belık sırek-jer metaldaryn batys elderine zańsyz eksporttaýmen aınalysatyn. Bul iske ákemniń de qatysy boldy. 1994 jyly Pýtın men Belık ony rektor etip taǵaıyndady. Rektorlyq qyzmetke kelisimen ol qyzmetin asyra paıdalanyp, zańsyz kásippen aınalysty. Iaǵnı dısertasıalar daıyndaıtyn. Muny Pýtın de jaqsy paıdalandy. Odan bólek birneshe beldi adamdar sol oqý ornynan ákemniń jazyp bergen dısertasıasyn qorǵap shyqty. Tehnıkalyq ýnıversıtet "syıly" adamdardan turatyn qylmystyq topqa aınaldy. Men báriniń esimin bilemin, tek qazir aıtpaı-aq qoıǵanym jón bolar. Kúnderdiń kúninde ózderi de moıyndaı jatar.
Pýtınge dısertasıany jazyp bergen – meniń ákem. 1997 jyly ákem demalys alyp, kóshirme apparatyn bizdiń saıajaıǵa ákelgen. Sonda Pýtın bir de bir ret ákeme kelip, dısertasıa boıynsha kómek suramaǵan edi. Kez kelgen aspırant profesorǵa kelip, túrli suraqtar qoıýy tıis emes pe?! Al Pýtın men ákemniń arasynda ondaı qarym-qatynas bolǵan joq. Iaǵnı bárin derlik ákemniń ózi jazyp berdi. Túrli kitaptardaǵy unaǵan abzastardy ákem kóshirmeden ótkizip, A4 formatyndaǵy qaǵazǵa japsyryp, óziniń pikirin qosatyn. Munyń bárin men óz kózimmen kórdim.
Alaıda ákem munyń bári arhıvte saqtalady dep oılady. Men Pýtınniń alǵashqy shtabynda jumys istep júrgenimde bizge «Vashıngton Posttan» bir jýrnalıs kelip, bolashaq prezıdenttiń avtoreferatymen tanysqysy keletinin aıtty. Biraq rektor onyń múmkin emes ekenin aıtyp, betin keıin qaıtardy.
Olga Lıtvınenkonyń aıtýynsha, dısertasıany ákesi Pýtınge tegin jazyp bergen. Sebebi sonyń arqasynda ákesi rektor boldy.
-Bul ákemniń alǵysy retinde oryndalǵan tapsyrma bolýy yqtımal. Al munyń bárin áshkere qylmaq bolǵan ınstıtýt qyzmetkerlerine qoqan-loqy jasalǵan. Bári qorqatyn, - deı kele Olga Lıtvınenko Reseıdi kútip turǵan sumdyq jaıttarmen bólisti.
-Reseıdi múshkil jaǵdaı kútip tur. Ekonomıkalyq quldyraý, halyqaralyq arenadaǵy apat. Pýtınniń avtokratıa ınstıtýty kúsheıetin bolady. Eýropa birigip, seriktestik máseleleri talqylanyp jatqanda, Pýtın óz betinshe, óziniń eski ádisimen eldi basqarýdy jalǵastyrady. Alda bolatyn saılaý jalǵan, nátıjesi aıdan anyq. Saılaýǵa qatysýshylar – jalǵan fıgýralar ǵana. Bári zańdy bolyp kóringenimen, kandıdat – bireý.
