Shashylǵan súıek (ballada)

/uploads/thumbnail/20170708171616996_small.jpg
"Qazaq handyǵyna 550 jyl" shyǵarmashylyq báıgesine

  Oıyn balasy, aldyna qoıylǵan asy, Soǵylyp áli kórmegen soıylǵa basy. Shashylyp jatqan súıek bar, sonymen bir kún, «Oınaıyqshy» dep júgirgen oıyn qarashy. Sol sátte bálkim, bala emen álden alar muń, Túnmen tútigip oıanyp, tańmen aǵardym. Belgisiz jatqan súıekter elesteıdi áli, Aıyrmasy joq sekildi mal men adamnyń. Aýyldyń ol bir sheti edi, jyraqtaý edi, Jyraqtaý jerde biz shyǵar qyrat bar edi. Esersoq, es joq balalar dop tebemiz dep, Sol jaqqa alyp baratyn biraq ta meni. Ol shaqta bala emes ek armany synyq, Qıaldyń qusyn júrgenbiz jardan ushyryp. Sary topyraq kerek dep qyrat qazyldy, Biraq qazyldy dalanyń dal-daly shyǵyp. Talaı jan sonda sol jerdi ıektep edi, Tastady dep em shyǵaryp jıekke neni?! Ashylyp jatqan men kórgen topyraq emes, Shashylyp jatqan adamnyń súıekteri edi... *** Kel, kel balam otyrǵyn qulaq salǵyn, Aljyǵan sózi deme bul aq shaldyń. Aldyńda almaǵaıyp kez keledi, Tirliktiń tuǵyrynda turaqtar kim?! Bizdiń dáýren o shaqta tym bólek-ti, At jalynda uıqy alǵan kúnder ótti. Ala jip attamaǵan qaıran zaman, Ala jippen órtenip birge ketti. Biz aqylyn úlkenniń juǵyndadyq, Ótkendi ákelsek dep búginge alyp. Jeńgege jigit bolyp qyryndadyq, Qalyńdyqqa júrgende uryn baryp. ...Áı, shal-aý, kóseý qaıda qarań qalǵyr, Eteıin dep otsyń ba balańdy alǵyr?! Odanda mama aǵashqa baıla anany, Itti teýip, qazanǵa arandap júr. ...Qazir kempir, jylqyny jaý almaıdy, Jylqy, jylqy bolǵan soń arandaıdy. ...Jaý almaı kim alady dep otyrsyń? Bul qaqpas qadalmasa qan almaıdy. Áı, qoıshy, ne dep jatyr edim balam, ...Júrektiń túkpirinde meniń jaram. Jaý jaǵadan alǵanda, bóri etekten, Saqtap qalar ma ekensiń elińdi aman?! (Tegin kelmes ómirge teginde adam) Atyńa qon, jaýǵa shap, qaraılama, Qaraılama mynaý aq samaıǵa da. Bizdiń tarıh jazylmas shejire ǵoı, Aýyzsha aıtyp ketken talaı dana. Jetkiz sonyń erteńge durystyǵyn, Júgeninde júrmesin jymysqynyń. Qylyshpen alyp jáne qylysh qunyn, Qaıtar myna halyqtyń tynyshtyǵyn. Jónel boldy, bul jerde men qalamyn, Shálisine oralma sherli ananyń. Qasqyrsha aıbat shegip kórset jaýǵa, Iesi «men qazaq» dep keń dalanyń. Uly ketti bata alyp, erte júrip, Erteńim dep keýdesin shertedi úmit. Ana qaldy ańyrap alańdaýly, Kóńiliniń kómbesi tóńkerilip. Daýys shyqty álde zar, álde muńdy, Kıip shyqty ústine shal kebindi. Dáretin ap jatqanda alys jaqtan, Shyramytyp qap - qara shań kórindi. Aý, ata-a-a-a-a jaý keledi, jaý keledi, Eskertip bala keldi áldeneni. ...Qashpańdar, qadirli ólim qazaqtiki, Osy edi, aqsaqaldyń bar degeni. Órt orady ómirge qushtar eldi, Qylysh qıdy namysy qysqan erdi. Aqsaqal oqqa ushqanda kıiz úıdiń Keregesin qulatpaı ustap óldi. *** Súıek jaıly suramady eshkim de, Mán bermedi essiziń de, estiń de. Aryz aıtyp bara jatty ana jaq, Mynaý jalǵan bes kúnge. Jandar janyn tirlik úshin jaldamaq, Mazar turdy myna jurtqa pań qarap. Aqsúıek dep oınap júrip kóp adam, Súıegine daq túsirdi tańbalap. Búgin tarıh, kúni keshe tiri edi, Erteńim dep erte aıtylǵan tilegi. Shirip bitken súıek emes, talaıdyń Úgitilip ketken bolar jigeri. Kúıip ketse janamyn dep jalyndap, Ótkenińdi búgin kimder saǵynbaq?! Bala shaǵym, joqtaý aıtqan qaraly el, Bolashaǵyn kómbep edi arýlap. Beý tarıhym o, ne degen bilgirsiń, Keshegideı búgin kimder bir júrsin?! Súıek túgil súıenishin bul kezeń Teýip ótip bara jatty kim bilsin...  

Qysh qala

(Qazaqtyń ótkeninen syr shertý) Tolqyp jatqan nar órkeshti nar qumdar, Jol kórsetshi artym – soqpaq, aldym – jar, (Meni kórip nege únsiz qaldyńdar)?! Qysh qalaǵa kóktem qansha kelgenmen, Qum minezin ózgerte almas jańbyr bar. Meni ótkenge dedektetip jeteler, Qumǵa sińgen taǵdyrlar. Qumǵa sińgen eńbek pen ter, kóz jasyn, Qum minezi quıyn bop kep qozǵa shyn. Shólstan dep bastady eken nege olaı, Asan qart ta sóz basyn. Imanmenen bergizetin arǵa mán, Qysh qalam-aý, qudiretińe tań qalam Sende qansha júrip ótken iz jatyr, Qum jasyra almaǵan. Jasyra almaı túıe taýǵa shókken kún, Qysh qaladan kúmbezderdi kóp kórdim. Peshenege jazylǵany shyǵar, á?! Kesenege aınalǵany ótkenniń. Meıli osynsha qysqa bolsyn fánı tym, Áli qansha dúnıeler bar tanıtyn. Qaıran meniń qazaǵymnan aınaldym, Qyshtan quıǵan tarıhyn. Bolashaq bar, búgin menen buryn bar, Quıyn júrip kimniń izin qum urlar?! Men senderge ótkenim dep bas ıem, Qyshqa aınalǵan qysqa ǵana ǵumyrlar.  

Kúıiný

Aýyldyń balasy edim, ańǵal edim, Taǵdyryma kóshirgem tańǵy álemin. Juldyzdyń aqqanyna tilek aıtyp, Bir qyzdyń ańsaýshy edim arly ádebin. Janym ol kez sezimge janshylmaǵan, Armanym da bar edi taýsylmaǵan. Taıym qaldy miniske úıretilmeı, Qaıyń qaldy qabyǵy arshylmaǵan. Kólikke otyrǵan sát beket baryp, Kóz aldymda taý qalyp, etek qalyp. Júgen ustap júgirdiń nesine aǵa, Jylqyny kete almadym jetekke alyp. Jazylmas júrek deıtin et-shıpamen, Qalaǵa sap jiberdi shetki úı sálem. Sońǵy ret balalyqpen duǵa jasap, Atam jatqan mazarǵa bet sıpap em. Ýysymda turǵandaı keı tún, álem, Óleń jazsam – móp-móldir, beıkúnáli em. Nildiń sýyn bilmeımin, kórgenim joq, «Kirdiń sýyn baspashy», - deıtin ájem. Bilemin jer – mekenim, kók – turaǵym, Nesine kóp tómendep, kóp buǵamyn. Kirdiń sýyn baspaımyn dep júrgende, Ózim kirlep ketkendeı bop turamyn.

Nurtas Turǵanbek  - 1993 jyly Almaty oblysy, Raıymbek aýdany, Narynqol aýylynda dúnıege kelgen. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti, Fılologıa, ádebıettaný jáne álem tilderi fakúltetiniń 4 kýrs stýdenti. Respýblıkalyq Muqaǵalı jyr músháırasynyń bas júlde ıegeri. Halyqaralyq jáne respýblıkalyq jyr músháıralarynyń jeńimpazy.

demeu2

Qatysty Maqalalar