Salafızm – Qazaqstan memleketi úshin taptaýryn taqyryp bolǵanymen, áli ózektiligin joımaǵan shetin másele. Eki myńynshy jyldardan bergi sodyrlar salǵan qandy-qasap qaraly shejireni qaperge alsaq, salafızmniń qoǵam úshin asa qaýipti dinı ıdeologıa ekenine kóz jetkizemiz. Salafızm ókilderi dáıim aýyzǵa alatyn «bıdǵa», «shırk», «kafır», «taǵýt» termınderine qazir qas mamandar túgili bylaıǵy jurttyń da qulaǵy úırene bastady. Bul qaýipti tendensıa! Sebebi, oǵan kóz ben qulaq úırenise bastasa, birte-birte qoǵam salafızmniń qas-qabaǵyna qaraı bastaýy bek múmkin. Sondaı-aq, ábden tisqaqqan kekse salafılerdi bylaı qoıǵanda, olardyń otbasynda tárbıelengen jańa býynyn boı kórsete bastaýy, atalmysh máseleniń ázirshe hám taqaý arada kún tártibinen túspeıtenin ańǵartady. Endeshe, salafızm dertinen qulan-taza aıyǵý úshin ne isteýimiz qajet?
Birinshiden, ósip kele jatqan jas býynnyń tárbıesin bir sátte kózden tasa qylmaýymyz kerek dep oılaımyn. Ol úshin ata-analar men tálimgerler balalarynyń kimdermen aralasatynyn, ortasy qandaı ekenin, qandaı málimettermen sýsyndaıtynyn, olardy ne nárse tolǵandyratynyn árdaıym baqylap otyrýy qajet. Samarqaýlyqqa jol berilse, onyń sońy orny tolmas qasiretke ákelip soǵady. Oǵan talaı márte kýá boldyq. Ásirese, ǵalamtorǵa telmirgen jas býyndy qandaı málimetter qyzyqtyratynyn qadaǵalaǵan jón. Keleshegimiz jarqyn bolsyn deıtin bolsaq, urpaǵymyzdyń tálim-tárbıesine nemquraıly qaramaǵanymyz abzal.
Ekinshiden, jasóspirimder men jastardyń teris dinı aǵymdardyń jeteginde ketpeýi úshin, olardyń dinı jáne qoǵamdyq tanymyn durys hám oń baǵytta qalyptastyratyn balamaly qaınar kózderdi usyný qajet. Ol úshin mektepterdegi úıirmelerdiń tálimdik fýnkıasyn kúsheıtip, odan tys meshitterdegi saýat ashý kýrstarynda tárbıelik máni bar dáristerdi engizýimiz qajet. Tek tıym salýmen jas býyndy zaman suranysyna saı óskeleń urpaq etip tárbıeleı almaımyz. Balanyń qajettiligin balama joldar arqyly ótegen durys.
Úshinshiden, salafızmge qarsy jańa áleýmettik ınstıtýttardy qalyptastyrýymyz shart. Aýyldan qalaǵa oqýǵa nemese jumys isteýge kelgen jastardyń jat aǵymdardyń jeteginde ketpeýi úshin ulttyq jáne dástúrli dinı qundylyqtarymyzben baýlıtyn ortalyqtar men ınternattar (qaıyrymdylyq mekemesi) qurýymyz qajet. Jalpy, biz Qazaq halqynyń ımandylyqqa negizdelgen qala mádenıetin áli qalyptastyra almaı kelemiz. Aýyldan jap-jaqsy bolyp kelgen jas býyn qalaǵa kelip jat aǵymdardyń jetegine eredi nemese qylmystyq toptarǵa urynyp jatady. Onyń basty sebebi, jastardy aýyldaǵydaı tárbıeleıtin qalada qazaqy rýhtaǵy ınstıtýttar joqtyń qasy. Bul máseleni túbegeıli sheshý úshin Qazaq halqynyń ımandylyqqa negizdelgen qala mádenıetiniń negizderin jasaýymyz shart.
Tórtinshiden, HHİ ǵasyr jahandaný dáýiri bolǵandyqtan, aqparat almasý jıiligi qoǵamda joǵary deńgeıde damýda. Onyń oń tustarymen qatar teris áserleriniń kóbirek ekenin baıqaý da qıyn emes. Ǵalamtordaǵy aqparattardy qaýipsiz etý úshin kıber-qalqan quryp, teris málimetter taratatyn saıttar men akkaýnttardy der kezinde buǵattap otyrýymyz kerek. Ásirese, búlikke bastar teris dinı ıdeologıany nasıhattaıtyn saıttar men áleýmettik jelilerdegi akkaýnttardy qatań baqylaýǵa alǵan jón. Odan tys shetelderden Qazaqstan jastaryna baǵyttalatyn teris ýaǵyz-nasıhattardyń aldyn alý úshin kıber-qalqan qurý shart.
Besinshiden, biz qoǵamda keń etek alǵan zańsyz mısıonerlikke qatań tıym salýymyz kerek. Dinı ýaǵyz-nasıhattyń tek zańda qarastyrylǵan kúlttik oryndarda ǵana aıtylýyna ruqsat berip, odan tys jasyryn páterler men ofısterde jáne t.b. oryndarda dinı nasıhattyń júrgizilýine ada-kúde tıym salý qajet. Jalpy, bul másele jaıynda QR Ákimshilik quqyq buzýshylyq kodeksinde quqyqtyq normalar qarastyrylǵanymen, salafızm ókilderi áli kúnge deıin jarıa jáne jasyryn túrde óz ıdeologıalaryn nasıhattaýda. Oǵan túpkilikti toqtam jasaǵanymyz joq. Demek, qadaǵalaýdy jáne zań buzýshylyqqa qarsy aıyppul mólsherin arttyryp, ózge de sanksıa túrlerin qataıtqanymyz jón.
Altynshydan, salafızmniń qarjy kózderin anyqtap, meıli ol qandaı joldarmen qarjylandyrylsa da oǵan buǵattaý sharalaryn júrgizgenimiz abzal. Teris dinı ıdeologıanyń qoǵamda belsendi kúshke aınalýyna jol bermes úshin olarǵa shetelderden bólinetin qarjy aýdarymdary men komersıalyq is-áreketttiń jolyn kesý kerek. Sondaı-aq, dinı ekstremızmdi qarjylandyratyn qandaı bir ındıvıd nemese zańdy tulǵa bolsyn, olardy qatań jaýapkershilikke tartý qajet. Ásili, bazbir salafılik toptardy olar mashyqtanǵan kásip kózderi esirtip otyrǵany bizge aıan. Olaı bolsa, olar monopolıaǵa aınaldyrǵan kásipterge memleket básekelestikti kúsheıtken durys.
Jetinshiden, Qazaqstan qoǵamynda áhlý-sýnna baǵytynda sapaly dinı bilim berý sharalaryn qolǵa alyp, halyqtyń dinı tanymynyń kókjıegin arttyra túsýimiz kerek. Ol úshin Qazaqstandaǵy ıslamdyq oqý oryndarynyń jáne meshitterdegi saýat ashý kýrstarynyń sapasyn kóterýimiz shart. Sondaı-aq, otandyq medrese-kolledjder men JOO-ǵy bilim berý úrdisin sheteldik oqý oryndarynyń ozyq ádistemelerin qoldanyp, oqytýshylardyń ǵylymı áleýetin kóterý kerekpiz. Ásirese, dinı ekstremızimniń aldyn alý men ońaltý isin júrgizetin kadrlardy ázirleýge kóbirek mańyz bergenimiz jón.
Túıin: Dinı ekstremızim jegiqurtyn jeńý úshin san túrli aıla men ádiske júgingenimiz haq. Dese de, eń bastysy salafızm dertine qoǵam boı úıretpesi úshin atalmysh dinı ıdeologıanyń dástúrli dinı tanymymyzǵa hám qazaq mádenıetine keri áser etetin tustaryn árdaıym halyqqa jetkizip otyrýymyz kerek. Sonymen qatar, salafızmmen kúreste enjarlyqqa urynbaı, udaıy mobılızasıalyq ádis-tásilderimen tegeýrindi kúresýimiz qajet.
Ernat Qydyrmollaev
SHQO Din máselelerin zertteý
ortalyǵynyń dırektory
