Marat TOQASHBAEV, Respýblıkalyq qoǵamdyq-saıası «Prezıdent jáne Halyq» gazetiniń Bas redaktory, Mádenıet qaıratkeri, profesor:
– Tek elimizdiń ǵana emes, sheteldiń belgi­li sarapshylary, saıasattanýshylary, mem­le­ket qaıratkerleri Elbasy Nursultan Nazar­baev­tyń 5 ınstıtýsıonaldyq refor­ma­sy jóninde óte jaǵymdy pikirler aıtýda. Iá, mundaı iri reformany júzege asyrý úshin, «100 naqty qadam» jasaý kerek. Muny Elbasy «Ult Jospary» dep atady. «Eger de osy «100 naqty qadam» oıdaǵydaı júzege asatyn bolsa, Qazaqstan úlken bir beleske shyǵady» deıdi kóptegen sarapshylar. Siz ne aıtasyz? 
 – Sóz joq. Bul – óte aýqymdy jospar. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev 2015 jylǵy 6 mamyrda ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda bes ınstıtýsıonaldyq reformany júzege asyrýdyń 100 naqty qadamyn belgilep ber­gen bolatyn. Ol – is júzinde, eń aldymen, jahandyq jáne ishki syn-qaterlerge jaýap jáne sonymen qatar jańa tarıhı jaǵdaı­larda ulttyń damyǵan memleketterdiń otyz­dyǵyna kirýi jónindegi ózindik jos­pary. Jospar ekonomıkalyq dertter­diń syrtqy belgilerin sylap-sıpap qoıýdy emes ony júıeli emdeýdi, qoǵam men memle­ketti túbegeıli qaıta ózgertýge negiz qa­laýdy maqsat etedi.100 naqty qadam – bar­shaǵa arnalǵan qazirgi zamanǵy memleket qurýǵa baǵyttalǵan. Bul úshin, eń aldymen, kásibı memlekettik apparat qurý qajettiligi nazarǵa alynǵan. Ol álbette negizinen, kásibı kadrlardan bastalatyny málim. Elbasy bul jerde úsh satyly irikteý júıe­sin engizýdi usynady. Eńbekaqyny nátıje boıynsha tóleýge kóshý shynynda da, memlekettik qyzmetkerlerdi yntalandy­ratyny sózsiz. Aýystyrylatyn memle­ket­tik qyzmetkerlerge laýazymdyq min­det­terin atqarý kezeńinde olarǵa jeke­­­she­­lendirý quqyǵynsyz qyzmettik páterlerdi mindetti túrde berý de isti alǵa bastyrýǵa aıtarlyqtaı járdemdesedi. Buǵan memlekettik qyzmettiń jańa etıkalyq kodeksin túzý de kózdelgen. 
– Bes ınstıtýsıonaldyq reformanyń ekinshi baǵyty zańnyń ústemdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵany belgili.
– Iá. Ol azamattardyń sot tóreligine qoljetimdiligin jeńildetý úshin sot júıesi ınstansıalaryn ońtaılandyrýdy kózdeıdi. Burynǵy bes satyly sot júıesi endi úsh satyly sot tóreligine aýysty­rylmaq. Sýdıa laýazymyna kandıdattardy irikteý tetikterin jetildirý men biliktilik talaptaryn kúsheıtý óte oryndy. Bes ınstıtýsıonaldyq reformanyń úshinshisi Indýstrıalandyrý men ekonomıkalyq ósimdi qamtıdy. Bul arada jer telimderin maqsatty paıdalaný túrin ózgertýge ruqsat alý resimderin jeńildetý kóp adamdardy qýantatyny sózsiz. Óıtkeni osy másele jańa qurylystar salýǵa kóp kedergi bolyp kelgen. Jurttyń jańa jer kodeksinen de kúteri kóp. Ary qaraı qurylysqa ruqsat alýdyń úsh satyly qaǵıdaty engizilmek. 
– Naqty 100 qadam ishinde Qazaqstandy halyqaralyq kólik-kommýnıkasıalyq aǵymdarǵa ıntegrasıalaný talaptary da kórsetilgen.
– Ásirese, «Eýrazıalyq transkon­tı­nen­taldyq dáliz» mýltımodeldik kólik dálizin qurý jónindegi jobany iske qosý zor múmkindikter ashady. Ol Azıadan Eýro­paǵa júkter tranzıtin kedergisiz júzege asyrýǵa múmkindik beredi. Kólik dálizi: birinshi baǵyt – Qazaqstan aýmaǵy arqyly Reseı Federasıasyna jáne odan ári Eýropaǵa ótedi. Ekinshi baǵyt – Qazaqstan aýmaǵy arqyly Qorǵastan Aqtaý portyna deıin, odan ári Kaspıı teńizi men Ázerbaı­jan, sodan soń Gúrjistan arqyly. Jobaǵa bolashaqta 2014 jyldyń aıaǵynda qurylǵan Azıa ınfraqurylymdyq ınvestısıalar bankin tartý josparlanyp otyr.
Osy baǵytta elimizde halyqaralyq avıasıalyq hab qurý ıdeıasy da óte oryn­dy. Strategıalyq ınvestordy tartý ar­qyly Almaty irgesinen álemdik stan­dartqa saı keletin halyqaralyq jańa áýejaı salynatyn bolady. ASTANA EXPO – 2017 ınfraqurylymdary arqaýynda arnaýly mártebe bere otyryp, Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵyn (AİǴS) qurý ekonomı­kalyq máselelerdi sheshýge kómektespek. Qarjy ortalyǵynyń damý strategıasy kapıtal naryqtaryna qyzmet kórsetý jáne ıslamdyq qarjylandyrý mamandy­ǵyna sáıkes ázirlenetin bolady. Elıtalyq qarjy qyzmetiniń jańa túrlerin, sonyń ishinde private banking aktıvterdi basqarý salasyndaǵy qyzmetter damytylady. Qarjy ortalyǵy aýmaǵynda resmı til retinde aǵylshyn tilin engizý de ózin-ózi aqtaıtyn sharýa. Áıtpese, qıt etkenniń bárine kúni ótip bara jatqan orys tilin qoldaný abyroı bermesi anyq. Ekonomı­kanyń alty negizgi salasy úshin on aldyńǵy qa­tarly kolej ben on joǵary oqý or­nyn­da bilikti kadrlardy ázirleý, keıin­nen bul tájirıbeni elimizdiń basqa oqý oryn­daryna taratý quptarlyq is. Bilim berý júıesinde – joǵary synyptar men JOO-larda aǵylshyn tilinde oqytýǵa kezeń-kezeńmen kóshý nysanasy kókeıge qonady. 
– Budan bylaı, memleket qyzmetker­le­riniń jumysy, túrli josparlar men baǵdar­lamalardyń ashyqtyǵy da júzege aspaq.
– Memlekettik organdar basshyla­ry­nyń halyq aldynda strategıalyq jos­parlar jáne aýmaqtyq damý baǵdar­lama­larynyń mańyzdy kórsetkishterine qol jetkizilgendigi týraly jyl saıynǵy ashyq baıandamalar jasaýlaryn jáne olardyń esepterin resmı veb-saıttarda ornalasty­rýdy tájirıbege engizý bıliktiń ashyqty­ǵyna qol jetkizedi. Eń keremeti selolyq okrýg, aýyl, selo, kent, aýdandyq mańyz­daǵy qala deńgeıinde jergilikti ózin-ózi basqarýdyń derbes búdjeti engiziletin bo­lady. Oblys ortalyqtarynda jáne res­pýb­lıkalyq mańyzdaǵy qalalarda aza­mat­tardyń tıisti búdjettik jobalaryn tal­­qy­laýǵa qatysýynyń tetikteri jumys isteıdi. Qazaqstan azamattary memlekettik qyzmetterdi bir jerden alatyn bolady. Bul maqsattar júzege asýy úshin el Pre­zıdenti janynan bes jumys tobynan ja­saqtalǵan jańǵyrtý jónindegi ulttyq komısıa quryldy. Komısıa bul mindet­terdi júzege asyrýǵa qazirdiń ózinde kirisip ketti desek te bolady.

Derekkóz: Aıqyn-aqparat