Parlament Májilisiniń Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń tóraǵasy, «Nur Otan» partıasy fraksıasynyń múshesi Seıitsultan ÁIİMBETOV myrzamen suhbat:
Parlament Májilisiniń Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń tóraǵasy, «Nur Otan» partıasy fraksıasynyń múshesi Seıitsultan ÁIİMBETOV myrzamen suhbat:
– Seıitsultan Súleımenuly, Memleket basshysynyń bastamasymen búgingi tańda básekege qabiletti otandyq ónimdi óndirýge basa mán berilip otyr. Qazaqstannyń jeńil ónerkásibi salasynyń keshegisi men búgini já­ne bolashaǵy týraly jan-jaqty áńgi­melep berseńiz.

– Damyǵan elderde de, damýshy elderde de jeńil ónerkásiptiń mańyzy zor jáne ol tutyný deńgeıi boıynsha tek azyq-túlik ónim­derin tutynýdan keıin ekinshi orynda tur. Mysaly, jeńil ónerkásiptiń úlesi AQSH, Italıa, Germanıa, Qytaı, Túrkıa, Por­týgalıa sıaqty damyǵan elderde 12-20%-dy qurap otyr.

Básekege qabiletti ónim shyǵarý jaǵ­daıynda ol salynǵan resýrstardyń jo­ǵary aınalymdylyǵy (jylyna 2-3 ese) men tıimdiligin, keń aýqymdy óńiraralyq jáne salaaralyq kooperasıany qamt­a­masyz ete otyryp, taýar ótkizýdiń or­nyq­ty naryǵyn ıelenedi. 

Ótken kezeńge kóz júgirtsek, Qazaq KSR jeńil ónerkásibi respýblıka búd­jetin 25%-ǵa deıin qalyptastyrǵany bá­­­rimizdiń esimizde. Onyń óńdeýshi óner­kásip qurylymyndaǵy úlesi 21%-dy qu­rady. Respýblıkada 1 000-nan astam iri já­ne orta kásiporyn, onyń ishinde qala qu­raıtyn kásiporyndar jumys istedi. My­saly, 10 myńnan astam jumysshysy bar Almaty maqta-mata kombınaty, 1 myń­nan astam jumysshysy bolǵan Al­maty kilem fabrıkasy, 9 myńǵa deıin adam­dy jumyspen qamtyǵan Qostanaı maýy­ty-shuǵa kombınaty sıaqty alyp ká­siporyndar bolǵany belgili.

Al búgingi tańda bul kórsetkishter bir­neshe esege qysqarǵanyn kóremiz. 2014 jy­ly atalǵan salada jumyspen qamtyl­ǵandar sany nebary 13,7 myń adamdy qu­ra­dy. Bul sala kóp ózgeristerge ushyrady. 1990 jyldardaǵy qarjy daǵdarysy kezin­de jaǵdaıy múldem quldyrap ketkeni anyq. 

– Endeshe, atalǵan salany damytýdyń, ony qalpyna keltirý men jańǵyrtýdyń qan­daı joldary bar? 

– Halyqaralyq baǵalaý boıynsha otan­dyq óndiristiń úlesi resýrstardyń jal­py kóleminde 30 %-ǵa jetken jaǵ­daı­da, eldiń ekonomıkalyq qaýipsizdiginiń shek­ti deńgeıine kol jetkiziledi eken.

Táýelsizdik jyldarynda otandyq jeńil ónerkásipti damytý jáne eldegi ishki naryqty qorǵaý úshin memlekettik qoldaý sharalary turaqty túrde qabyldanyp jatqanyn atap ótkim keledi.

Mysaly, jeńil jáne tamaq ónerká­si­binde ımportty almastyrýdyń 2001-2003 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy, Maqta-toqyma klasteri – «Ońtústik» AEA qurý, Qa­zaqstan Respýblıkasynda jeńil óner­ká­sipti damytý jónindegi 2010-2014 jyl­darǵa arnalǵan baǵdarlama qabyldandy. Sonymen qatar 2010-2014 jyldarǵa ar­nalǵan údemeli ındýstrıalandyrýdyń me­mlekettik baǵdarlamasynda jeńil óner­kásip damýdyń negizgi sektorlarynyń biri bolyp aıqyndaldy. Bul rette, 2008-2013 jyl­darda jeńil ónerkásiptiń negizgi kapı­talyna salynǵan ınvestısıalar 37 mlrd 910 mln teńgeni qurady.

Biraq buǵan qaramastan, otandyq ká­siporyndardyń kórsetkishteri kóńil kón­shitpeıdi. Máselen, otandyq toqyma jáne tigin ónerkásibi respýblıkanyń ishki na­ryǵy qajettiliginiń tek 8%-yn, aıaqkıim 1%-ǵa jýyǵyn ǵana qamtamasyz etedi jáne jeńil ónerkásip óniminiń  90%-dan astamy ımport úlesine tıesili.

2008-2013 jyldar aralyǵynda jeńil óner­kásip taýarlarynyń ımporty bes ese­ge jýyq ósken, ósý qarqyny rekordtyq kór­setkishti – 481,5%-dy qurady, al eks­port nebary 5 %-ǵa ósti. 

Bul úrdis áli jalǵasýda. 2014 jylǵy taldaý jeńil ónerkásip taýarlarynyń ım­porty eksporttan 12 esege jýyq asyp tú­sip, 2 mlrd 241 mln 492 myń dollardy qu­ra­ǵanyn kórsetti.

– Bizdiń elimiz shıkizat pen eńbek re­sýrstaryna baı emes pe? Nege biz ımportqa táýeldi bolyp otyrmyz?

– Memlekettiń shıkizat pen eńbek re­sýrs­tary boıynsha orasan áleýeti bola tura, tolyqtaı ımportqa táýeldi bolyp otyrǵanymyz ras. Taýarlar ımporty men shıkizat eksporty ǵana bolǵan kezde naqty ekonomıkanyń qandaı da bir ósýi týraly sóz qozǵaý artyq shyǵar.

Óndirýshiler úshin teń emes ekonomı­kalyq jaǵdaılar otandyq taýar óndirý­shilerge ishki naryqtarda da, syrtqy na­ryq­tarda da óndiristi tıimdi damytýǵa múm­kindik bermeıdi. Onyń ústine jeńil ın­dýstrıa ónimine jyl saıynǵy qajet­tilik 5 mlrd dollarǵa jýyq dep baǵalanyp otyr.

Bizdiń oıymyzsha, eldiń ishki naryǵyn qorǵaý úshin jeńil ónerkásiptegi óz ón­dirisimizdiń plankasyn ekonomıkalyq qaýipsizdik deńgeıine deıin jetkizý, ıaǵnı, otandyq óndiris úlesin 30 %-ǵa deıin jet­kizý kerek. İshki naryqty otandyq sapaly ónimmen toltyrý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaǵanymyz abzal. Shıkizatty daıyn ónimge deıin tereń óńdeýdi júzege asyra­tyn jeńil ónerkásip ónimin óndirýshiler úshin jeńildikter berý tetigin engizý qajet. Olardy qosylǵan qun salyǵynan bosatýǵa, preferensıalar men sýbsıdıalardy jáne basqalardy berýge bolady. Sanıtarıalyq-gıgıenalyq normatıvterge, tehnıkalyq reglamentter men standarttarǵa sáıkes kel­meıtin tigin, toqyma, teri-bylǵary já­ne aıaqkıim ónimin ótkizý úshin jaýap­tylyqty qatańdatqan jón. Otandyq taýar óndirýshilerdiń básekege qabiletti taýar­laryn syrtqy naryqqa jyljytýyna qol­daý jasaý qajet. 

– Qandaı kedergiler bar ekeni baıqalyp otyr?

– Áýeli sapaly shıkizatty tereń qaıta óńdeý jáne olardyń jetispeýshilik prob­lemasyn sheshý qajet. Mysaly, qazirgi ýaqytta maqta talshyǵynyń tek 2%-y ǵana daıyn ónimge deıin qaıta óńdeledi, jún­niń 12%-y bastapqy óńdeýge jatqy­zy­lady. Statısıka derekteri boıynsha, shıt­ti maqta, óńdelmegen teri, jýylmaǵan jún túrindegi shıkizattyń 90%-ǵa jýyǵy shet elge eksporttalady. Tigin ónerkásibi is júzinde Qazaqstanda óndirilmeıtin ımporttyq matalardy, ıirilgen jipti, fýrnıtýrany paıdalanýǵa májbúr bolyp otyr. Bul buıymdar qunynyń joǵary bolýyna jáne baǵasy boıynsha olardyń ımporttyq ónimmen básekelesýge qabilet­sizdigine ákep soǵady. Sondyqtan otandyq óndirýshiler sheteldik óndirýshilermen básekelestik kúreste jeńilip jatady.

Bul problemany sheshý úshin shıkizat eks­portyn tejeý jáne óńdelý dárejesi tó­men ónimdi áketýge joǵary bajdardy en­gizý boıynsha sharalar qoldanylýǵa tıis.

Sondaı-aq otandyq jeńil ındýs-trıany damytý úshin óndiriste shıkizatty alýdan daıyn ónimdi jasaýǵa deıingi tolyq sıkli asa qajet. Mysaly, ósirilgen maq­tadan shıtti maqtany alý ǵana emes, so­nymen birge odan mata daıyndalǵany jáne daıyn kıim tigilgeni biz úshin mańyz­dy.

Bul máselede bizdiń keńestik dáýirden kóp jylǵy tájirıbemiz bar. Bizdiń óz shı­kizat qorymyz bolǵan, tolyq qaıta óń­deýdi jáne daıyn ónim shyǵarýdy júzege asyrdyq. «Almatykilem», Shymkent qarakúl zaýyty, Semeı teri-bylǵary kom­bınaty, Almaty maqta-mata kombınaty, Jam­byl jún óńdeý kombınaty jáne Al­ma­ty qalasyndaǵy «Jetisý»  aıaqkıim  fab­rıkasy sıaqty qazaqstandyq jeńil ónerkásip kásiporyndary álemge áıgili bol­dy, ónimderi joǵary suranysqa ıe bol­ǵan edi. 

Qazirgi kezde respýblıkada shıkizat qo­ryn damytý máseleleri memlekettiń ag­roónerkásiptik keshendi myqty jáne júıeli qoldaý baǵdarlamalaryn iske asyrý arqyly sheshilýde. Sondyqtan Qazaq­stan­nyń jeńil ónerkásibin burynǵy qar­qy­nyna jetkizý úshin barlyq alǵysharttar bar. 

– Ol úshin is-sharalardy qolǵa alǵan jón.

– Birinshi kezekte, básekege qabiletti daıyn ónimdi shyǵaratyn kásiporyndardy qol­daý jáne ishki naryqty qamtamasyz etý maq­satynda, sondaı-aq ótkizilgen ónim bir­ligine qosymsha jeńildikter berý jo­lymen odan ári eksportyn yntalandyrý qa­jet. Mysaly, daıyn ónimniń eksportyn yntalandyrýdyń mundaı ádisi Qytaıda, Óz­bekstanda tabysty qabyldanǵan. Mun­daı sharalar shıkizatty daıyndaý men óń­deý, materıaldardy sapaly daıyndaý, ha­lyqtyń, ásirese, áıelderdiń jumyspen qam­tylýyn qamtamasyz etý jáne eń bas­tysy, atalǵan salada jáne jalpy res­pýb­lıkada qosymsha jumys oryndaryn ashý boıynsha jeńil ónerkásipti damytýǵa jańa serpin beredi. 

Sondaı-aq qazirgi zamanǵy jeńil ın­dýst­rıanyń ǵylymdy qajetsinetinin es­kerý kerek. Qazirgi ýaqytta bul salanyń bá­sekege qabilettiliginiń tehnologıa men ın­novasıaǵa salynatyn ınvestısıanyń deń­geıine táýeldiligi joǵary.

Ókinishke qaraı, otandyq kási­p­oryndardyń kópshiliginde jabdyqtardyń, sondaı-aq óndiristiń tehnologıalyq úderis­teriniń fızıkalyq jáne moral-dyq jaǵynan tozýy eńbek ónimdiligine, ónim sapasyna teris áser etetini sózsiz.

Biz óz ónimderimizdi tanystyra bilýimiz de kerek-aq. Otandyq óndirýshilerdiń teh­nologıalar transfertinde belsendi ári utq­yr bolmaýy – taǵy bir mańyzdy má­seleniń biri. Mysaly, «Mango», «Zara» sıaq­ty kópshilikke qoljetimdi brendter jańa kıim úlgileri tanystyrylǵannan keıin, 10-15 kúnnen soń, búkil álemde sa­tyla bastaıdy eken.

Taǵy bir másele, áleýetiniń joǵary bol­ýyna qaramastan, jeńil ónerkásip 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan ındýst­rıa­landyrýdyń ekinshi kezeńiniń baǵdarla­masyna engizilgen joq. Demek, biz osy sa­lada joǵary nátıjege qol jetkizbeı, jarty jolda toqtap qaldyq. 

– Naryq zamanynda teri buıymdarynyń ba­ǵasy artyp tur. Al biz bar baılyqty iske asyra almaı otyrmyz. Teri óndirisin qalaı jolǵa qoıýǵa bolady? Osy salaǵa arnaıy toqtalyp ótseńiz.

– Qazaqstanda klımattyń, sapaly jem-shóp bazasynyń jáne tabıǵı selek­sıa­nyń arqasynda teri sapaly ári joǵary suranysqa ıe. Jeńil ónerkásip kásip-oryn­dary qaýymdastyǵynyń derekteri boıynsha, 2012 jyly elimizde tolyq óń­delmegen 10 mln dana teri óndirilgen. Onyń ishinde 2 mln dana eksporttalǵan, ish­ki óńdeýge 1,7 mln dana jiberilgen. Im­port múldem júzege asyrylmaǵan derlik. 6,3 mln dana óńdelmegen teri «kóleńkede» qa­lyp otyr jáne «qara» jáne «sur» eks­port sqemasy arqyly zańsyz jolmen el­den shyǵarylǵan.

Jalpy, teri – strategıalyq ónim, ony jo­ǵary óńdeýge deıin jetkizip, daıyn ónim­di eksportqa shyǵarýǵa bolady. Má­se­len, praktıka kórsetkendeı, óńdelgen te­rini satqanǵa deıin teri shıkizatynyń sa­typ alý baǵasyn 20 esege, al daıyn ónim (aıaqkıim, kúrteshe, sómke) shyǵarǵan kez­de ony 70 esege deıin kóterýge bolady. My­saly, Qazaq KSR-niń aıaqkıim  sala­sy­nyń qalyptasý kezeńinde aıaqkıim ón­dirisiniń kólemi jyl saıyn shamamen 390 mln jup bolǵan.

Teri daıyndaý osy salanyń taǵy bir mańyzdy problemasy ári tejeýshi fak­tory bolyp tabylady. Qazaqstan agrar­lyq el bolǵanyna qaramastan, bizde teri daıyn­daý jáne óńdeý jónindegi kásipo­ryn­dar qalǵan joq desek te bolady. Son­dyqtan oblystyq ákimdikter bız­nes­pen birlesip, satyp alý-daıyndaý keń­se­lerin ashý jumystaryn júrgizýi kerek. Bul ret­te, daıyndaý keńseleri terini keıinnen otan­dyq teri zaýyttarynda óńdeý úshin ony bastapqy óńdeýdi óz mindetterine al­ǵany jón.

Aldaǵy ýaqytta osy salaǵa tereń mán be­rilip, elimiz óziniń artyqshylyqtaryn, ıaǵnı teri óndirý boıynsha Ortalyq Azıa­da­ǵy ústem jaǵdaıyn, geografıalyq ja­ǵy­nan qolaıly ornalasýyn paıdalanýy kerek-aq. Onyń ústine bizge Qytaı naryǵy jaqyn, ol da tıimdi bolmaq. Munyń bar­lyǵy Qazaqstanǵa búkil Ortalyq Azıada teri shıkizatyn óńdeý jónindegi óńirlik prosesıngtik ortalyqtyń ornyn ıelený­ge múmkindik beredi.

Sol sekildi jún óńdeý salasynda da problemalar bar. Jyl saıyn qyrqylatyn 40 myń tonna júnniń shamamen 30%-y, onyń ishinde 17%-y jýylmaǵan kúıinde eks­porttalady. Bul tómen baǵaǵa ketip jat­qanyn bildiredi.

Júnniń 70%-nan astamy joǵalady, óń­delmeıdi. Bereketsiz jún naryǵynyń bolýy­nan jún arzan baǵamen baqylaýsyz já­ne sertıfıkatsyz Qazaqstannan tys jer­lerge, al túsken qarajattyń aıtarlyq­taı bóligi «kóleńkeli aınalymǵa» ketip jatyr, bul úlken shyǵyndarǵa ákelip, osy­nyń saldarynan memleket jyl saıyn 6,0 mln dollar joǵaltyp otyr.

Eger jún óndirisiniń shyǵyndaryn ba­rynsha azaıtsaq, ol eldiń búdjetin tol­tyryp qana qoımaı, sonymen qatar ha­lyq­tyń jún óndirý men ony óńdeýde, onyń ishinde aýyldyq jerlerdegi azamat­ta­rymyzdyń jumyspen qamtylýyn ul­ǵaıtýǵa múmkindik beredi.

– Maqtany el ishinde «aq altyn» dep ataı­tyny belgili. Ońtústik óńirde maqta ósir­genimizben, shyn máninde, onyń tabysy artýyna qandaı kedergiler sebep bolýda?

– Bizde jyl saıyn shamamen 100 myń ton­na maqta talshyǵy óndiriledi, onyń 90%-y eksporttalady. Búgingi kúni Oń­tús­tik Qa­zaqstan oblysynda 15 maqta óńdeý zaýyty bar, biraq olardyń jabdyqtary ener­gıany kóp qajetsinetini, shyǵary­latyn talshyq sapasynyń tómen bolýy jáne óz shıkizatynyń jetispeýshiligi – basty problemalar.

Bul rette, maqta shıtin egýdiń jańa teh­nologıalaryn, ıaǵnı ósirýdiń qazirgi zamanǵy ádistemelerin, plenka astynda tamshylatyp sýarý ádisin qoldanýǵa nazar aýdarý qajet, bul egis alqaptaryn ulǵaıt­paı-aq, onyń ónimdiligi men sapasyn art­tyrýǵa múmkindik beredi. Budan basqa, sýb­sıdıalaý tetigin qaıta qaraıtyn kez kel­di. Olardy janar-jaǵarmaıǵa, sýa­ra­tyn sýǵa jáne mıneraldyq tyńaıt­qysh­tarǵa bólýdiń ornyna, sýbsıdıany óndi­rilgen ónimniń birligine, ıaǵnı shıtti maq­taǵa bólý tıimdirek bolar edi.

Qysqa merzim ishinde spýtnıktik baı­la­nys pen habar taratýdyń ǵaryshtyq júıesi, avtomobıl, radıoelektronıka, óner­kásip jabdyǵyn óndirý, mashına ja­saý kesheni sıaqty ǵylymdy qajetsinetin jáne ınovasıalyq kúrdeli óndiristerdi iske asyra bilgen táýelsiz elimizde jeńil óner­­kásipti de «aıaǵynan turǵyzý» qıynǵa soqpas dep oılaımyn. Osy oraıda, Úkimet jeńil ónerkásipti ekonomıkanyń basym sek­torlaryna qosyp, oǵan degen kóz­qa­rasyn qaıta qaraýy qajet. Elbasy aıtyp ótkendeı, óndirýshiniń sapasy men kepil­di­gin bildiretin «Qazaqstanda jasalǵan» de­gen jazýy bar tanymal brend jasaý ke­­rek.

– Elimizde jeńil ónerkásipti serpindi da­mytý týraly qandaı usynystaryńyz bar?

– Ol úshin turyp qalǵan kásiporyn­dar­dy jeńil ónerkásipti basqarý jóninde derbes ulttyq operator qurý arqyly iske qosý úshin memlekettik damý ınstıtýtta­ry­nyń, onyń ishinde «Kaznex Invest» ak­sıo­nerlik qoǵamynyń, «Báıterek» ulttyq basqarý holdıńi» aksıonerlik qoǵamy­nyń quraldaryn paıdalaný qajet. Óndi­ris­ke ınvestısıa qajet. Sondyqtan she­tel­dik ınvestorlar úshin de, ózimizdiń ón­dirýshilerdi yntalandyrý úshin de tar­tymdy jaǵdaı jasaýdyń mańyzy zor. Sheteldikter úshin kelisimsharttyń qolda­nylý ýaqytyna ońaılatylǵan vızalyq rejım múmkindigin qaraý kerek. Sondaı-aq óndiristerde tehnıkalyq baqylaý bó­limderin jańǵyrtqan jón. «Qazaqstanda ja­salǵan» degen belgisi bar taýarlardy ta­nymal etý jáne qazaqstandyq taýar ón­dirýshiler jáne kıim men aıaqkıim brend­teri týraly tanymdyq tele-radıo baǵ­dar­lamalaryn shyǵarý arqyly qaıta qaraý ke­rek. 

– Kóp baıqalmaı júrgen taǵy qandaı mańyz­dy másele bar dep oılaısyz?

– Bul rette, balalar taýarlaryn óndirý men qamtamasyz etý problemasyn erekshe atap ótkim keledi. Óıtkeni búgingi kúni, sa­rapshylardyń baǵalaýy boıynsha, bala­lar kıimi men aıaqkıimi naryǵynyń kólemi jyl saıyn 200,0 mlrd teńgeni quraıdy eken! Alaıda otandyq balalar taýarlary­men qamtamasyz etilýi 1 %-dan aspaıdy.

– Oqýshylardy sapaly ári densaýlyǵy úshin qaýipsiz mektep formasymen qamta­masyz etý máselesi de erekshe alańdatady. Má­selen, jyl saıyn kúzde ata-analar mek­tep formasyn izdeý men oǵan tapsyrys berýdiń álegine túsedi. Óıtkeni olardy bizge Qytaıdan, Túrkıadan, Qyrǵyzstannan áke­ledi. Nege bulaı?

– Osy biz «Balalarymyz úshin qandaı kıim satyp alyp jatyrmyz?» degen suraq­qa oılanyp kórdik pe? Bizge baǵasy qym­bat, biraq sapasy tómen, qaýipsizdik sertı­fıkattary, shyǵarylý sertıfıkattary joq, ınvoıstary joq taýarlar usynady. Eń soraqysy, sol mektep formasyna ba­la­larymyzdyń densaýlyǵyna zıan kel­tiretin sıntetıkalyq matalardy jıi qol­danylady.

Biz óz óndirýshilerimizdi qoldaýdyń or­nyna, is júzinde basqa elderdiń ekono­mıkasyna ınvestısıa salyp, olardy kóterip ári baıytyp otyrmyz. Jeńil óner­kásip kásiporyndary qaýymdas­tyǵynyń aqparaty boıynsha, qazaq­stan­dyq oqýshylardyń sany shamamen 2 mln bolsa, 1 balaǵa shaqqanda mektep forma­sy­nyń baǵasy shamamen 15 myń teńge de­gen eseppen alǵanda, bul naryqtyń kólemi jyl saıyn shamamen 30,0 mlrd teńge dep ba­ǵalanyp otyr. Mine, qarajat qaıda ketip jatyr?!

Sondyqtan Úkimetke biryńǵaı mektep for­masyn engizý jáne ony tek Qazaq­stan­da ǵana óndirýdi mindetteý máselesin qa­raıtyn ýaqyt keldi.

Bul bir jaǵynan – májbúrli ári qajet­ti shara, ekinshi jaǵynan – balalarǵa ar­nal­ǵan mektep formasyn, sport kostúm­de­rin, kıim jáne aıaqkıim shyǵaratyn, pat­­rıottyq rýhta jumys istep jatqan otan­dyq taýar óndirýshilerdi naqty qol­daý.

Jeńil ónerkásiptiń otandyq kási­p­oryndarynyń qarýly kúshter, ishki ister organdary, qutqarý jáne basqa da qyzmet­terdiń qyzmetkerleri úshin nysandy kıim-keshek tigýi ekinshi qadam bolýy múmkin. Biz Qazaqstannyń barlyq óńirleri men qalalarynda sapaly mektep formasy men nysandy kıim-keshek tigip, jemisti jumys istegisi keletin kásiporyndar bar dep se­nimdi túrde aıta alamyz.

Bul úshin taýarlarǵa únemi monıtorıń júrgizý, biryńǵaı aqparattyq portal qurý, oblystyq ákimdikterdiń saıttarynda aq­parat ornalastyrý, jeńildikti sharttarmen saýda alańdaryn usyný qajet.

– Oıyńyzdy qorytyndylaı kelgende, atal­ǵan salaǵa tyń serpin berý úshin taǵy da qan­daı máselelerdi eskergen jón bolar edi?

– Búgingi kúni qazirgi zamannyń talap­ta­ryna saı keletin bilikti kadrlardyń je­tispeýshiligi Qazaqstannyń jeńil óner­kásibi úshin ótkir problema bolyp otyr. Jumysshylar, tiginshiler ǵana emes, jo­ǵary jáne orta býynnyń tehnıkalyq jumys­kerleri de jetispeıdi. Elde ártúrli deń­geıdegi jeńil ónerkásip mamandaryn daıyndaıtyn oqý oryndary jetkilikti bol­ǵanymen, kóptegen túlekter óziniń man­­sabyn óndirispen baılanystyrǵysy kel­­meıdi. Bul eńbek jaǵdaıynyń aýyr­lyǵy men jalaqynyń tómendigine baıla­nys­ty. Kásiporyndarda kadrlardyń bas­­­qa salaǵa ketýi baıqalady.

Sondyqtan kadr máselesi personaldy basqarý men kásiptiń bedelin kóterýdiń jańa tásilderin engizýdi talap etedi. Bú­gin­gi kúni mamandar daıarlaýdyń sapalyq kórsetkishterin jaqsartýǵa basa ekpin berilýge tıis jáne munda bilim men kásibı sheberlik óndiristiń mańyzdy resýrsy re­tinde qaralýǵa tıis. Budan basqa, bilim berý men ekonomıkanyń naqty sektory ara­syndaǵy alshaqtyqty joıý qajet.

Bul úshin bizdiń bilim beretin ve­domstvo­larymyz bıznes muqtaj bolyp otyr­ǵan mamandardy daıarlaýǵa mem­le­kettik tapsyrysty qalyptastyrýy kerek, son­daı-aq oqý standarttaryn naqty bız­nes ókilderimen jáne salalyq qaýym­das­tyqtarmen kelisýge tıis. Sondaı-aq bul ká­siptiń bedelin kóterý úshin «Óndiris oza­­ty», «Eren eńbegi úshin», «Úzdik tigin­shi», «Úzdik óndiris sheberi» ataqtaryn jań­­ǵyrtý qajet.

Qazaqstannyń álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna kirý jóninde Memleket bas­shysy qoıǵan mindetterdi oryndaý maq­satynda depýtattyq korpýs jeńil ónerkásip salasyndaǵy ahýaldy jaqsartý boıynsha úlken jumys atqarýda. Partıa­lardyń qoǵamdyq qabyldaýynyń, «Nur Otan» fraksıasy janyndaǵy mańyzdy keńesterdiń dıalog alańdarynda jeńil ın­dýstrıanyń jáne agroónerkásiptik ke­shenniń onymen ózara baılanysty sal­a­larynyń eńbek ujymdarymen, qoǵamdyq bir­lestikterimen jáne kásipkerlerimen kezdesýler men talqylaýlar ótkizilýde. Mun­da depýtattar atalǵan salanyń jaǵ­daıyn jaqsartý jáne salanyń tutyný­shylary men qyzmetkerleriniń quqyq­ta­ryn qorǵaý boıynsha naqty usynystar ázirleýde.

Sonymen qatar qazirgi ýaqytta Par­lament Májilisinde maqta salasynyń damýyn jetildirý, arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar máseleleri jóninde mańyzdy zań jobalary qaralýda. Kásipkerlik kodeksiniń jobasyn jan-jaqty talqylaý jáne pysyqtaý jumysy júrgizilip jatyr. Aǵymdaǵy sesıada Parlament kásip­kerlik qyzmet úshin jaǵdaıdy túbegeıli jaq­sartý, memlekettiń kásipkerlik qyz­metke qatysýyn shekteý máseleleri jó­ninde zańdar qabyldady, bul zańdar bız­nes júrgizý jaǵdaıyn jaqsartýǵa, ká­sipkerlikti qoldaýǵa jáne eldiń básekege qabilettiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan.

Elimizde alǵa qoıylǵan mindetterdi sheshý úshin barlyq múmkindikter bar. Bú­gingi kúni jeńil ónerkásiptiń jedel damýy­na serpin berýge qabiletimiz de jetkilikti. Ol úshin keshendi jumystar atqarylýy ke­rek.

– Elimizdegi jeńil ónerkásip salasynyń úlken máselelerin qozǵap, óz oılaryńyz ben usy­nystaryńyzdy aıtyp bergenińizge raq­met!

Derekkóz: Aıqyn-aqparat