Qaraǵandy oblysy – Qazaqstannyń ındýstrıalyq áleýetin aıqyndaıtyn negizgi óńirlerdiń biri. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń óńirge jumys sapary barysynda ónerkásiptik kásiporyndardy jańǵyrtý, ınvestısıalyq jobalardy iske asyrý jáne jańa óndirister ashý máselelerine erekshe nazar aýdaryldy. Bul bastamalar el ekonomıkasyn ártaraptandyrýǵa jáne óńirlerdiń turaqty damýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
Saıasattanýshy Janerke Qaıratqyzy Prezıdenttiń ındýstrıalyq saıasattaǵy basymdyqtary, Qaraǵandy oblysynyń ınvestısıalyq áleýeti jáne «Halyqtyq qurylys» jobasynyń óńirlik damý men qoǵamdyq senimdi nyǵaıtýdaǵy mańyzy týraly pikir bildirdi. Sarapshynyń aıtýynsha, iri óndiristerdi jańǵyrtý men jańa jumys oryndaryn ashý ekonomıkalyq ósimge serpin berip, otandyq óndiristiń básekege qabilettiligin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Sondaı-aq Qarmet kompanıasynyń ınvestısıalyq baǵdarlamasy, Qazaqstannyń ónerkásiptik derbestigin nyǵaıtý joldary jáne bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi de sóz boldy. Janerke Qaıratqyzy ekonomıkalyq ósimniń halyqtyń turmys sapasyn jaqsartýmen ushtasýy, ınfraqurylymnyń jańarýy jáne memleket, bıznes pen qoǵam arasyndaǵy áriptestiktiń mańyzy jóninde oı qozǵady.
— Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Qaraǵandy oblysyna jumys sapary barysynda Qarmet kásipornyn jańǵyrtý, jańa óndirister ashý jáne ınvestısıalyq jobalardy júzege asyrý máselelerine erekshe nazar aýdaryldy. Memleket basshysynyń iri ónerkásiptik óńirlerdi damytýǵa basymdyq berýi Qazaqstannyń ındýstrıalyq saıasaty men uzaq merzimdi damý strategıasynda qandaı ról atqarady?
— Jalpy táýelsizdik jyldary boıy eldiń ekonomıkasyn ártaraptandyrý jáne kúrdelendirý, bastysy ekonomıkanyń tabıǵı resýrstarǵa táýeldiligin azaıtý jaıly úzdiksiz aıtylyp keledi. Osy oraıdaPrezıdenttiń Qaraǵandy oblysyndaǵy iri ónerkásiptik kásiporyndardy jańǵyrtýǵa, jańa óndirister ashýǵa jáne ınvestısıa tartýǵa basymdyq berýi ekonomıkanyqurylymdyq turǵydan jańǵyrtýdyń mańyzdy baǵytyn kórsetedi.
Qaraǵandy oblysy – elimizdiń ındýstrıalyq áleýeti joǵary óńirlerdiń biri. Sondyqtan óńirdegi óndiristik jańǵyrtý tek jergilikti ekonomıkanyń damýyna yqpal etip qoımaı, búkil eldiń ónerkásiptik básekege qabilettiligin arttyrýǵa áser etedi.
— Prezıdent kelesi jyldy «Jalpyhalyqtyq aýqymdy qurylys jyly» dep jarıalap, «Halyqtyq qurylys» jobasy eldiń barlyq óńirin qamtıtynyn jetkizdi. Bul bastamanyń saıası jáne qoǵamdyq mańyzy qandaı? Onyń óńirler arasyndaǵy damý teńgerimin qalyptastyrýǵa jáne halyqtyń memleket saıasatyna degen senimin nyǵaıtýǵa yqpaly qandaı bolmaq?
— «Jalpyhalyqtyq aýqymdy qurylys jyly» bastamasynyń mańyzy tek qurylys salasyn damytyp, kólemin arttyrýmen shektelmeıtini belgili. Óńirler arasyndaǵy ınfraqurylymdyq aıyrmashylyqtar, ekonomıkalyq jáne áleýmettik demografılyqteńgerimsizdikter óńirlik damýdaǵy ózekti máselelerdiń biri bolyp otyr. Bastamanyń saıası mańyzy da osy máselelerdi sheshýde. Sondyqtan bul bastamany óńirlik saıasatty naqty nátıjege baǵdarlaýdyń joly retinde qarastyrýǵa bolady. Memleketke degen senimge keletin bolsaq, memlekettik saıasattyń nátıjesin azamattar eń aldymen ózderi turatyn eldi mekendegi naqty ózgerister arqyly baǵalaıdy. Álbette jóndelgen jol, jańartylǵan mektep nemese qoljetimdi medısınalyq qyzmet memlekettik saıasattyń naqty nátıjesin jáne qoǵamǵa bergen qundylyǵyn kórsetedi.Alaıda halyqtyń senimin nyǵaıtý úshin bul bastama aıasynda júzege asyrylatyn jobalardyń merziminde aıaqtalýy, qurylys sapasy, búdjet qarajatynyń ashyq jumsalýy jáne turǵyndardyń qajettilikteriniń eskerilýi óte mańyzdy bolmaq.
— Qaraǵandy oblysynyń 2032 jylǵa deıingi ınvestısıalyq portfeli 7 trıllıon teńgeni quraıtyn 186 jobadan turady. Olardy iske asyrý nátıjesinde 36 myń jańa jumys orny ashylady dep josparlanǵan. Bul kórsetkishter Memleket basshysynyń óńirlik damý men ınvestısıalyq saıasatqa basymdyq berip otyrǵanyn kórsetedi. Atalǵan bastamalardyń eldiń ekonomıkalyq jáne saıası turaqtylyǵyn nyǵaıtýdaǵy mańyzy qandaı?
— Qaraǵandy oblysynda 2032 jylǵa deıin 7 trıllıon teńgege baǵalanǵan 186 ınvestısıalyq jobany iske asyrý jáne 36 myń jańa jumys ornyn ashý jospary óńirdiń uzaq merzimdi ekonomıkalyq áleýetin arttyratyny sózsiz. Josparlanǵan jobalardyń júzege asýy ınvestısıa kóleminiń ulǵaıýyna, óndiris salasynyń damýyna, jańa kásiporyndardyń ashylýyna jáne búdjet kiristeriniń ósýine oń yqpal etedi.
Eń bastysy, ınvestısıalyq jobalar jańa jumys oryndaryn ashý arqyly ekonomıkalyq belsendilikti arttyryp, halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa jáne óńirdiń áleýmettik turaqtylyǵyn nyǵaıtýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar ınvestısıalardyń jergilikti ekonomıkaǵa qosatyn úlesi óndiristik áleýettiń artýynan, kásipkerlik ortanyń damýy men jańa ekonomıkalyq múmkindikterdiń qalyptasýynan kórinis tabady.
Sondyqtan ınvestısıalyq saıasattyń nátıjesin tartylǵan qarjy kólemimen qatar, onyń naqty ekonomıkalyq múmkindikterge aınalyp, halyqtyń turmys sapasyna oń áser etýi turǵysynan baǵalaý mańyzdy. Bul rette Qaraǵandy oblysyndaǵy ınvestısıalyq bastamalar óńirdiń ekonomıkalyq áleýetin arttyryp, eldiń ekonomıkalyq jáne saıası turaqtylyǵyn nyǵaıtýǵa eleýli úles qosady dep esepteımin.
— Qarmet kompanıasynyń ınvestısıalyq baǵdarlamasy 3,5 mıllıard dollardy quraıdy. Al kásiporyn 2028 jylǵa qaraı jylyna 5 mıllıon tonna bolat, 9 mıllıon tonna kómir jáne 5 mıllıon tonna temir rýdasy konsentratyn óndirýdi kózdep otyr. Bul jobalar Qazaqstannyń ónerkásiptik derbestigin nyǵaıtýǵa jáne halyqaralyq arenadaǵy ekonomıkalyq pozısıasyn kúsheıtýge qandaı múmkindik beredi? Memleket basshysynyń otandyq óndiristi damytýǵa baǵyttalǵan saıasatynyń strategıalyq máni nede?
— Qarmet kompanıasynyń ınvestısıalyq baǵdarlamasyn Qazaqstannyń ónerkásiptik áleýetin jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan iri bastamalardyń biri retinde qarastyrýǵa bolady. Strategıalyq turǵydan alǵanda, Qazaqstan úshin túrli ónerkásip salalarynda suranysqa ıe, qosylǵan quny joǵary ári tehnologıalyq turǵydan kúrdeli metal ónimderiniń óndirisin keńeıtý asa mańyzdy.
Qazirgi tańda Qarmet kompanıasynyń ónimderi negizinen qurylys salasynyń qajettilikterin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Osy oraıda josparlanǵan aýqymdy «Halyqtyq qurylys» jobasyn eskersek, kompanıa ónimderine degen suranys arta túspek. Bul óz kezeginde otandyq metalýrgıa óndirisin damytýǵa jáne ishki naryqtyń qajettilikterin qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
Sondyqtan Qarmet kompanıasynyń ınvestısıalyq jobalary sátti iske asqan jaǵdaıda, Qazaqstannyń ónerkásiptik derbestigin nyǵaıtyp, ishki ekonomıkalyq turaqtylyq pen ósimge oń yqpal etedi. Sonymen qatar otandyq óndiristiń damýy elimizdiń halyqaralyq arenadaǵy ekonomıkalyq pozısıasyn kúsheıtýge jol ashady.
— Qarmet kompanıasy Temirtaýda 30 shaqyrym tramvaı jolyn qalpyna keltirip, 8 jańa vagon satyp aldy. Prezıdent bul bastamany bıznestiń áleýmettik jaýapkershiliginiń úlgisi retinde atap ótti. İri kásiporyndardyń óńir turǵyndarynyń turmys sapasyn jaqsartýǵa qatysýy memleket pen qoǵam arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtýda qandaı ról atqarady?
— Kásiporyndardyń áleýmettik jaýapkershiligi álemdik tájirıbede keńinen qalyptasqan jáne bıznestiń qoǵam aldyndaǵy mindettemelerin júzege asyrýdyń mańyzdy tetikteriniń biri sanalady. Qazaqstanda da bul baǵyt birtindep damyp, bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligin yntalandyratyn ınstıtýsıonaldyq tetikter qalyptasqan. Sonyń biri – 2008 jyldan beri ótkizilip kele jatqan respýblıkalyq «Paryz» konkýrsy.
Kásiporyndardyń áleýmettik jaýapkershilik aıasynda júzege asyratyn jobalarynyń aýqymy men mazmuny ártúrli bolǵanymen, olardyń barlyǵy qoǵamnyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Osy turǵydan alǵanda, ásirese Qarmet sıaqty iri kásiporyndardyń óńir turǵyndarynyń turmys sapasyn jaqsartýǵa qosatyn úlesi memleket, bıznes jáne qoǵam arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtýdyń mańyzdy quraly bola alady.
Bul rette memlekettiń, ásirese jergilikti atqarýshy organdardyń róli erekshe. Memleket ekonomıkalyq úderisterdi retteýmen qatar, ekonomıkalyq ósim nátıjeleriniń qoǵamnyń keń aýqymdy qajettilikterine qyzmet etýine jaǵdaı jasaýy tıis. Osy oraıda jergilikti basqarý organdary bıznestiń áleýmettik bastamalaryn óńirdiń naqty qajettilikterimen ushtastyryp, olardyń júıeli ári nátıjeli júzege asyrylýyna yqpal ete alady.
Kásiporyndardy áleýmettik jobalarǵa qatysýǵa yntalandyrý, ózara tıimdi áriptestik tetikterin qalyptastyrý jáne zańnamada kózdelgen áleýmettik mindettemelerdiń oryndalýyn qadaǵalaý jergilikti basqarýdyń tıimdiligin kórsetetin mańyzdy ólshemderdiń biri.
Biz kóbinese apattyq nemese tótenshe jaǵdaılar kezinde bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligin halyqqa kórsetilgen kómek arqyly baıqaımyz. Mundaı qoldaýdyń qoǵam úshin mańyzy zor. Sonymen qatar áleýmettik jaýapkershiliktiń áleýeti óńirdiń uzaq merzimdi damýyna baǵyttalǵan bastamalardy qamtıdy. Osy áleýetti tolyq iske asyrý úshin bıznes jekelegen qaıyrymdylyq sharalarymen qatar, júıeli áleýmettik ınvestısıalarǵa basymdyq berýi mańyzdy.
Bul rette memleket qoǵamdyq múddelerdi qorǵaýshy, bıznes pen qoǵam arasyndaǵy yntymaqtastyqty úılestirýshi jáne áleýmettik mindettemelerdiń oryndalýyn qamtamasyz etýshi negizgi ınstıtýt retinde mańyzdy ról atqarady.