Keshe Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Ulybrıtanıa jerindegi resmı sapary bastaldy. Osy arada aıta keteıik, Elbasynyń aqsúıek aǵylshyndar eline osy ýaqytqa deıin 8 sapary bolyp ótken bolatyn. Bul saparlardyń barlyǵy óz nátıjelerin berdi. Sonyń nátıjesinde eki el arasyndaǵy qarym-qatynastar udaıy ósý ústinde boldy.
Elbasynyń bul jolǵy sapary Uly­brı­tanıa Premer-mınıstri De­vıd Ke­me­ronnyń shaqyrýy boıynsha uıym­dastyryldy. Brıtan úkimetiniń basshysy 2013 jyldyń 30 maýsym – 1 shil­de aralyǵynda Qazaqstanǵa saparmen ke­lip Astanada jáne munaıly Atyraý qalasynda bolyp qaıtqan edi. Sol kezde elimiz jáne onyń damý áleýeti men múmkindikteri Ulybrıtanıa premerine jaqsy áser qaldyrǵan sekildi. Bul jolǵy Elbasy saparynyń bir sebebin osymen de túsindire ketsek, artyq bolmas.
Al endi sapardyń naqty maqsatyna kel­sek, ol Astana men London arasyn­da qa­lyptasqan strategıalyq áriptestikti odan ári tereńdetý, joǵary deńgeıdegi qa­­rym-qatynasty nyǵaıtý, saıası, saý­da-eko­nomıkalyq jáne mádenı-gým­a­nı­tar­­lyq baılanystardy keńeıtý bolyp tabylady.
Munyń syrtynda, bul Qazaqstanda kezekten tys Prezıdent saılaýy jáne taıaýda ǵana Ulybrıtanıada parlament saılaýy ótkennen keıin Memle­ket basshysynyń osy elge jasap otyrǵan birinshi sapary. Onyń ústine sapar Qazaqstannyń Dú­nıe­júzilik saýda uıymyna ótýi shaǵynda uıymdastyrylyp otyr. Mine, osynyń barlyǵy Astananyń batys álemimen jaqyndasa túsýge shynaıy nıet tanytyp, mańyzdy sapar arqyly soǵan belgi berip otyrǵandyǵyn da ańǵartsa kerek.
03-11-02
03-11-06
Qazaqstan memleketi basshysynyń bul qadamyn brıtandyq tarap ta laıyqty baǵalady. Sapar qarsańynda osy eldegi belgili de yqpaldy tulǵalar Qazaqstanǵa degen jyly lebizderin bildirip jatty. Qazaqstan Kóshbasshysy jóninde burynnan qalyptasqan qurmet­teýshilikke bul joly eldiń joǵary bıligi tarapynan jaqsy ekpin berildi. Bir sózben aıtqanda, Ulybrıtanıa úkimeti Qazaqstan Prezıdentiniń bul jolǵy saparyna barynsha mán bergendigi baıqalyp turdy.
Sapar baǵdarlamasy aıasynda Qazaqstan memleketi basshysynyń Premer-mınıstr Devıd Kemeronmen kezdesýi, sondaı-aq, eki el basshylyǵynyń Úkimetaralyq komısıanyń kezekti otyrysyna qatysýy sapardyń mańyz­dylyǵyn arttyra tústi.
Premer-mınıstr Devıd Kemeronmen kezdesý barysynda Qazaqstan men Brı­tanıa yntymaqtastyǵynyń negizgi ba­ǵyt­tary talqylandy.
Nursultan Nazarbaev D.Kemeronnyń 2013 jyly Qazaqstanǵa jasaǵan sapary ekijaqty qarym-qatynastarǵa tyń ser­pin bergenin aıtty. Elbasy sondaı-aq, ke­­lissózder barysynda Qazaqstan Úki­me­­tiniń músheleri brıtan tarapymen mań­yz­dy ýaǵdalastyqtarǵa qol jetkiz­genin atap ótti.
Sonymen qatar, Qazaqstan Prezıdenti Ulybrıtanıa Premer-mınıstrin sońǵy ótken parlamenttik saılaýdaǵy aıqyn jeńisimen jáne jańa úkimet quramyn jasaqtaýymen quttyqtady.
«Osy bir kúrdeli kezeńde sizdiń el je­tis­tikterge jetip otyrǵanyn atap aıt­qym keledi. Meniń saparymdaǵy baǵ­darla­manyń mazmundylyǵy bizdiń qa­rym-qatynasymyzdyń joǵary deńgeıde eke­nin kórsetedi», – dedi Memleket basshysy.
D.Kemeron Qazaqstannyń ınvestısıa tartý, ındýstrıany damytý jáne saýda salasynda keremet tabystarǵa jetkenine nazar aýdardy. Ulybrıtanıa Premer-mınıstri sondaı-aq, búginde elderimizdiń kelissózder ótkizetin máseleler aıasy keń ekenin aıtty jáne Nursultan Nazarbaev usynǵan reformalardy júzege asyrý jaıyn talqylaýǵa nıetti ekenin bildirdi.
Kelissózder qorytyndysy boıynsha tómendegideı ekijaqty qujattarǵa qol qoıyldy:
Qazaqstan Respýblıkasy men Uly­brı­tanıa jáne Soltústik Irlandıa Birikken Koróldigi arasyndaǵy ózara quqyqtyq kómek týraly shart;
Qazaqstan Respýblıkasynyń Mem­le­kettik qyzmet isteri jáne jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi men Uly­brı­ta­nıa Mınıstrler kabınetiniń Hatshy­ly­ǵy arasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandým;
Ulybrıtanıa jáne Soltústik Irlan­dıa Birikken Koróldiginiń EKSPO-2017 kórmesine qatysýy týraly kelisim. Bul qujat Ulybrıtanıanyń EKSPO-2017 kórmesine qatysatyndyǵyn quqyqtyq negizde kýálandyrdy.
Kezdesý sońynda Qazaqstan Pre­zı­den­ti Ulybrıtanıa Premer-mınıstrin I dá­rejeli «Dostyq» ordenimen marapattady.
Endi eki el arasyndaǵy ynty­maq­tastyq tarıhyna nazar aýdarar bolsaq, Qazaqstan Respýblıkasy men Uly­brıtanıa jáne Soltústik Irlandıa Qu­rama Koróldigi arasyndaǵy dıplo­matıalyq qatynastar 1992 jyldyń 19 qańtarynan bastap ornyqqan bolatyn. 1996 jyly aqpanda Ulybrıtanıada Qa­zaqstan elshiligi jumysyn bas­tady. 2014 jyldyń qyrkúıeginen beri Qazaqstan Respýblıkasynyń Uly­brı­tanıadaǵy Tó­tenshe jáne ókiletti elshi­si qyzmetin Erjan Qazyhanov atqaryp keledi. Al Ulybrıtanıanyń Qazaqstan Res­­pýb­­lıkasyndaǵy elshisi Kerolın Braýn bul qyzmetti 2013 jyldyń qańta­rynan bas­tap atqarýda.
Eki el arasyndaǵy saýda-ekono­mı­ka­lyq qarym-qatynastar da laıyqty jaǵ­daıda damyp keledi. Birikken Koról­diktiń Qazaqstan ekonomıkasyna, ásirese, onyń munaı-gaz sektoryna quıǵan ti­keleı ınvestısıalarynyń kólemi boıynsha aldyńǵy oryndardyń birin alýy sonyń bir kórinisi.
Ulybrıtanıa Qazaqstan ekonomıkasyna salynǵan ınvestısıalar kólemi boıynsha dástúrli túrde jetekshi elderdiń biri bolyp otyr. Elimizdiń Ulttyq bankiniń derekteri boıynsha, 1995-2015 jyldar ishinde bizdiń respýblıkamyzǵa kelgen brıtannyń tikeleı ınvestısıalary 11,2 mıllıard dollardy qurady.
Eger qazaqstandyq statısıkalyq málimetterge súıensek, ótken jyldyń qańtar-qazan aılarynyń aralyǵynda eki eldiń arasyndaǵy saýda aınalymy 1,05 mıllıard dollar bolǵan. Munyń teń jartysynan astamy elimizdiń Ulybrıtanıaǵa jetkizgen eksporttyq ónimderi bolyp tabylady.
Birikken Koróldik Qazaqstannyń Eýropalyq odaqtaǵy basty jáne basymdyq berilgen saýda áriptesteriniń biri bolyp tabylatyndyǵy bıylǵy jyly taǵy da qýattaldy. Daǵdarys aýyrtpalyqtaryna qaramastan, 2015 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda Ulybrıtanıaǵa baǵyttalǵan Qazaqstan eksporty onyń aldyndaǵy jyldan 21 paıyzǵa ósip, 417,5 mıllıon dollardy qurady. Syrtqy saýdanyń oń saldosy 199 mıllıon dollar boldy.
Qazirgi kúni Qazaqstan naryǵynda birqatar brıtandyq iri kompanıalar jumys isteýde. Solardyń qatarynda, BG, Shell, AMEC, Invensys, BAE Systems, RioTinto, PETROFAC, Sun Group, Rolls Royce, HSBC, RBS, EY, Deloitte, PwC, KPMG, SNR Denton, GlaxoSmithKline, AstraZeneca sekildi kompanıalar bar. Bul kompanıalardyń kópshiligi londondyq qor bırjasyna engizilgen alpaýyt kom­panıalar. Sol sekildi, birqatar qazaq­standyq kompanıalardyń da álem boı­ynsha aldyńǵy qatarda turǵan osy qor bırjasyna tirkelgendigin aıta ketsek, artyq bolmas. Solardyń qa­tarynda («QazMunaıGaz» BÓ» AQ, «Kaz­kommersbank» AQ, «Halyq Banki» AQ, «Kcell» AQ (Qor naryǵy), Orsu Metals Corp., W Resources, Steppe Cement, Max Petroleum, Tau Capital, Roxi Petroleum, Central Asia Metals, Frontier Mining, Jupiter Energy, Kemin Resources sekildi kompanıalar bar.
2012 jyldyń qarasha aıynda Uly­brıtanıa Qazaqstandy (Meksıka, In­do­nezıa, Marokko, Vetnam, Ońtústik Af­rıka elderimen qatar) ekijaqty saýda men ınvestısıalardy ulǵaıtý maqsatynda 14 basym elderdiń tizimine engizgen bolatyn. Osyǵan jaýap retinde 2013 jyldyń qazanynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti Ulybrıtanıany ınvestısıalar tartý maqsatynda alty basymdyqqa ıe memleketter tizimine qosty. Osy maq­satta 2014 jylǵy 12 maýsymda jańa ın­ves­tısıalyq zańnama qabyldandy. Buǵan qosymsha retinde Ulybrıtanıany qosa alǵanda 10 memleket azamattaryna 2014 jylǵy 15 shildeden 2015 jylǵy 15 shil­dege deıin Qazaqstanǵa vızasyz kirýge ruqsat berildi.
2013 jylǵy 30 qazanda saýda-eko­no­mıkalyq, ǵylymı-tehnıkalyq jáne mádenı yntymaqtastyq jónindegi Úki­met­aralyq komısıa (ÚAK) quryldy.
Sonymen birge, ózge de qurylymdar jumys isteıdi. 2015 jyly 24 aqpan­da «Samuryq-Qazyna» AQ pen Ulybrı­ta­nıanyń saýda jáne ınvestısıalar jó­nindegi agenttiginiń (UKTI) İskerlik keńesi jáne Brıtandyq saýda palata­synyń Qazaqstandaǵy ókildigi ashyldy.
Onyń syrtynda eki el arasyndaǵy mádenı-gýmanıtarlyq áriptestik qa­ty­nastar jyl ótken saıyn damýda. Sonyń ishinde bilim berý salasy ekijaqty yntymaqtastyqtyń basty baǵyty bolyp tabylady. Munyń sebebin túsiný qıyn emes. Ulybrıtanıa sońǵy birneshe ǵasyrlar boıy adamzattyń órkenıetti damýynyń kóshbasshylarynyń biri retinde únemi aldyńǵy qatarda keledi. Bul eldiń bilim men ǵylym salasynda, jańa tehnologıalardy oılap taýyp, olardy ıgerýde jetken jetistikteri óte eleýli. Kezinde osyndaı jetistikterdiń nátıjesinde brıtandyqtar dúnıeniń batys jarty sharynda asa iri ımperıa quryp, kóptegen elderdiń tarıhy men taǵdyrynda óziniń aıshyqty izin qaldyrdy. Qazirgi kúni de álemniń saýsaqpen sanarlyqtaı asa yqpaldy elderiniń qatarynda keledi. Aǵylshyndar osynyń barlyǵyna bilim men ǵylymnyń nátıjesinde qol jetkizdi. Sondyqtan, óz táýelsizdigine ıe bolǵanyna shırek ǵasyrdaı ǵana ýaqyt bolǵan bizdiń Qazaq­stanymyzdyń bul elden úıreneri kóp-aq.
Qazaqstan óz táýelsizdigine ıe bol­ǵan­nan keıin aǵylshyndardyń bilim salasyndaǵy jetistikterine mán berýde. Máselen, 2001 jyldan bastap, Alma­tyda Qazaqstan-Brıtan tehnı­ka­lyq ýnıversıteti jumys istep kele­di. Ulybrıtanıanyń munaı-gaz sala­syndaǵy Aberdın, Robert, Gordon, Herıot-Ýott jáne Vestmınster sekildi tórt birdeı ýnıversıteti Qazaqstan-Brıtan tehnıkalyq ýnıversıtetiniń árip­testeri bolyp tabylady.
Sondaı-aq, London Ýnıversıtettik Kolejiniń qoldaýymen «Nazarbaev Ýnıversıtetinde» joǵary oqýǵa daıyn­dyq baǵdarlamasy jáne Injenerıa mektebin qurý jobasy jumys isteıdi. «BG» kompanıasynyń qoldaýymen NÝ Energetıkalyq zertteýler ortalyǵynda 2012 jyldan beri ǵylymı kitaphana jumysyn atqarady jáne NÝ Ǵylymı-ınnovasıalyq qyzmetkerlerin oqytý men biliktilikti arttyrý úshin shákirtaqylar bólinedi.
Brıtandyq joǵary oqý oryndary «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha shákirtterdi oqytý boıynsha birinshi oryn­da tur. Bul elde Qazaqstannyń 2 myńnan astam jastary bilim aldy jáne oqýlaryn jalǵastyrýda. Elimizdiń Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń málimetteri boıynsha, Ulybrıtanıada shamamen alǵanda qazirgi kúni 4 myńnan astam stýdent bilim alýda.
Elbasy saparynyń aıasynda Londonda eki eldiń kóptegen joǵary oqý oryndary rektorlarynyń qatysýymen bilim salasyndaǵy forým bolyp ótti. Osy sharanyń ózinde birneshe memorandýmǵa qol qoıyldy. Sonymen qatar, Qazaq­stan­nyń bilim salasyna brıtandyq taraptan qoldaý qarjy bólinetin boldy.
Mine, osy jaǵdaılardyń barlyǵy Qazaqstan men Ulybrıtanıa arasyndaǵy qarym-qatynastardyń laıyqty jaǵdaıda damyp kele jatqandyǵyn kórsetedi.
Eki el arasynda qalyptasqan osyn­daı jaǵymdy yntymaqtastyq qatynas­tardy damytýdyń múmkindikteri de mol. Sonyń bir mysaly retinde Uly­brı­tanıanyń álemniń jahandyq qarjy-ekonomıkalyq ortalyqtarynyń biri bolyp tabylatyndyǵyn aıtýǵa bolady. Bul eldiń qarjy naryǵynyń asa keńdigi, onda ashyqtyq pen móldirliktiń qalyptasýy, qarjy salasyn damytýda baı tájirıbeniń damýy Brıtanıany halyqaralyq bıznes pen kapıtal úshin barynsha tıimdi de tartymdy ete túsedi.
Qazaqstanda, onyń astanasynda ha­lyqaralyq qarjy ortalyǵyn qurý ıdeıasy alǵash kóterilgende, onyń brıtandyq quqyq negizinde jumys isteýi shart retinde qabyldanýynyń ózi beker emes. Óıtkeni, osy brıtandyq quqyq negizinde jumys jasaıtyn Dýbaıdaǵy qarjy ortalyǵy tabysty jumys isteý ústinde. Qazaqstanda qurylatyn halyqaralyq qarjy ortalyǵy da osy Dýbaı qarjy ortalyǵynyń tájirıbesine súıene otyryp jumys atqaratyn bolady. Iaǵnı, Astana qarjy ortalyǵy brıtandyq sot júıesin negizge ala otyryp, aǵylshyn tilinde jumys isteıdi.
Memleket basshysy Ulybrıtanıa Premer-mınıstri Devıd Kemeronmen ótken kelissózder qorytyndysy jóninde BAQ ókilderine baıandap berdi.
Brıfıń barysynda Elbasy Qazaqstan tarapyna sapar aıasynda aıryqsha joǵary qurmet kórsetilip otyrǵanyn aıtty. Nursultan Nazarbaev sondaı-aq, Birikken Koróldik ekijaqty qarym-qatynastar damýynyń osy kezeńinde Qazaqstanǵa 12 mıllıard dollarǵa jýyq ınvestısıa salǵanyn, qazir elimizde brıtan kapıtalynyń qatysy bar 500 kompanıa jumys isteıtinin atap ótti.
«Osy jańa ǵana Qazaqstan-Brıtanıa bıznes-forýmy aıaqtaldy. Keshke qaraı Brıtanıa bıznesiniń «kapıtandarymen» kezdesý ótedi. Bul bizdiń el úshin asa mańyzdy dep oılaımyn. İsker toptarymyz quny 5 mıllıard dollar bolatyn kelisimsharttar men memorandýmdar jasasty. Bul jobalardyń barlyǵy Qazaqstannyń shıkizattyq sektoryn damytýǵa ǵana baǵyttalyp otyrǵan joq», – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Sonymen qatar, Memleket basshysy sapar barysynda qol qoıylǵan ke­li­simder mazmunyna toqtalyp, bul qu­jat­tardyń bolashaqtaǵy damýǵa baǵyt­talǵanyn aıtty. Sonyń ishinde gaz, ener­getıka, munaı hımıasy jáne farmasev­tıka salalaryndaǵy birlesken joba­­lar atap kórsetildi. Nursultan Nazar­baev Brıtanıa tarapymen Astana jáne London arasynda qosymsha áýe reı­sin ashý týraly kelisim jasalǵanyna nazar aýdardy.
Memleket basshysy kelissózder barysynda kún tártibindegi halyqaralyq máseleler, sonyń ishinde Ýkraına men Taıaý Shyǵystaǵy ahýal qarastyrylǵanyn da atap ótti.
Elbasy Qazaqstan-Brıtanıa saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq jónindegi úkimetaralyq komısıasynyń İİ oty­rysynyń ashylýyna qatysty.
İs-sharaǵa sondaı-aq, Ulybrıtanıa Premer-mınıstri D.Kemeron qatysty.
Memleket basshysy óz sózinde forýmǵa qatysýshylarǵa táýelsiz Qazaq­stannyń qalyptasý tarıhy men búginde memleket júrgizip jatqan ekonomıkalyq saıasat týraly áńgimelep berdi.
Máselen, Nursultan Nazarbaev Qazaqstan shekarasynyń uzaqtyǵy men jeriniń keńdigi Eýrazıa keńistiginde mańyzdy strategıalyq jáne kólik-logıstıkalyq qyzmet atqarýǵa múmkindik beretinine nazar aýdardy.
Memleket basshysy elde 100-den asa etnos ókilderi turyp jatqanyn, osy ýaqyt ishinde olardyń teń quqyqtary men múmkindikteri saqtalǵanyn, sonyń arqasynda turaqtylyq qamtamasyz etilip otyrǵanyn da atap ótti.
Sonymen qatar, Qazaqstan Prezı­denti táýelsizdik jyldaryndaǵy ekono­mıkanyń damý qarqyny týraly da aıtty.
Osy kezeńde halyqtyń jan basyna shaqqandaǵy ishki jalpy ónimi 700 dollardan 13 myń dollarǵa deıin ulǵaıdy. Bul biz úshin zor tabys dep esepteımiz, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstannyń 90-jyldary ekonomıkany jekeshelendirýdiń asa aýqymdy sharasyn jyldam ári zor tabyspen ótkizgeni de aıtyldy.
Memleket basshysy búginde ekonomıkamyzdy damytýdyń jańa kezeńi kelgenin atap ótti.
Qazir daǵdarys, energıa tasymaldaýshy ónimder baǵasy tómendedi. Men mundaı jaǵdaıdy boljadym, óıtkeni bul – kapıtalısik ekonomıkanyń sıkldy damýyndaǵy zańdylyq. Osy jaǵdaıda biz eldi jańǵyrtý úshin Bes ınstıtýttyq reforma men «100 naqty qadam» jos­paryn ázirledik, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Nursultan Nazarbaev qol qoıylǵan Ulybrıtanıanyń EKSPO-2017 kór­mesine qatysýy týraly kelisimdi joǵary baǵalaıtynyn atap ótti jáne «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyn qurý jos­pary týraly aıtty.
Bul jobaǵa brıtandyq kompa­nıa­lardyń qatysýy asa mańyzdy bolady dep oılaımyn, – dedi Elbasy.
Sonymen qatar, Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń ınvestısıalyq tartymdylyǵyn arttyrý, ındýstrıalandyrý baǵdarlamasyn júzege asyrý, «Jańa Jibek joly» jobasyna qatysý úshin qolǵa alyp jatqan sharalarǵa egjeı-tegjeıli toqtaldy.
Sońynda Memleket basshysy brı­tandyq kompanıalardy birlesken jobalarǵa qatysýǵa shaqyrdy.
Biz Londonnan eshteńe suramaımyz. Sizderdi Qazaqstanǵa kelýge jáne bizben birge tabys tabýǵa shaqyramyz, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Osy kúni Elbasy brıtandyq bıznestiń iri ókilderimen birqatar kezdesýler ót­kiz­di. Máselen, «Shell» konserniniń bas atqarýshy dırektory Ben van Berdenmen kezdesý barysynda energetıka jáne munaı hımıasy salalaryndaǵy yntymaqtastyqty budan ári damytýdyń perspektıvalary talqylandy.
Memleket basshysy kompanıa bizdiń elimizge kelgeli beri birqatar iri jobalardy júzege asyrǵanyn, sonyń arqasynda Qazaqstan ekonomıkasyndaǵy jetekshi ınvestorlardyń biri bolyp otyrǵanyn atap ótti.
B. van Berden óz sózinde bizdiń res­pýb­lıkamen yntymaqtastyq konsern jumysynyń basymdyǵy bar baǵyt­tarynyń biri ekenin aıtty. Ol son­daı-aq, Nursultan Nazarbaevty Qazaq han­dyǵynyń 550 jyldyǵymen quttyqtady.
Sóıtip, Memleket basshysynyń Uly­brıtanıaǵa jasaǵan bul jolǵy saparynyń birinshi kúni tabyspen qorytyndylandy. Búgin taǵy da mańyzdy kezdesýler bolady dep kútilýde.

Derekkóz: Egemen Qazaqstan